Pomfolyges

Αστραπές

2012-01-29T17:48:00.000+02:00

Το κοριτσάκι από ώρα ήταν απορροφημένο στο παιχνίδι του. Είχε πάρει τα πιόνια από τη σκακιέρα, επέλεξε αρχηγό του δικού της στρατού τη γενναία μαύρη βασίλισσα και έστηνε ελεύθερο τις δικές του μάχες. Μια που ο μπαμπάς έλειπε, μπορούσε να ακολουθεί τους δικούς της κανονισμούς ή ακόμα και να μην υπακούει σε κανέναν. Λες και από ένστικτο μυριζόταν ότι στον πόλεμο δεν υπάρχουν κανόνες και, ακόμα κι αν μερικοί ισχυρίζονται ότι ισχύουν κάποιοι, στις συγκρούσεις νικούν αυτοί που ξέρουν να τους παρακάμπτουν.

Επιτέλους κατατρόπωσε τους δειλούς αντιπάλους και έτρεψε το λευκό από τον τρόμο στρατό σε άτακτη φυγή κάτω από τον καναπέ. Ο αχός από τους καταπέλτες, τις φωνές των στρατιωτών και τις κλαγγές από τα ξίφη των ιπποτών καταλάγιασε στ’ αφτιά της. Τότε αντιλήφθηκε τη σιωπή γύρω της. Ήταν μόνη. Σηκώθηκε, διέσχισε το σπίτι κι έφτασε έξω από την κλειστή κρεβατοκάμαρα των γονιών της. Από το τζάμι ψηλά στην πόρτα διέκρινε φως και μισάνοιξε την πόρτα. Έμεινε εκεί να κοιτάζει τη μαμά και τη γιαγιά της που άλλαζαν το μωρό.

Ο μικρός της αδελφός είχε γεννηθεί πριν από λίγους μήνες. Ήταν ένα μωρό χαμογελαστό με ξανθοκόκκινες μπούκλες και μ’ ένα γλυκό λακκάκι σε κάθε μάγουλο, ενώ εκείνη είχε ένα μόνο. Και τα μάτια τους ήταν διαφορετικά, παρόλο που ήταν και των δυονών γαλανά. Τα δικά της γκριζάριζαν λιγάκι σαν της γιαγιάς της, αλλά τα δικά του είχαν το καθαρό μπλε της θάλασσας που έβλεπε στα βιβλία, όχι της πραγματικής που ήξερε εκείνη.

Τον πρώτο καιρό έκανε πολύ χάζι μαζί του, γιατί έκλαιγε μόνο μία φορά τη μέρα: την ώρα της δύσης, όταν χτυπούσε το κανόνι από τη Σελσίλα* για τη λήξη της νηστείας του ραμαζανιού. Την ώρα που η καημένη η Φατχία μπορούσε επιτέλους να πιει το πρώτο της ποτήρι νερό της ημέρας, ο αδελφός της έμπηγε τα κλάματα. Της φαινόταν πολύ αστεία η αντίθεση, αλλά η γιαγιά την αγριοκοίταζε κι εκείνη καταλάβαινε και σοβαρευόταν.

Τελευταία όμως το μωρό έκλαιγε πολύ πιο συχνά. Από τότε που είχε αρρωστήσει και τον είχαν πάει στο νοσοκομείο, αλλά και μετά που γύρισε, ο αδελφούλης της πολλές φορές σπάραζε στο κλάμα. Εκείνη κοίταζε το κατακόκκινο προσωπάκι του μουσκεμένο στα δάκρυα σαν από βροχή και το στομάχι της πονούσε. Τον έβλεπε να τσινάει και να κλωτσάει στην αγκαλιά των μεγάλων κι ένας κόμπος έκλεινε το λαιμό της όπως κάθε φορά που προσπαθούσε να μην κλάψει. Έμενε ακίνητη με τα χέρια να κρέμονται σαν παράλυτα, μέχρι ν’ ακούσει, σχεδόν καθησυχαστικούς, αυτούς τους μικρούς βουβούς κοφτούς λυγμούς που ξεθύμαιναν σιγά σιγά. Μπορούσε τότε να κάνει δυο βήματα να τον πλησιάσει, να τεντωθεί για να φτάσει μέχρι την αγκαλιά των μεγάλων και να τον φιλήσει.

Τώρα τον κοιτούσε μπανιαρισμένο, ήρεμο και παιχνιδιάρη πάνω στο κρεβάτι της μαμάς να στριφογυρνάει και να τινάζει χέρια και πόδια ξεκαρδισμένος για να μην αφήσει τη γιαγιά να τον τυλίξει στην πάνα του.

— Σε πιλατεύει, ε; πείραξε τη γιαγιά της με το αγαπημένο της ρήμα.

— Ή θα μπεις μέσα ή θα βγεις. Κλείσε όμως την πόρτα να μην κρυώσει η κάμαρα!

Ικανοποιημένη από τα αποτελέσματα του ελέγχου της, διάλεξε να βγει. Έκλεισε καλά την πόρτα, αλλά προτίμησε να μείνει εκεί στον αντρέ* να παίξει κουτσό στα δίχρωμα μπαλάτια*. Έξω ο καιρός σκοτείνιαζε και η μπόρα δεν θ’ αργούσε. Έτσι κι αλλιώς βράδιαζε και μόλις είχαν γυρίσει από την Ένωση. Θα περίμενε εδώ τον μπαμπά να γυρίσει για να προλάβουν να παίξουν λίγη αριθμητική, πριν πέσει για ύπνο.

Η βροχή άρχισε σε λίγο και πολύ γρήγορα δυνάμωσε. Την έβλεπε ν’ αυλακώνει το παράθυρο του φεγγίτη*, αλλά δεν σταμάτησε το παιχνίδι παρά μόνον όταν η βροχή μετατράπηκε σε χαλάζι. Απόμεινε ακίνητη ν’ αφουγκράζεται τον κρότο του πάνω στα τζάμια.

— Σαν να μας πετάνε απ’ έξω με δύναμη χούμους*, σκέφτηκε μ’ ένα μικρό σφίξιμο που προσπάθησε με εγωισμό ν’ αγνοήσει.

Όταν όμως άστραψε και βρόντησε και ο φεγγίτης φωτίστηκε σα να ’ταν μέρα μεσημέρι, έκανε απότομη μεταβολή και μπήκε με φόρα στην κρεβατοκάμαρα της μαμάς.

— Τι συμβαίνει; την κοίταξε εξεταστικά εκείνη.

— Τίποτα, ψιθύρισε το κοριτσάκι. Ύστερα, τινάζοντας ψηλά το κεφάλι, δυνάμωσε τη φωνή της: Βαρέθηκα το κουτσό! Ήρθα κι εγώ παρέα σας… Μαμά, θα μου βάλεις πριν κοιμηθώ εκείνη την πλάκα* που έφερε ο μπαμπάς το Σάββατο; Είναι σιγανή και δεν θα ξυπνήσει το μωρό…

Chopin, Nocturne in e minor, op. 72 # 1 – Sviatoslav Richter

*Σελσίλα (η): παρκάκι στην άκρη της παραλίας της Αλεξάνδρειας με στρατιωτικό φυλάκιο
*αντρές (ο): η είσοδος (entrée), το χολ, συχνά σε μέγεθος κανονικού δωματίου
*μπαλάτι (το): το πλακάκι
*φεγγίτης (ο): ο φωταγωγός. Στις παλιές πολυκατοικίες (ωκέλες) της Αλεξάνδρειας ακολουθούσαν την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική της εποχής με πολύ μεγάλους φωταγωγούς, που μπορούσαν ικανοποιητικά να φωτίσουν με φυσικό φως τα εσωτερικά δωμάτια, τουλάχιστον των υψηλότερων ορόφων
*χούμους: τα ρεβίθια, αλλά έτσι λέγαμε και τα κίτρινα στραγάλια
*πλάκα (η): έτσι λέγαμε τους μεγάλους σκληρούς δίσκους των 78 στροφών που εξακολουθούσαν να κυκλοφορούν παράλληλα με τα μικρά 45άρια που είχαν εμφανιστεί και πριν κυριαρχήσουν οι εύκαμπτοι δίσκοι των 33 στροφών

Αφιερωμένο εξαιρετικά στον Μ.Ν.

Ευχές μετά μουσικής

2011-12-31T14:53:00.000+02:00

Η πρωτοχρονιάτικη συναυλία της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Βιέννης ήταν κάτιπου περιμέναμε κάθε χρόνο με ευχάριστη προσμονή να παρακολουθήσουμε —μια απότις ωραιότερες επιλογές της κρατικής τηλεόρασης. Η εορταστική ατμόσφαιρα, ταοικεία έργα κι ένα είδος επισημότητας, που απρόσμενα αποβάλλει κάθε ψυχρότητα,είναι τα στοιχεία που γοητεύουν σ’ αυτή την εκδήλωση.

Επιλέγω κάποιο από τα λιγότερο δημοφιλή έργα του ρεπερτορίου της: το Αιγυπτιακό Εμβατήριο του Γιόχαν Στράους τουΝεότερου (Johann Strauss II, Ägyptischer Marsch). Ξέρω ότι κάποιοι θα βιαστούν να υποστηρίξουνότι το κάνω λόγω καταγωγής! Αλλά…

…Πόσο τρυφερά ανοίγουν τα ξύλινα πνευστά το δρόμο! Πόσο παιχνιδιάρικασπεύδουν τα έγχορδα να συμμετάσχουν! Πόσο ορμητικά διεκδικούν τα κρουστά τηνπρωτοκαθεδρία! Και πόσο επιθετικά μπαίνουν στο πλευρό τους τα χάλκινα!

Γρήγορα καταλαγιάζει ο ενθουσιασμός της εισόδου καθεμιάς ομάδας,συγκροτούνται σε σύνολο κι αρχίζουν να κουβεντιάζουν μεταξύ τους. Ύστερα όμωςαποτραβούν την έντασή τους για ν’ αφήσουν μες στη μέση τις ανθρώπινες φωνές νατραγουδήσουν χαρούμενα. Στο τέλος παιανίζουν και πάλι, σαν να θέλουν ναυπογραμμίσουν την ξενοιασιά αυτών των φωνών, αγκαλιάζοντας με το κύκλο τους τοχαρμόσυνο μήνυμα!

Βέβαια έχει το δικό του ενδιαφέρον το πώς ο ρομαντικός Ευρωπαίος του 18ου αιώνανομίζει ότι αποδίδει τα ηχοχρώματα της Ανατολής…

Ευχή μου:

Μια καλύτερη και δημιουργικότερη χρονιά σε όλες και όλους!

Χριστός γεννάται σήμερον

2011-12-24T11:57:00.001+02:00

…και στην ψυχή κάθε παιδιού κρύβεται ένας μικρός Χριστός. Ένας μικρόςΧριστός που αγαπάει και χαμογελάει. Ένας μικρός Χριστός όμως που επίσης, όνταςκυνηγημένος από τον Ηρώδη, φοβάται και, γι’ αυτό, μιλάει.

Ακούμε τα τιτιβίσματα των παιδιών. Οι καλοί Δάσκαλοι φροντίζουν να τουςδώσουν φωνή. Μπορούμε πίσω από το κελάρυσμά της ν’ αφουγκραστούμε το λόγο τουμικρού Χριστού;

Το ευοίωνο ταξίδι που είχε ξεκινήσει το 132ο Δημοτικό Σχολείο της Αθήνας,μετά την ανασταλτική παρέμβαση του κράτους που νικήθηκε στο δικαστήριο, συνεχίζεταιμε την εμπνευσμένη διευθύντρια Στέλλα Πρωτονοταρίου στο τιμόνι και ακαταπόνητουςΔασκάλους στα κουπιά! Αέρας στα πανιά το βραβείο του Συνηγόρου του Παιδιού στο ΔιεθνέςΦεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους 2011!

Υπάρχει ελπίδα και κάποιοι της δίνουν φτερά!

Αυτή είναι η φετινή χριστουγεννιάτικη ευχή μου για όλους τους ανθρώπους…

Μέρες περίεργες

2011-12-06T19:37:00.001+02:00

Μέρες που το καλαντάρι θυμίζει ονόματα και αγαπημένους. Μέρες που ταζαχαροπλαστεία και τα ανθοπωλεία κάποτε έκαναν χρυσές δουλειές.

Τώρα; Τώρα, ευτυχώς, απομένει πάντα ζεστή τουλάχιστον η αγάπη. Ίσως πιοειλικρινής, πιο άμεση, αφού η κρίση την έγδυσε από τις τυπικότητες.

Μένει όμως και η μνήμη. Ζωντανή ν’ ανασκαλεύει ένα Σαββατόβραδο. Παρανοϊκό. Γεμάτο κρότους. Καπνισμένοκαι κόκκινο. Σαν το αίμα!

Μέρες του Νοέμβρη (1973 ή 1983 ή 2011)

2011-11-17T13:25:00.001+02:00

Edvard Munch, The Scream (από εδώ)

Φοβάμαι

Φοβάμαι

τους ανθρώπους που εφτά χρόνια

έκαναν πως δεν είχαν πάρει χαμπάρι

και μια ωραία πρωία –μεσούντος κάποιου Ιουλίου–

βγήκαν στις πλατείες με σημαιάκια κραυγάζοντας

«Δώστε τη χούντα στο λαό».

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που με καταλερωμένη τη φωλιά

πασχίζουν τώρα να βρουν λεκέδες στη δική σου.

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που σου 'κλειναν την πόρτα

μην τυχόν και τους δώσεις κουπόνια

και τώρα τους βλέπεις στο Πολυτεχνείο

να καταθέτουν γαρίφαλα και να δακρύζουν.

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που γέμιζαν τις ταβέρνες

και τα 'σπαζαν στα μπουζούκια

κάθε βράδυ

και τώρα τα ξανασπάζουν

όταν τους πιάνει το μεράκι της Φαραντούρη

και έχουν και «απόψεις».

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που άλλαζαν πεζοδρόμιο όταν σε συναντούσαν

και τώρα σε λοιδορούν

γιατί, λέει, δεν βαδίζεις στον ίσιο δρόμο.

Φοβάμαι, φοβάμαι πολλούς ανθρώπους.

Φέτος φοβήθηκα ακόμα περισσότερο.

Μανώλης Αναγνωστάκης

Γράφτηκε τον Νοέμβρη του 1983 και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αυγή».

Εγώ όμως φοβάμαι και όσους σήμερα, συνοψίζοντας μια ολόκληρη γενιά σε μερικά«ονόματα», δοξομανή ή/και αργυρώνητα, επιχειρούν να κοντύνουν το ανάστημα που όρθωσανσε κρίσιμες στιγμές χιλιάδες αφανείς «άμυαλοι» νέοι. Αυτούς που βάζουν στο ίδιοτσουβάλι τους πενήντα, εκατό, διακόσιους νοματαίους, που εξαργύρωσαν την τυχαιότητατης ηλικίας τους, με τους χιλιάδες άλλους νέους που, αφού έδωσαν το «παρών» στοκάλεσμα των καιρών, βγήκαν στην κοινωνία και πάλεψαν να την αλλάξουν ο καθένας απότο μετερίζι του, μένοντας μακριά από τα στρεβλωτικά φώτα των προβολέων.

Γενικώς, φοβάμαι…

Αλλά και …ελπίζω! Γιατί στην ώρα του μεγάλου Ναι και του μεγάλου Όχι, ως εκθαύματος, πάντα εμφανίζονται αυτοί οι αφανείς!

Μια ώρα

2011-10-30T18:43:00.000+02:00

Κάπου εκεί βαθιά, στην κόψη του Σαββάτου, ξεγλίστρησε κρυφά μια ώρα, χώθηκεστα σκοτεινά της Κυριακής και τέντωσε το χρόνο. Σα να έκανε botox στη ρυτίδα που σχηματίστηκε πριν από εφτά μήνες.

Οι Αέρηδες από εδώ

— Μια ωρίτσα παραπάνω, είπε χαρούμενα.

— Μάλλον μια ωρίτσα επιστροφή από το φόρο του χρόνου, διόρθωσεσυνοφρυωμένα.

— Μπορεί. Πάντως αυτό το εικοσιτετράωρο έχει είκοσι πέντε ώρες. Μια ώρα παραπάνωζωή!

— Έτσι νομίζεις; Ξέχασες ότι σ’ την είχανε σουφρώσει το Μάρτη;

— Ε, καλά κι εσύ! Πάντα μισοάδειο το βλέπεις το ποτήρι σου!

— Γιατί το λες αυτό; Μόνο από το δικό μου ποτήρι λείπουν οι γουλιές;

— Είσαισκέτη γκρίνια! Εντάξει, μας τη χρωστούσανε. Ορίστε τώρα που μας την επέστρεψαν.Η τάξη αποκαταστάθηκε.

— Σιγά μην αποκαταστάθηκε η τάξη! Το ίδιο είναι νασου παίρνουν μιαν ανοιξιάτικη ώρα και να σ’ τη γυρίζουν μέσα στο καραφθινόπωρο;

— Αυτό που ξέρω εγώ είναι ότι έχω μια ωρίτσαπαραπάνω!

— Α, ναι; Και τι θα την κάνεις; Μήπως θα τη ζήσεις;Θα την κοιμηθείς, και μάλιστα βαθιά. Δεν έχεις καταλάβει ότι μας πήρανε μια ώραπιθανής διασκέδασης και μας δώσανε μια ώρα ύπνου. Τέτοιον καιρό τους βολεύει νακοιμόμαστε! Ενώ την άνοιξη όλο και κάποια πιθανότητα υπήρχε να την αξιοποιήσειςκάπου έξω.

— Και τι μ’ εμποδίζει να το κάνω και τώρα;

— Πρώτον, ο καιρός —για να μην πω, ο κακός σου οκαιρός!

— Διάθεση να υπάρχει και όλα γίνονται…

— Ναι, τη βλέπω εγώ τη διάθεση. Μες στα τρελά κέφιαείναι όλοι γύρω τριγύρω!

— Κοίταξε να δεις… Ό,τι και να πεις, δεν θα με χαλάσεις.Εγώ έχω στη διάθεσή μου μία ώρα να την κάνω ό,τι θέλω. Εξήντα ολόκληρα λεπτά! Πόσαδευτερόλεπτα μας κάνουν, αλήθεια;

— Δεν μας παρατάς, λέω εγώ; Πάω για ύπνο…

— Όνειρα γλυκά και απονήρευτα! Εγώ θα βάλω δυο δαχτυλάκιαστο ποτήρι μου, θα χαμηλώσω τα φώτα στο σαλόνι, θα κουρνιάσω στην πολυθρόνα καιθ’ ακούσω λίγη μουσική. Ποιος λες να περάσει καλύτερα αυτή την εικοστή πέμπτη ώρα;

Bach -Brandenburg Concertos No.3 - i: Allegro Moderato

Και το σώμα θυμάται

2011-10-14T20:08:00.000+03:00

Θυμήσου, Σώμα…

Σώμα,θυμήσου όχι μόνο το πόσο αγαπήθηκες,

όχιμονάχα τα κρεββάτια όπου πλάγιασες,

αλλά κ’εκείνες τες επιθυμίες που για σένα

γυάλιζανμες στα μάτια φανερά,

κ’ετρέμανε μες στην φωνή — καικάποιο

τυχαίονεμπόδιο τες ματαίωσε.

Τώρα πουείναι όλα πια μέσα στο παρελθόν,

μοιάζεισχεδόν και στες επιθυμίες

εκείνεςσαν να δόθηκες — πώς γυάλιζαν,

θυμήσου,μες στα μάτια που σε κύτταζαν·

πώςέτρεμαν μες στην φωνή, για σε, θυμήσου, σώμα.

Κ. Π.Καβάφης

Ακούμπησε το βιβλίο ανοιχτό πάνω στο τραπεζάκι δίπλα της και το βλέμμα τηςχάθηκε στα μολυβένια σύννεφα του Οκτώβρη. Καθώς σήκωσε την κούπα με τον καφέ, κοίταξετο μπράτσο της. Πότε χτύπησε; Παρατήρησε τα πόδια της. Πώς έγιναν όλες αυτές οιμελανιές; Κάποιες ξεθώριαζαν ήδη κιτρινωπές, αλλά πολύ κοντά τους είχανεμφανιστεί καινούργιες, κατάμαυρες ακόμη.

Θυμήθηκε ότι τη νύχτα είχε σηκωθεί να πιει νερό κι από συνήθεια δεν άναψετο φως. Μέχρι να φτάσει στην κουζίνα δυο πόμολα την άδραξαν από το μπράτσο καιτο χαμηλό ντουλαπάκι του διαδρόμου σταμάτησε το αριστερό της γόνατο. Πάντα σταίδια εμπόδια. Α, και το τραπέζι του σαλονιού έδειχνε αδυναμία στη δεξιά τηςγάμπα. Αν και κείνο ήταν πιο ψυχοπονιάρικο. Με στρογγυλεμένες γωνίες τημελάνιαζε χωρίς να τη γδέρνει. Κάτι ήταν κι αυτό.

Αναρωτήθηκε γιατί αυτά τα χτυπήματα, ξανά και ξανά. Θαρρείς και γύρισε στηνάγαρμπη εφηβεία! Έκλεισε τα μάτια προσπαθώντας να επαναλάβει νοερά αυτές τιςμικρές οδυνηρές μετακινήσεις. Και τότε κατάλαβε.

Το σώμα της έκανε τις παλιές του γνώριμες διαδρομές. Θυμόταν κι ακολουθούσετο χάρτη του σπιτιού που το αγκάλιασε για τριάντα, και βάλε, χρόνια. Τώρα, στονκαινούργιο χώρο, λειτουργούσε σαν τον τυφλό που του άλλαξαν τη διάταξη τωνεπίπλων χωρίς να τον ειδοποιήσουν.

Μετά τη μετακόμισή της, τη ρωτούσαν συχνά αν βολεύτηκε στο καινούργιοσπίτι. Η απάντηση έβγαινε διστακτική και ασαφής:

— Είναι η νέα μου κατοικία. Δεν έχει γίνει ακόμη σπίτι μου.

Δεν μπορούσε να το εξηγήσει καλύτερα. Μια πολύ καλή φίλη με ευαισθησίασχολίασε ότι πρέπει να δημιουργήσει νέες αναμνήσεις κι εκείνη βρήκε πολύεύστοχη αυτή την παρατήρηση. Ναι, χρειάζεται χρόνος, ζωή βιωμένη στον εκάστοτεχώρο για να γίνει οικείος κι αυτός.

Τώρα σκεφτόταν ότι η νέα της κατοικία θα έχει γίνει σπίτι της, όταν θαμπορεί να κινηθεί με κλειστά τα μάτια χωρίς να κουτουλήσει πουθενά.

Οι μελανιές είναι ο πόνος του σώματος που ακόμα θυμάται…

Οι αρχαίοι μύθοι και το σήμερα

2011-10-01T00:41:00.000+03:00

Στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο ο μεγάλος σοφιστής Πρωταγόρας παρουσιάζει τηδική του εκδοχή για το γιατί και πώς συγκροτήθηκαν οι πρώτες ανθρώπινεςκοινωνίες με τον γνωστό μύθο του Προμηθέα. Σύμφωνα μ’ αυτόν, όταν οι θεοίέπλασαν τα όντα και πριν τους δώσουν ζωή, ανέθεσαν σε δύο Τιτάνες, τον Προμηθέακαι τον Επιμηθέα, να μοιράσουν σ’ αυτά τις ιδιότητες που θα τους εξασφάλιζαντην επιβίωση.

Ο Επιμηθέας έπεισε τον αδελφό του να τον αφήσει να κάνει αυτός τη μοιρασιάκαι ξεκίνησε το έργο του. Σ’ άλλα ζώα έδωσε δύναμη και ολιγοτοκία, σ’ άλλαταχύτητα και πολυτοκία, σ’ άλλα φτερά και σ’ άλλα υπόγεια κατοικία, σ’ άλλαπυκνό τρίχωμα και σ’ άλλα οπλές, άλλα τα έκανε σαρκοφάγα και άλλα φυτοφάγα.Επειδή όμως ο Επιμηθέας, όπως το υποδήλωνε και το όνομά του, σκεφτόταν πάντα εκτων υστέρων (ἐπί-μηθεῖτο), δεν προνόησε.Έτσι, όταν ήρθε η σειρά του ανθρώπου, διαπίστωσε ότι είχε εξαντλήσει όλες τιςιδιότητες, οπότε αυτός ήρθε στη ζωή ανυπεράσπιστος, χωρίς εφόδια για τηνεπιβίωσή του. Ο Προμηθέας, για να διορθώσει το σφάλμα του αδελφού του, έκλεψεαπό το κοινό εργαστήρι του Ήφαιστου και της Αθηνάς και χάρισε στους ανθρώπουςτη φωτιά και την τέχνη της κατασκευής. Υπέστη βέβαια τις γνωστές συνέπειες απότο θυμό του Δία, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία.

Οι άνθρωποι λοιπόν με τα δώρα του Προμηθέαδιαμόρφωσαν γλώσσα, εξασφάλισαν τροφή, κατοικία και ενδυμασία. Ζούσαν όμωςσκόρπιοι κι εξακολουθούσαν να κινδυνεύουν από τα θηρία, γιατί η τέχνη τηςκατασκευής δεν περιελάμβανε και την πολεμική τέχνη, που είναι μέρος τηςπολιτικής τέχνης, της ικανότητας δηλαδή συγκρότησης οργανωμένης κοινωνίας(πόλης). Προσπάθησαν τότε να προστατευθούν ζώντας σε ομάδες, αλλά οιπροσπάθειές τους να συναθροιστούν και να χτίσουν πόλεις αποτύγχαναν, καθώς οένας αδικούσε τον άλλο, με συνέπεια να ξανασκορπίζονται και φυσικά ναεξολοθρεύονται από τα θηρία. Τελικά, για να διασωθεί το ανθρώπινο γένος,παρενέβη ο Δίας και είπε στον Ερμή να δώσει στους ανθρώπους την αἰδώ και τη δίκη, δηλαδή την πολιτική τέχνη.

Η φωτογραφία από εδώ

Με αυτό το μύθο του ο Πρωταγόρας διατυπώνει τηνάποψη ότι αυτές οι δύο ιδιότητες δεν είναι έμφυτες στον άνθρωπο, αλλά επίκτητες,αφού του δόθηκαν ως δώρα, άρα μπορεί να τις διδαχθεί. Ταυτόχρονα όμωςυποστηρίζει ότι η αἰδώς και η δίκηυπήρξαν καθοριστικά στοιχεία για την απόσπαση του ανθρώπου από την αρχέγονηκατάσταση και την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού.

Με τη δίκηείναι προφανές ότι εννοείται η δικαιοσύνη. Όμως η αἰδώς είναι όρος πουχρειάζεται να διευκρινιστεί. Η απόδοσή του με τη λέξη «ντροπή» δεν είναιαπόλυτα ακριβής. Όχι τουλάχιστον με τη σημερινή σημασία που περιλαμβάνει και τοενοχικό αίσθημα, τις τύψεις. Την ντροπή που νιώθει κάποιος, αφού έχει κάνεικάτι κακό και τον ενοχλεί η συνείδησή του, οι αρχαίοι την απέδιδαν με τον όρο αἰσχύνη. Αντίθετα η αἰδώς αναφερόταν σ’ εκείνητην ντροπή που νιώθει κάποιος πριν κάνει κάτι κακό και που τον αποτρέπει από τηδιάπραξή του. Εμπεριέχει δηλαδή το στοιχείο του σεβασμού.

Οι αρχαίοι Έλληνες επιδίωκαν τη δόξα ή, αλλιώς, τηναναγνώριση της αξίας τους από το κοινωνικό τους σύνολο. Σέβονταν επομένως τηγνώμη που οι άλλοι θα σχημάτιζαν γι’ αυτούς. Δεν χρησιμοποιώ τον όρο «κοινήγνώμη», γιατί στις μέρες μας αυτός έχει υποβαθμιστεί από την ανωνυμία και τηνεπιπολαιότητα της μάζας. Οι αρχαίοι όμως εννοούσαν τη γνώμη που διαμορφώνει τοκοινωνικό σύνολο μέσω μιας διαδικασίας κρίσης με σαφή κριτήρια ηθικώναντιλήψεων. Ο σεβασμός δε αυτός προς τους άλλους οδηγούσε και στο σεβασμό τουεαυτού. Η αρχαία λοιπόν αἰδώς ήταν η συνύφανση της ντροπής με το σεβασμό προς τουςάλλους, που συνεπαγόταν και τον αυτοσεβασμό. Ένα συναίσθημα που λειτουργεί καιως κίνητρο για την εκτέλεση του χρέους και του καθήκοντος που επιβάλλει ηκοινωνία στα μέλη της.

Ο Πλάτωνας στον εξαιρετικό αυτό διάλογό τουπαρουσιάζει τον νεαρό Σωκράτη να συζητάει με τον ώριμο Πρωταγόρα το ερώτημα τιείναι αρετή και αν αυτή μπορεί να διδαχθεί, με αφορμή την πρόθεση ενός νεαρούφίλου του φιλοσόφου να επιδιώξει μαθήματα περί πολιτικής τέχνης (αρετής) απότον μεγάλο σοφιστή.

Αφού υπενθυμίσω ότι το επίθετο «πολιτικός»χρησιμοποιόταν από τους αρχαίους για να δηλωθεί ότι κάτι σχετιζόταν με την«πόλιν», την οργανωμένη και συγκροτημένη κοινωνία, να συμπληρώσω ότι στησυνέχεια αυτού του πλατωνικού διαλόγου επισημαίνονται ως μόρια-μέρη τηςπολιτικής αρετής η δικαιοσύνη, η οσιότητα (: ευσέβεια) και η σωφροσύνη (: ησυνετή σκέψη, η αυτοκυριαρχία). Ο Πρωταγόρας μάλιστα, που υποστηρίζει ότι ηαρετή μπορεί να διδαχθεί, θα αναφέρει και ως βασικές μορφές της αγωγής τηνεπιμέλεια, την άσκηση και τη διδασκαλία —παραλείποντας τη μίμηση, που προφανώςενέχει τον κίνδυνο αρνητικών αποτελεσμάτων— και θα εξηγήσει τον παιδευτικό ρόλοτης ποινής.

Ένα σημαντικό κεφάλαιο της ανθρώπινης σκέψης (καιπράξης) έχει ανοίξει και έπεται συνέχεια…

Αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος

2011-09-17T04:18:00.001+03:00

Δυο βδομάδες στο καινούργιο σχολείο.

Στο παλιό δεν τόλμησα ακόμα να πάω. Δεν ξέρω κιόλας αν μπορώ, αν είμαι έτοιμη να το αντέξω. Δεκάξι χρόνια είναι αυτά. Η μισή μου επαγγελματική ζωή —η καριέρα δεν ταιριάζει ως όρος στους εκπαιδευτικούς. Δεκάξι χρόνια με μια μικρή σταθερή ομάδα ανθρώπων με αρκετές παραλλαγές κι άλλες τόσες αυξομειώσεις. Με συναδέλφους, που έγιναν σύντροφοι σ’ έναν αγώνα κοινό, με γέλιο και θυμούς, με πειράγματα και κατεβασμένα μούτρα, μια παρέα με τις συχνές διαφωνίες της και τη σταθερή αλληλεγγύη της. Δεκάξι χρόνια να υποδέχομαι κάθε Σεπτέμβρη και μια φρέσκια φουρνιά νέων παιδιών και να παρακολουθώ για μια τριετία τις προσπάθειες και τις επιτυχίες τους, τις ελπίδες και τις απογοητεύσεις τους, τα προβλήματα και τις τρέλες τους. Να παρακολουθώ τα μάτια τους, τη ζωή τους, την ψυχή τους…

Και τώρα… σε καινούργιο σχολείο. Το πρώτο δεκαήμερο κυλάει μόνο με τους συναδέλφους. Βλέμματα σύντομα και σταθερά, διερευνητικά. Οι αρχικές μικρές αναγνωριστικές φράσεις σιγά-σιγά πλαταίνουν, ανοίγονται προς τη γνωριμιά. Η αυθόρμητα ευγενική υποδοχή με αποσπά από την απομόνωση του νέου προσώπου. Διακρίνω κι εδώ λίγο-λίγο την όρεξη για δουλειά, την αγάπη για τα παιδιά —για το κάθε παιδί ξεχωριστά—, το μεράκι του δασκάλου. Εκπλήσσομαι με το πόσο γρήγορα αισθάνομαι οικείο το περιβάλλον. Βοηθάει σημαντικά και η ανταλλαγή των πρώτων πειραγμάτων. Εδώ είμαστε, λοιπόν. Αίσιοι οι οιωνοί.

Και με τα παιδιά; Τι γίνεται με τα παιδιά σ’ αυτή την περιοχή; Οι συνάδελφοι με καθησυχάζουν, αλλά εξακολουθώ να νιώθω όπως τότε που ως μαθήτρια άλλαξα σχολείο κι έπρεπε ν’ αντιμετωπίσω τους καινούργιους μου δασκάλους χωρίς την παρήγορη στήριξη των φίλων μου. Στον αγιασμό τα πρωτοσυναντώ. Είναι όμως υπερδιπλάσια σε πληθυσμό από το προηγούμενο σχολείο και δυσκολεύομαι να ξεδιαλύνω μέσα στη βοή του πλήθους τα μηνύματα που μ’ ενδιαφέρουν.

Πρώτη μέρα στην τάξη, με τα παιδιά της θεωρητικής κατεύθυνσης της Β΄ Λυκείου. Η στιγμή των πρώτων εντυπώσεων. Αφήνω τις σημειώσεις μου στην έδρα και συστήνομαι. Τριγυρνώ ανάμεσα στα θρανία και τα ενημερώνω γι’ αυτά που θα προσπαθήσουμε μαζί να κάνουμε. Επιστρέφω στην έδρα, τα κοιτώ και συναντώ γνώριμα βλέμματα. Βλέμματα ανήσυχα, ζωηρά. Βλέμματα επιφυλακτικά και μαζεμένα. Βλέμματα γεμάτα προσδοκία που με κόπο κρύβουν την αγωνία για τις απαιτήσεις της νέας χρονιάς. Βλέμματα που με την πρόκληση επιχειρούν να καλύψουν το σφίξιμο μπροστά στο καινούργιο άγνωστο πρόσωπο απέναντί τους. Εικόνα τόσο οικεία, σχεδόν αγαπημένη. Νιώθω τον σφιγμένο αυχένα μου να χαλαρώνει.

Ενώ μου αρέσει να βλέπω τα πρόσωπά τους, δεν θέλω να μείνω απέναντί τους. Κινούμαι και πάλι ανάμεσά τους. Ένα ανάλαφρο αστείο για μια ερωτηματική αντωνυμία που παραλίγο να καταλήξει ερωτική αντωνυμία σπάει τον πάγο. Ο ηλεκτρισμός της επιφύλαξης και της αναμέτρησης διαλύεται. Χέρια σηκωμένα, ερωτήσεις, σχόλια, διευκρινίσεις, απαντήσεις. Εξαιρετική η χημεία μας

Δεν κατάλαβα πώς πέρασε η ώρα… Δεν κατάλαβα πώς πέρασε η βδομάδα μέσα στην τάξη…

Καλή μας χρονιά!

Πού 'ν' το... Πού 'ν' το...

2011-09-11T14:35:00.000+03:00

…το σχολικό εγχειρίδιο;

…το επαγγελματικό φωτοτυπικό μηχάνημα;

…το φωτοτυπικό χαρτί;

…το χρήμα στο ταμείο της Σχολικής Επιτροπής;

…η Σχολική Επιτροπή;

…το ολιγάριθμο σχολικό τμήμα;

…το σχολείο με τις επαρκείς αίθουσες;

…το σχολείο με το πλήρες εκπαιδευτικό, διοικητικό και βοηθητικό προσωπικό;

…το επαρκές εργαστήριο πληροφορικής για την «ερευνητική εργασία»;

…η σχολική βιβλιοθήκη;

…η πιλοτική δοκιμή των αλλαγών στο «Νέο Λύκειο» και η αντίστοιχη αξιολόγησήτης;

…η έγκαιρη και πλήρης ενημέρωση των εκπαιδευτικών γι’ αυτές τις αλλαγές;

…η γενική εγκυκλοπαιδική και ακαδημαϊκή μόρφωση του «Γενικού» Λυκείου;

…το σχολείο του «πρώτα ο μαθητής»;

Πού είναι το ΦΙΛΟΤΙΜΟ;

Πού είναι η ουσιαστική ΕΥΘΙΞΙΑ;

Πού είναι η ΤΣΙΠΑ;

Όπως καταλάβατε, σταμάτησα να παίζω. Προσγειώθηκα —και περιμένω να υποδεχθώτα παιδιά μου— στην απαράδεκτα αλλοπρόσαλλη πραγματικότητα της νέας σχολικήςχρονιάς.

Προφανώς περνάμε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο. Προφανώς πρέπει ναπεριοριστούν οι σπατάλες. Μου το σφύριξε το πορτοφόλι μου, όταν μου απαγόρευσενα πάω διακοπές, υπενθυμίζοντάς μου ότι κάποιοι συμπολίτες μου δυσκολεύονται ναντύσουν τα παιδιά τους και να γεμίσουν τα πιάτα στο τραπέζι τους.

Αλλά, από το σημείο αυτό μέχρι την κατάντια να εξανεμίζονται τα ελάχισταεκπαιδευτικά μέσα που είχε στη διάθεσή του ο Έλληνας παιδαγωγός, η απόστασηείναι μεγάλη. Η επιστροφή στη δεκαετία του ’50 δεν είναι μόνο δυσάρεστη ή καιοδυνηρή· είναι κυρίως αντιπαραγωγική και αντιαναπτυξιακή, για να μιλήσω με τους«αγοραίους» όρους της αγοράς. Με ποια προσόντα αυτά τα παιδιά, τελειώνοντας τοσχολείο, θα αντιμετωπίσουν τα νέα, τόσο ανταγωνιστικά, δεδομένα;

Θα μου πείτε ότι κάποια —ελάχιστα— θα τα καταφέρουν μέσω του ιδιωτικούδρόμου χάρη στην οικονομική ισχύ των γονιών τους. Ναι, αλλά οι εξαιρέσεις δενορίζουν το σύνολο. Τα λιγοστά αυτά παιδιά δεν θα χαρακτηρίσουν το σύνολο τηςγενιάς τους. Και είναι αυτό ακριβώς το σύνολο των νέων ανθρώπων που θα κληθείνα σηκώσει την πατρίδα μας από τα Τάρταρα όπου τη ρίξαμε.

Με ρωτούσε φίλος καλός σε προηγούμενο σχόλιό του ποιες είναι οιπροτεραιότητες σε περιόδους κρίσης. Μήπως κυριαρχούν τα βασικά ένστικτα, π.χ.της επιβίωσης, έναντι της παιδείας και του πολιτισμού;

Η απάντησή μου είναι ότι στο άτομο είναι αναμενόμενο να κυριαρχήσουν ταβασικά ένστικτα. Του το επιβάλλει η φύση. Η κοινωνία όμως λειτουργεί —ή δενλειτουργεί— με διαφορετικούς νόμους. Νόμους, γραπτούς ή άγραφους, που στόχοέχουν τη δημιουργία και τη στήριξη των συνεκτικών δεσμών μεταξύ των μελών της. Ηπαιδεία και ο πολιτισμός, ενώ στο ατομικό βλέμμα φαντάζουν πολυτέλεια, για την κοινωνίααποτελούν ζωτικούς φορείς της συνοχής της. Και κοινωνία χωρίς συνοχή παύει εξ ορισμούνα είναι κοινωνία. Διαλύεται, σβήνει, πεθαίνει. Για το κοινωνικό σύνολο επομένωςείναι ζήτημα επιβίωσής της η μέριμνα για την παιδεία και τον πολιτισμό, όσο καιη μέριμνα για την υγεία των μελών της. Όποιος το αγνοεί αυτό, αντιμάχεται τα «βασικάένστικτα» της κοινωνίας!

Καταλήγω λοιπόν σ’ ένα τελευταίο ερώτημα:

Πού είναι η γνήσια ΦΙΛΟΠΑΤΡΙΑ;

Update: Με μια συμπλήρωση που μου θύμισε η Margo…

Παίζουμε κι άλλο;

2011-09-03T14:46:00.000+03:00

Τα «γκαζάκια», που μου θύμισε η Καρυάτιδα στην προηγούμενη ανάρτηση, φαντάζομαι ότι στα σημερινά παιδιά θα προκαλούσαν μάλλον «εκρηκτικούς» συνειρμούς! Όμως ήταν ένα αγαπημένο παιχνίδι στην εποχή μου, αγορίστικο μεν, που δεν απέκλειε όμως και τα λιγοστά κορίτσια που δεν συγκινούνταν μόνο από τις κούκλες. Ήταν αυτά τα γυάλινα σφαιρίδια που αιχμαλώτιζαν στο κέντρο τους τα, μαγικά στα παιδικά μάτια, χρώματα. Στην Αίγυπτο τα λέγαμε μπίλιες, ενώ στα πολύ παλιά παιδικά βιβλία ονομάζονταν βώλοι —από την αρχαία ονομασία τους «βύλοι». Τότε εμφανίζονταν σε τρία κυρίως μεγέθη, αν και το μικρότερο απ’ αυτά το περιφρονούσαν τα μεγάλα παιδιά. Η φίλη μας ιστορικός θυμήθηκε το παιχνίδι με το «γαλατά», τον «μπάζο» και τον «παράμπαζο», όπου στήναμε εναλλάξ τις μπίλιες του ο κάθε παίκτης και, σημαδεύοντας από ικανή απόσταση τον «μπάζο» (την πρώτη), κερδίζαμε όσες μπίλιες αντιπάλων βρίσκονταν δεξιά απ’ αυτήν που πετυχαίναμε. Στο παιχνίδι αυτό η ρίψη του «γαλατά», με τον οποίο σημαδεύαμε, δεν υπάκουε σε συγκεκριμένους κανόνες. Το αντίθετο συνέβαινε στο «τρίγωνο», από το οποίο δυστυχώς δεν θυμάμαι παρά μόνο ότι οι παίκτες έστηναν τρεις μπίλιες έτσι που να σχηματίζουν ένα ισόπλευρο τρίγωνο και ότι ήταν υποχρεωμένοι να σημαδεύουν κρατώντας την μπίλια τους με τον λυγισμένο δείκτη και εκτοξεύοντάς την με τον αντίχειρα. Η κίνηση αυτή έδινε δύναμη στη ρίψη, αλλά απαιτούσε τεχνική για μικρές, κοντινές ρίψεις. Ίσως γι’ αυτό και να μην ήταν τόσο δημοφιλές. Επιπλέον δεν απέφερε και τα λάφυρα του προηγούμενου παιχνιδιού!

Update: Από συνομήλικο γκαζό-φιλο ξάδελφο για τον «γαλατά»

Λέγαμε αυτή την μπίλια έτσι γιατί ήταν λευκή. Συνήθως την κατασκευάζαμεμόνοι μας από στόκο που τον αφήναμε να ξεραθεί, αφού είχαμε κάνει την σφαιρικήτου επιφάνεια όσο το δυνατόν πιο λεία. Ήταν πολύ πιο μεγάλη από τις άλλες καιγι’ αυτό ήταν δύσκολη η κατασκευή της. Μετά από το ’66-’67 πουλούσαν τέτοιεςμπίλιες, βιομηχανοποιημένες πια, τα διάφορα ψιλικατζίδικα στις γειτονιές.

Οι «γαλατάδες» λόγω κατασκευής ήταν αρκετά βαρείς και εκεί οφειλόταν και η ακρίβειαστόχευσης. Είχαν καλύτερο πιάσιμο στο χέρι και με την ορμή (μάζα x επιτάχυνση) είχαν σχεδόνπάντα το αποτέλεσμα που θέλαμε. Γι’ αυτό και όταν παίζαμε ή θα είχαμε όλοιγαλατάδες ή κοινές γκαζές. Αυτό βέβαια το καταλάβαμε, αφού χάσαμε πολλάγκαζάκια από τους «έξυπνους»!

Μπίλιες ή "γκαζάκια"

Εξίσου αγαπημένα παιχνίδια ήταν η σβούρα και το γιογιό. Θα μου πείτε ότι αυτά είναι μάλλον μοναχικά παιχνίδια και θα συμφωνήσω. Όμως απαιτούσαν δεξιοτεχνία, γιατί δεν είχαν βέβαια τη σημερινή μορφή τους. Οι μεν σβούρες έπρεπε να τεθούν σε κίνηση από το παιδί με ένα σπάγκο που τυλιγόταν με πολλή προσοχή γύρω της, το δε γιογιό δεν λειτουργούσε με λάστιχο όπως τώρα, αλλά με σπάγκο κι αυτό. Παίζοντάς τα λοιπόν τα παιδιά, όχι μόνον εξασκούσαν τον έλεγχο και το συντονισμό λεπτών κινήσεων, αλλά και εφάρμοζαν βιωματικά μερικούς απλούς νόμους της φυσικής (ας αναφέρουμε μόνο τους σχετικούς με το κέντρο βάρους και τη βαρύτητα, την περιστροφική κίνηση και την αδράνεια).

Σβούρες και γιογιό

Το γιογιό μάλιστα φαίνεται πως ήταν γνωστό ήδη από την αρχαιότητα, όπως άλλωστε και τα πεντόβολα (τα «πεντάλιθα»), οι μαριονέτες (οι «πλαγγόνες»), αλλά και πολλά άλλα.

Γιογιό

Τα «εφτά παιχνίδια» ήταν ένα(!) παιχνίδι, που συνήθως προτιμούσαμε να το παίζουμε μόνοι μας, περιμένοντας και τα υπόλοιπα παιδιά να συγκεντρωθούν. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν μια μπάλα κι ένας τοίχος. Συνίστατο σε εφτά διαφορετικούς τρόπους χειρισμού και ρίψης της μπάλας, πράγμα που συντελούσε τα μέγιστα στην εξάσκηση των κινητικών μας δεξιοτήτων —εν αγνοία μας. Καταλαβαίνετε ότι, αν τα παιδιά ήταν παραπάνω από δύο, δεν υπήρχε σ’ αυτή την ηλικία η απαραίτητη υπομονή μέχρι να έρθει η σειρά του καθενός να παίξει.

Θα θυμίσω ακόμη τις άπειρες εκδοχές που είχε το «σκοινάκι» για τα κορίτσια, το «σκοινί» ή «τραβηχτό» (την αρχαία ελκυστίνδα ή σκαπέρδα), που προτιμούσαν τα αγόρια και όσα ζωηρά κορίτσια κέρδιζαν το δικαίωμα συμμετοχής, και βέβαια τα «αγάλματα», όπως συνηθίζαμε να λέμε τα «στρατιωτάκια ακούνητα, αμίλητα, αγέλαστα» και τα οποία είδα και τους γονείς και τους θείους μου να παίζουν!

Σκαπέρδα

Άφησα τελευταίο το «σπάσιμο». Όχι βέβαια για να σας «τη σπάσω»! Αλλά γιατί είναι ένα παιχνίδι που πολύ θα ήθελα να δω τους μεγάλους σήμερα να «παίζουν». Τα παιδιά, χωρισμένα σε δυο ομάδες, παρατάσσονταν τα μεν απέναντι στα δε σε αρκετή απόσταση. Κρατιόντουσαν σφιχτά από τα χέρια και προκαλούσαν έναν αντίπαλο κάθε φορά να επιχειρήσει, τρέχοντας με φόρα, να «σπάσει» αυτές τις σφιχτές λαβές. Αν το κατάφερνε, διάλεγε όποιον αιχμάλωτο ήθελε από τους δύο, των οποίων τα χέρια δεν μπόρεσαν να συγκρατήσουν την ορμή του. Αν όχι, έμενε αυτός ως αιχμάλωτος. Απαραίτητος λοιπόν ο προσεκτικός υπολογισμός για την εύρεση του αδύναμου κρίκου, η ταχύτητα και φυσικά η δύναμη. Δύναμη για το «σπάσιμο», αλλά και δύναμη για την άμυνα.

Αυτή τη δύναμη και το πείσμα των σφιχτοδεμένων, έστω και μελανιασμένων, παιδικών χεριών νοσταλγώ. Τα έχουμε ανάγκη κι ελπίζω να μην τα έχουμε σπαταλήσει…

Πηγές για τα αρχαία παιχνίδια και τις φωτογραφίες τους:

http://www.ancientgreektoys.gr/ και

http://www.mikrosanagnostis.gr/thema-athina-mathekiafto.asp

Παιχνίδια... χρωστούμενα

2011-08-31T21:26:00.000+03:00

Αρκετοί, πριν την ανάγνωση αυτού του σημειώματος, ίσως αναρωτηθούν γιατί έχει την ετικέτα «Παιδεία». Να θυμίσω όμως ότι το παιδί δεν έδωσε την ετυμολογική του ρίζα μόνο στην παιδεία αλλά και στο παιχνίδι. (Για το παίδεμα θα μιλήσουμε ίσως άλλη φορά!)

Το παιχνίδι λοιπόν πολύ νωρίς συνδέθηκε με την απόκτηση των πρώτων δεξιοτήτων, εμπειριών και γνώσεων του ανθρώπου. Εξάλλου και τα υπόλοιπα όντα της φύσης παίζοντας μαθαίνουν να εξασφαλίζουν την τροφή τους και να επιβιώνουν. Ο άνθρωπος με το παιχνίδι προετοιμάζεται για τη ζωή και τις απαιτήσεις της. Αναπτύσσει και καλλιεργεί σωματικές, ψυχικές, πνευματικές και κοινωνικές ικανότητες που θα αξιοποιήσει στη μετέπειτα πορεία του. Η παιδαγωγική σημασία του παιχνιδιού στα νεότερα χρόνια άρχισε δειλά-δειλά να διερευνάται και ν’ αναγνωρίζεται από το 18ο και το 19ο αιώνα. Να αναφέρω χαρακτηριστικά ότι θεωρήθηκε πολύ προχωρημένο για τα ελληνικά δεδομένα της εποχής το θέμα της διδακτορικής διατριβής του Γ. Βιζυηνού, που τυπώθηκε στη Λειψία: Das Kinderspiel in Bezug auf Psychologie und Paedagogik («Το παιδικό παιχνίδι υπό έποψη ψυχολογική και παιδαγωγική»).

Θα ήθελα να κάνω παρενθετικά και μια σύντομη παρατήρηση. Τα περισσότερα αθλήματα προέκυψαν ως εξέλιξη των πολεμικών δραστηριοτήτων του ανθρώπου σε καιρό ειρήνης, συντελώντας ταυτόχρονα στην ψυχική και σωματική του προετοιμασία για την πιθανή ενεργοποίησή τους σε μελλοντικές μάχες. Γι’ αυτό και ορθά ονομάζουμε τα μεν αθλήματα «αγωνίσματα», τις δε αθλητικές συναντήσεις «αγώνες» —που εμπεριέχουν και τον αγώνα και την αγωνία μιας μάχης. Είναι ευφημισμός, κατά κάποιο τρόπο, το να ονομάζει κανείς έναν ποδοσφαιρικό αγώνα «παιχνίδι», όπως δεν είναι ακριβής και η απόδοση των Ολυμπιακών αγώνων με το Olympic games ή το Jeux Olympiques!

Τα παιχνίδια, για τα οποία θέλω να μιλήσω, πρόσφεραν —και μπορούν να προσφέρουν ακόμη— την τόσο απαραίτητη για τα παιδιά σωματική κίνηση, όσο και τα στοιχεία της ευκινησίας, της ταχύτητας, της ανάπτυξης γρήγορων ανακλαστικών, της ομαδικότητας, της αλληλεγγύης και, βέβαια, της άμιλλας.

Υπήρξαν, φαίνεται, αρκετά παιχνίδια που αξιοποιούσαν το μαντίλι. Σ’ ένα από αυτά τα κοριτσάκια, καθισμένα κυκλικά καταγής με το πρόσωπο προς το κέντρο του κύκλου, έπρεπε να έχουν τον νου τους σ’ ένα κοριτσάκι που χοροπηδούσε γύρω-γύρω έξω από τον κύκλο, στις πλάτες τους. Αυτό το κοριτσάκι κρατούσε ένα μαντίλι, που έπρεπε να το αφήσει μυστικά πίσω από κάποιο από τα καθισμένα. Το καθισμένο, που έπαιρνε γρήγορα είδηση το μαντίλι πίσω του, έπρεπε να το πάρει, να σηκωθεί και να κυνηγήσει το όρθιο πριν εκείνο προλάβει να καθίσει στη θέση του. Δεν θυμάμαι ακριβώς όλους τους κανόνες αυτού του παιχνιδιού, που δεν το έπαιζα και πολύ, γιατί η παρέα μου ήταν τότε μεικτή και επιπλέον δεν πρόσφερε δράση και ένταση επαρκή να εκτονώσει τη ζωηράδα μας.

Εμείς προτιμούσαμε ένα άλλο παιχνίδι με μαντίλι. Χωριζόμασταν σε δυο ομάδες, παρατασσόμασταν η μία απέναντι στην άλλη σε αρκετή απόσταση και ορίζαμε κάποιον ουδέτερο να κρατάει το μαντίλι στη μέση αυτής της απόστασης. Αυτός ο ουδέτερος ήταν συνήθως ή κάποιος που αναγνώριζε τη βραδύτητά του ή κάποιος μεγάλος που δεν άντεχε άλλο τα επίμονα παρακάλια μας. Η κάθε ομάδα με μυστική συνεννόηση όριζε έναν αριθμό για κάθε μέλος της. Σκοπός του παιχνιδιού ήταν το κάθε παιδί, όταν άκουγε τον ουδέτερο να καλεί τον αριθμό του, να σπεύσει να πάρει το μαντίλι από το χέρι του και να το φέρει στην ομάδα του πριν ο αντίπαλος με τον αντίστοιχο αριθμό προλάβει να τον ακουμπήσει. Αν το κατάφερνε, το ηττημένο αντίπαλο παιδί έπρεπε να περάσει σ’ αυτή την ομάδα ως αιχμάλωτος και αντίστροφα. Μπορείτε να φανταστείτε πόσους κανόνες θεσπίζαμε ώστε να είναι δίκαιη η μοιρασιά όταν επέλεγε ο αρχηγός της κάθε ομάδας τα μέλη της. Γιατί η επιτυχία δεν εξαρτιόταν μόνο από την ταχύτητα. Μπορείτε επίσης να φανταστείτε με πόση εμβρίθεια γίνονταν οι μυστικές συσκέψεις για την ανάθεση των αριθμών, καθώς προσπαθούσαμε να μαντέψουμε ποιον αριθμό είχε ποιος από τους αντιπάλους!

Το μαντίλι

Στην Αλεξάνδρεια, εκείνο το μακρινό καιρό των παιδικών μου χρόνων τα «μήλα» δεν ήταν γνωστά. Εγώ τουλάχιστον τα γνώρισα και τα έπαιξα για πρώτη φορά εδώ, στην Ελλάδα. Το αντίστοιχο παιχνίδι, που συνάρπαζε όχι μόνο τα μικρά παιδιά αλλά μέχρι και τους μεγάλους εφήβους, ήταν το «γερμανικό». Παιζόταν με μεγάλη και βαριά μπάλα, ας πούμε ποδοσφαιρική. Τα παιδιά χωρίζονταν σε δυο ομάδες με μια γραμμή ανάμεσά τους. Κάθε ομάδα επέλεγε έναν παίκτη που έπαιρνε θέση πίσω από την αντίπαλη ομάδα, σε χώρο που οριζόταν κι αυτός με γραμμή. Και άρχιζαν οι ρίψεις και τα χτυπήματα. Η διαφορά αυτού του παιχνιδιού από τα «μήλα» ήταν ότι σ’ αυτό έριχναν τη μπάλα και χτυπούσαν όλοι οι παίκτες όλους τους αντιπάλους, εκτός βέβαια από τους δύο μοναχικούς. Αν θυμηθείτε πώς ήταν κατασκευασμένες οι μπάλες του ποδοσφαίρου στις αρχές της δεκαετίας του ’60, μπορείτε να καταλάβετε τα «παράσημα» από γρατζουνιές και μελανιές που κουβαλούσαμε με καμάρι μετά από κάθε συνάντηση. Μπορείτε επίσης να κατανοήσετε πόσο εύκολα μας έπαιρνε ο ύπνος, όταν οι γονείς μας κατάφερναν να μας μαζέψουν για το σπίτι!

Το γερμανικό

Κανονικά αυτή η ανάρτηση έπρεπε να γίνει στην αρχή του καλοκαιριού ή ακόμη και την άνοιξη, για να έχει κάποια στοιχειώδη επικαιρότητα. Αλλά… τέλος πάντων. Ξεμύτισε τώρα ένα ξωτικό και μου γαργάλησε τα χέρια. Μπορούσα ν’ αντισταθώ; Μπορούσα; Ε;

Μουσικά όργανα

2011-08-29T00:54:00.001+03:00

Σχόλια στην προηγούμενη ανάρτησή μου, που αφορούσαν τη σχέση μου με τα μουσικά όργανα, ανέσυραν στην επιφάνεια ξεχασμένες, καταχωνιασμένες αναμνήσεις.

Έχω αναφέρει επανειλημμένα ότι δεν διαθέτω μουσικές γνώσεις. Ομολόγησα στην Ελένη και την Άστρια ότι, προς μεγάλη μου δυστυχία, υπήρξα κι εξακολουθώ να είμαι παράφωνη με σποραδικές αναλαμπές. Συμπληρώνω ότι δεν ξέρω να παίζω κανένα μουσικό όργανο, αν και μπορώ να «βγάλω», αφελώς και μόνο με το δεξί χέρι, τη βασική μελωδία που μ’ ενδιαφέρει στο πιάνο, το αρμόνιο ή τη μελόντικα.

Ωστόσο το σχόλιο της Roadartist, για το πολλαπλό όφελος που θα είχαν τα παιδιά αν η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου συμπεριλαμβανόταν στη βασική τους εκπαίδευση, με μετέφερε (πάλι!) στα παιδικά μου χρόνια.

Πρωτοπήγα νηπιαγωγείο στα τέσσερά μου χρόνια στο γερμανικό σχολείο της Αλεξάνδρειας. Στην επόμενη τάξη —προσχολική (Vorschule) τη λέγαμε— είχαμε την πρώτη μας επαφή με τα γράμματα και τους αριθμούς (καλλιγραφία και απλές αριθμητικές πράξεις σε τετράδια με τρίγραμμες και quadrillé, αντίστοιχα, σελίδες). Έπρεπε όμως και δύο φορές την εβδομάδα, στην ώρα της Μουσικής, να εξοικειωνόμαστε και να παίζουμε κάποιο από τα απλά μουσικά όργανα που διέθετε το σχολείο. Θυμάμαι τρίγωνα, ντέφια, φλογέρες, μικρά τάσια…

Ήμουν πολύ δύσκολο παιδί. Κλειστό και ταυτόχρονα καθόλου διεκδικητικό. Πέρασα λοιπόν δύσκολες στιγμές μέχρι να μάθω με ποιο μουσικό όργανο θα δενόμουν. Θα μου άρεσε; Κι αν όχι, πώς θα άντεχα; Ωστόσο ένιωσα τυχερή που μου έλαχε το μικρό ξυλόφωνο, γιατί δεν συμπαθούσα και πολύ τον ήχο του μεταλλόφωνου, που μου φαινόταν ψυχρός στην οξύτητά του. Έτσι κύλησαν ομαλά οι ώρες που μαθαίναμε απλά παιδικά τραγουδάκια μέχρι και τη Δευτέρα δημοτικού, οπότε και άλλαξα σχολείο.

Αυτή η παιδική εμπειρία, που μόνο θετικά αξιολογήθηκε μέσα μου, μου γεννά μιαν ακαθόριστη νοσταλγία, κάθε φορά που ακούω ξυλόφωνο, παρόλο που σπάνια το συναντώ. Έψαξα λοιπόν και βρήκα για να μοιραστώ μαζί σας την ακόλουθη εκτέλεση ενός έργου του πολυαγαπημένου Astor Piazzola!

Βρήκα όμως και το ακόλουθο φιλμάκι, που δείχνει το πώς μία διαφήμιση μπορεί να έχει και πρωτοτυπία και ποιότητα, καμιά φορά ανεξάρτητη από την αντίστοιχη ποιότητα ή πρωτοτυπία του διαφημιζόμενου προϊόντος!

Κιθάρα αγαπημένη

2011-08-25T17:55:00.000+03:00

Είναι το μουσικό όργανο που γοητεύει τους πρώτους εφηβικούς ενθουσιασμούς, εκτός κι αν οι γονείς προλάβουν να συστήσουν το πιάνο ή το βιολί. Προφανώς δεν αγνοώ ούτε τις εξαιρέσεις ούτε τη σαγήνη που μπορούν ν’ ασκήσουν τα κρουστά!

Ήδη στην ελληνική αρχαιότητα η λέξη αναφερόταν σε έγχορδο μουσικό όργανο που εντασσόταν στην οικογένεια της λύρας. Υπήρχαν οι κιθαρωδοί οι οποίοι «ἐκιθαρώδουν», που έπαιζαν κιθάρα δηλαδή και τραγουδούσαν.
Από την άλλη όμως, ίσως δεν είναι αρκετά γνωστή η εκδοχή να προέρχεται η λέξη κιθάρα από την αρχαία περσική sehtār, όπου seh σήμαινε «τρεις» και tār σήμαινε «χορδή» ή η πιθανότητα να προέρχεται από το συνδυασμό δύο ινδοευρωπαϊκών ριζών: guit- (συγγενική με το σανσκριτικό sangeet που σήμαινε «μουσική») και –tar (με την προαναφερθείσα σημασία). Εξάλλου αρχαία περσικά και χετιτικά ανάγλυφα απεικονίζουν μουσικά όργανα που πολύ μοιάζουν με την κιθάρα. Η αρχαιότερη απεικόνισή της έχει ηλικία 3.300 χρόνια!

Η κιθάρα υπηρέτησε εκφραστικότατα στην πορεία της μια τεράστια ποικιλία μουσικών ειδών. Ακολουθούν δύο βιντεάκια προς επίρρωσιν του ισχυρισμού μου.

Στο πρώτο απολαμβάνουμε μια συνεργασία υψηλής δεξιοτεχνίας και μουσικής ευαισθησίας με τίτλο «Μεσογειακός χορός του ήλιου» (Mediterranean Sundance). Ο Paco de Lucia, ο Al Di Meola και ο John McLaughlin είναι τρεις κιθαριστές με διαφορετική καταγωγή και μουσική προέλευση. Την διαφορετικότητα αυτής της προέλευσης αποκαλύπτουν ο τρόπος που αγκαλιάζουν την κιθάρα και το στήσιμο του σώματός τους την ώρα που παίζουν.

Στο δεύτερο παρακολουθούμε ήχους απροσδόκητα ελληνικούς από δικούς μας ανθρώπους, τη Λίζα Ζώη και τον Ευάγγελο Ασημακόπουλο, ζευγάρι και στη ζωή, να εκτελούν το «Ζεϊμπέκικο» του Βασίλη Τενίδη.

Χρειάζεται άραγε να εξηγήσω το γιατί αυτών των δύο επιλογών;

Πηγή: http://simple.wikipedia.org/wiki/Guitar

Η Σονάτα του Σεληνόφωτος

2011-08-14T13:59:00.000+03:00

Κοιτώντας χτες το βράδυ την αυγουστιάτικη πανσέληνο, με πλημμύρισαν οι στίχοι και η μουσική υπόκρουση της ποιητικής δημιουργίας του Γιάννη Ρίτσου που βραβεύτηκε με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1956. Η Σονάτα του Σεληνόφωτος είναι ένας από τους 17 «σκηνικούς» μονολόγους από τη συλλογή Τέταρτη Διάσταση. Να νοείται άραγε ως τέταρτη διάσταση ο Χρόνος; Μήπως η Ποίηση; Μήπως κάτι άλλο;

Γιάννης Ρίτσος, Η Σονάτα του Σεληνόφωτος - Μελίνα Μερκούρη

Όπως και να ’χει, η συγκεκριμένη ποιητική σύνθεση, παρόλο που ο λόγος της εκφέρεται από μία ηλικιωμένη γυναίκα, κατάφερνε να αγγίζει και τα νέα παιδιά της Θεωρητικής κατεύθυνσης —όταν και αν βεβαίως κατάφερναν να ξεφύγουν από τη μέγγενη της «εξεταστέας ύλης».

Και όλοι μας, ανεξαρτήτως ηλικίας, αναγνωρίζουμε σε κάποια ενότητα ή και σε κάποιο μοναχικό στίχο ένα κομμάτι της ψυχής ή της σκέψης μας.

Η ιλαρά και η κουρτίνα

2011-08-07T17:57:00.001+03:00

ΧΟΡΟΣ ΜΕ ΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ

Σαν μπήκα σπίτι μου άρχισα να χορεύω.

Ο ήχος μιας μπάντας με παρασύρει.

Σκίζω το τοίχο, βρίσκομαι στους δρόμους, χρωματισμένους εφιαλτικά κι οι μπάντες να χτυπάνε στους ρυθμούς ξέφρενα, ενώ εγώ χάνομαι μέσα στο χρόνο, μόνος, έρημος, μέσα από εκεί που ήρθα, αφήνοντας πίσω μου ένα χαμόγελο παντοτινό στη μνήμη των ανθρώπων.

Γιατί ποτέ κανείς δεν θα γνωρίσει αν ήρθα, αν έφυγα κι αν πράγματι υπήρξα κάποτε τυχαία ανάμεσά τους

Μάνος Χατζιδάκις

Μεσημεριανή ησυχία στο σπίτι. Το κοριτσάκι στριφογυρνάει ξαπλωμένο χωρίς να μπορεί να ησυχάσει λίγο. Έχει κλωτσήσει εκνευρισμένο την κατακόκκινη ελαφριά κουβέρτα στα πόδια του κρεβατιού. Ζεσταίνεται κι αυτό το χρώμα δεν της αρέσει καθόλου. Η γιαγιά όμως είπε ότι το κόκκινο κάνει καλό στην ιλαρά. Σφίγγει τα χέρια της να μην ξύσει τα φουντωμένα σπυράκια και κάθε τόσο αλλάζει θέση για να βρει ανακούφιση στη δροσιά του σεντονιού. Αλλά κι αυτή διαρκεί πολύ λίγο.

Δεν είναι μόνο η ζέστη κι η φαγούρα που δεν την αφήνουν να κοιμηθεί. Ο μεσημεριανός ύπνος δεν είναι στις καθημερινές της συνήθειες. Κανονικά τέτοια ώρα θα τελείωνε την αντιγραφή, την αριθμητική και την καλλιγραφία της και θα ετοιμαζόταν για την Ένωση. Η μητέρα της την πάει κάθε απόγευμα εκεί, μέχρι που νυχτώνει και μένουν μόνον οι μεγάλοι.

Σκέφτεται τα παιδιά εκεί. Τι να κάνουν τώρα; Όσο δεν έχει πολλά νήπια, θα τα αφήνουν να χορτάσουν ποδήλατο. Αν έχουν μαζευτεί πολλά παιδιά, τα κορίτσια μάλλον θα παίζουν το μαντίλι και τα αγόρια ποδόσφαιρο. Μμμ… θα είχε ελεύθερη επιλογή! Μπορεί κάποια να το έχουν ρίξει στο γερμανικό. Αργότερα, όταν θα βραδιάσει και θα αρχίσουν οι αναχωρήσεις, οι παρέες θα ενωθούν σ’ ένα μεγάλο σμάρι παιδιών κα θα το ρίξουν στο κυνηγητό ή το κρυφτό, κορίτσια-αγόρια πάντοτε. Ζηλεύει.

Της έχει λείψει η δράση, μια βδομάδα τώρα κλεισμένη στο σπίτι. Ακόμα και το σχολείο, με το καθημερινό του σφίξιμο στο στομάχι, δεν της φαίνεται τώρα και τόσο φοβερό. Όχι πως κακοπερνάει κιόλας. Η μητέρα της όλο και κάποιο δροσιστικό της φέρνει ή παγωμένα φρούτα. Μόνο φράουλες δεν της αφήνει να φάει, γιατί είναι πυρές, όπως λέει η γιαγιά της. Η κυρία Κούλα από το διπλανό διαμέρισμα έρχεται κάθε πρωί και κάθε απόγευμα να καθίσει μαζί της. Όχι με τη μητέρα της, αλλά μόνο μαζί της! Της έμαθε και «αγωνία» από τη δεύτερη μέρα κι έτσι η τράπουλα περιμένει στο κομοδίνο της κάθε μέρα την επίσκεψη της κυρίας Κούλας. Καμιά φορά παίζει και η γιαγιά μαζί, αν και δεν της το πολυζητάει. Προτιμάει να μην την κουράζει, ώστε να μπορεί πιο εύκολα να της ζητάει να της πει ιστορίες από τα μικράτα της, εκεί στον Μπουρνόβα. Για τα νερά και τα μποστάνια, για τα πολλά αδέλφια της. Για το πώς βρέθηκε εσώκλειστη στις καλόγριες στη Σμύρνη, για την αγωνία της όταν είχε Rechnen. Πάντα απορούσε και γελούσε με το φόβο της γιαγιάς της για την αριθμητική. Αντίθετα εκείνη, όταν γυρίζει ο πατέρας της από τη δουλειά, το πρώτο που του ζητάει να παίξουν είναι αριθμητική, αφού δεν μπορεί να της κάνει τα «αεροπλανικά» τώρα που είναι άρρωστη.

Για την ώρα όμως είναι μόνη στο δωμάτιο μες στην ησυχία του μεσημεριού. Τα πατζούρια είναι κλειστά, γιατί η ιλαρά, λέει, δεν θέλει ήλιο. Έτσι κι αλλιώς όμως θα ήταν κλειστά, αφού το παράθυρό της το χτυπάει από τις 11 το πρωί. Γι’ αυτό άλλωστε έχουν βάλει και σκούρα κουρτίνα. Μια μπλε ραφ κουρτίνα —αυτό είναι χρώμα!— που έχει αρχίσει να γκριζάρει πια από το συνεχές ηλιοκόπημα.

Στρέφει το βλέμμα της προς το κλειστό παράθυρο και παρατηρεί τις κινήσεις της κουρτίνας στο ελαφρό αεράκι που έρχεται από το διάδρομο. Μια φουσκώνει και φτάνει μέχρι την άκρη του κρεβατιού και μια τραβιέται και κολλάει πάνω στα πατζούρια. Φαντάζεται ένα γίγαντα να ξεφυσάει έξω από το παράθυρό της. Πρέπει να είναι γίγαντας, για να φτάνει το κεφάλι του μέχρι το τέταρτο πάτωμα που μένουν. Γιατί ξεφυσάει ο κακομοίρης; Είναι λαχανιασμένος; Γιατί έτρεχε; Λες να τον κυνηγούσαν οι λύκοι; Μα, με μια κλωτσιά μπορούσε να τους στείλει από κει που ’ρθαν. Δεν είναι; Μπορεί βέβαια να μην έτρεχε και απλώς να ζεσταίνεται. Κλείνει τα μάτια και τον βλέπει καλυμμένο από κόκκινα σπυράκια της ιλαράς, σαν τα δικά της, αλλά σε μέγεθος τεράστιο για να του ταιριάζουν. Χαμογελάει πονηρά.

Το μυαλό της φεύγει από το γίγαντα και παρακολουθεί τα σχήματα που παίρνουν οι σκιές της κουρτίνας, καθώς αυτή κολλάει και ξεκολλάει πάνω στα πατζούρια. Να μια καμήλα! Δεν είναι όμως από δω. Αυτή έχει δυο καμπούρες! Απέναντί της γλάροι τινάζονται ξαφνιασμένοι ψηλά κι ένα δελφίνι της χαμογελάει. Μια μαϊμού σκαρφαλώνει τη μαύρη σκάλα που σχηματίζουν οι γρίλιες. Της βγάζει τη γλώσσα κι εκείνη την αποχαιρετά κουνώντας κοροϊδευτικά τ’ αφτιά της. Περιμένει για λίγο να εμφανιστεί και κανένα λιοντάρι, αλλά δεν της γίνεται το χατίρι. Προσπαθεί ν’ ανακαλύψει μέσα στις σκιές κάτι που να τη φοβίσει. Θέλει να φτιάξει μια τρομαχτική ιστορία για να τη διηγηθεί στη γιαγιά της ή, καλύτερα, στη μητέρα της. Της αρέσει να βλέπει τα μάτια της να μεγαλώνουν σα γαλάζιες λίμνες. Οι σκιές όμως δεν βοηθάνε και δυσκολεύεται. Επιμένει όμως με τα μάτια καρφωμένα στην κουρτίνα.

Και η κουρτίνα, κυματίζοντας άλλοτε απαλά κι άλλοτε επιθετικά, συνεχίζει να παίζει με τη φαντασία της μέχρι να ξυπνήσει η υπόλοιπη οικογένεια…

Εσωτερικές και εξωτερικές θερμοκρασίες

2011-07-29T12:06:00.000+03:00

Emma Shapplin, La notte etterna

Έμεινες καιρό να κοιτάς με το βλέμμα ακίνητο τον άδειο τοίχο απέναντί σου. Κάποτε δεν σ’ ενοχλούσε το κενό του. Εύκολα το γέμιζες με τις δικές σου εικόνες, έγχρωμες ή ασπρόμαυρες, ανάλογα με τη διάθεσή σου. Τώρα ο τοίχος παραμένει αδυσώπητα βουβός, ακίνητος.

Είπες: Φτάνει πια. Όχι άλλο!

Αλλά δεν κουνήθηκες. Βούλιαξες πιο βαθιά στην απραξία σου. Τα άβουλα χέρια σου περιμένουν από το παράλυτο μυαλό σου να πάρει την πρωτοβουλία. Χα!

Από χιλιόμετρα μακριά, ένα ξέμπαρκο τζιτζίκι ξελαρυγγιάζεται: Καλοκαίρι! Ξέπνοος σβήνει ο ψίθυρός του, πριν αγγίξει τ’ αφτιά σου.

Λες: Εντάξει. Άντε! Φτάνει πια!

Αλλά κρυώνεις, κρυώνεις πολύ. Κάνει τόση παγωνιά!

Χτυπά το τηλέφωνο. Η παιδική φωνή στο ακουστικό αστράφτει, λαμπυρίζει και κομματιάζει το σκοτάδι.

— Τι χρειάζεσαι, καρδιά μου;

— Τίποτε. Έτσι πήρα. Οι άλλοι κοιμούνται ακόμα…

Ο οκτάχρονος είχε όρεξη για κουβέντα πρωί πρωί. Ήθελε να πει πώς πέρασε στην κατασκήνωση. Για τον άλλο πιτσιρικά που του πέταξε μια πέτρα κι εκείνος πόνεσε. Να ρωτήσει τα νέα για τις μεταγραφές της ομάδας του. Να ενημερώσει ότι χτες άργησε πολύ η παραγγελία της πίτσας και τελικά την ακύρωσαν κι έφαγαν σουβλάκια. Κάποια στιγμή ρώτησε και γιατί δεν πήγες να τους δεις στην τελετή αποχαιρετισμού της κατασκήνωσης…

Το εικοσάλεπτο τηλεφώνημα επανέφερε το δωμάτιο στην πραγματική του θερμοκρασία. Σηκώθηκες επιτέλους. Περνώντας μπροστά από τον καθρέφτη, κατέβασες με ντροπή το βλέμμα σου και μπήκες στο μπάνιο.

Τώρα, ετοιμάζεσαι να βγεις.

Φτάνει πια! Νισάφι!

Ένα κάποιο φάρμακο

2011-07-06T15:38:00.000+03:00

Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου

ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ· 595 μ.Χ.

Τό γήρασμα τοῦ σώματος καί τῆς μορφῆς μου

εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαίρι.

Δέν ἔχω ἐγκαρτέρησι καμιά.

Εἰς σε προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως,

πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·

νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ.

Εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαίρι. —

Τά φάρμακά σου φέρε Τέχνη τῆς Ποιήσεως,

πού κάμνουνε —γιά λίγο— νά μή νιώθεται ἡ πληγή.

Κωνσταντῖνος Καβάφης (1921)

Μπορώ βέβαια ν’ αντικαταστήσω την Τέχνη της Ποιήσεως με την Τέχνη της Μουσικής και να διαπιστώσω ότι ισχύει το ίδιο. Το τεκμηριώνει επαρκέστατα, νομίζω, το ακόλουθο τραγούδι στη συγκεκριμένη εκτέλεση!

Διαφωνείτε;

Λοιπόν...

2011-06-11T22:42:00.001+03:00

…ας προσπαθήσω ν’ αρθρώσω κι εγώ τις λέξεις μου…

Το θέμα των ημερών είναι η πλατεία. Το ζητούμενο των σκέψεών μου είναι το τι γυρεύουμε στην πλατεία, τι διεκδικούμε.

Να ξεκαθαρίσω από την αρχή ότι, όταν πρωτοξεκίνησε αυτή η ιστορία, κάτι σκίρτησε μέσα μου. Αισθάνθηκα ν’ αλαφραίνει η βαριά κατάθλιψη. Οι υψωμένοι ώμοι χαλάρωσαν και τεντώθηκαν προς τα πίσω. Το σκυμμένο κεφάλι άρχισε να υψώνεται. Ένιωσα πιο ζωντανή. Πλατεία, λοιπόν.

Έχω —όπως πολλοί άλλωστε από μας— γύρω μου δικούς μου ανθρώπους που είναι άνεργοι. Και οικογενειάρχες στο κατώφλι της ανεργίας. Και ανίψια να κοντοστέκονται στις τελευταίες τάξεις του λυκείου ή να πελαγοδρομούν με το πτυχίο στο χέρι. Και γέροντες συγγενείς που η σύνταξή τους εξανεμίζεται προτού κλείσουν οι λογαριασμοί των φαρμάκων και των παγίων εξόδων. Πληρώνοντας ενοίκιο και με μοναδικό έσοδο το μισθό μου προσπαθώ να ζήσω αξιοπρεπώς. Δυσκολεύομαι, αλλά τα καταφέρνω. Είμαι σε καλύτερη μοίρα από κείνους. Επομένως, για χάρη τους, η θέση μου είναι στην πλατεία.

Στην πλατεία λοιπόν βλέπω καινούρια πρόσωπα. Σε μερικά από αυτά αναγνωρίζω τις ιδιότητες των δικών μου ανθρώπων. Γλυκαίνομαι κι αναθαρρώ. Είμαστε πολλοί. Και μαζί. Κάτι αλλάζει.

Ωστόσο… Υπάρχουν και άλλα πρόσωπα. Είναι αυτά που διαμαρτύρονται γιατί δεν μπορούν ν’ ανταποκριθούν στο δάνειο για το εξοχικό τους. (Γιατί το πήραν;) Είναι αυτά που διαμαρτύρονται γιατί δεν μπορούν να ξεπληρώσουν το αυτοκίνητο του δεκαοκτάχρονου γιου τους. (Ήταν τόσο απαραίτητο;) Είναι αυτά που χώθηκαν από κάποια χαραμάδα στον δημόσιο τομέα σε θέση πορτιέρη και, με μοναδικό έργο ν’ ανοιγοκλείνουν την πόρτα της υπηρεσίας τους, παίρνουν τον ίδιο μισθό με τους επί οκτάωρο κοπιάζοντες, συχνά πτυχιούχους, «συναδέλφους» τους. Και τώρα διεκδικούν να μην υπάρξει καμία σύνδεση μεταξύ αμοιβής και παραγωγικότητας. Είναι τα πρόσωπα που αποποιήθηκαν τον σκληρό μόχθο των γεωργικών εργασιών με αντάλλαγμα τις άκοπες ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, ώστε ν’ αγοράζουμε σκόρδα Κίνας και να τρώμε αχλάδια Ισπανίας. Άκουσα γύρω μου πρόσωπα να εξανίστανται στην προοπτική της φορολόγησης της ακίνητης περιουσίας με αντικειμενική αξία από 100.000 €, τη στιγμή που νεαρά ζευγάρια δεν μπορούν ν’ ανοίξουν σπιτικό ούτε με νοίκι και οι άστεγοι κρύβονται στα σπίτια συγγενών στην καλύτερη περίπτωση ή στα σκοτεινά παγκάκια στη χειρότερη.

Στην πλατεία λοιπόν… Αλλά για ποιο λόγο; Γιατί νιώθουμε να μας κλέβουν τη ζωή, τη δική μας και των παιδιών μας, σκέφτομαι. Μόνο που είδα πρόσωπα που βρέθηκαν εκεί γιατί είναι ο πιο in νέος τόπος συνάντησης. Η επανάσταση, βλέπεις, είναι trendy!

Στην πλατεία λοιπόν… Αλλά για να διεκδικήσουμε τι; Περισσότερη δικαιοσύνη και ισότητα και αλληλεγγύη, σκέφτομαι. Μόνο που ακούω γύρω μου πρόσωπα να διεκδικούν την επιστροφή στην προ της «κρίσης» εποχή και ως «κρίση» έχουν κατά νου τους τελευταίους 18 μήνες. Ξεχνούν όμως ότι το σπυρί, που έσπασε και ζέχνει τώρα, μάζευε το πύον του εδώ και 30 χρόνια. Χρόνια εύκολου δανεισμού (τα «κλεμμένα» άλλωστε ήταν δανεικά) και νεοπλουτισμού! Χρόνια μωρίας!

Στην πλατεία λοιπόν… Για να διεκδικήσουμε τι; Περισσότερη δημοκρατία και ελευθερία, σκέφτομαι. Μόνο που βλέπω πρόσωπα γύρω μου να μουντζώνουν τη Βουλή. Το κτήριο που στεγάζει αυτό που διεκδίκησε ο λαός μας από την ίδια πλατεία τον Σεπτέμβρη του 1843. Α, ώστε δεν μουντζώνουμε τη δημοκρατία, αλλά τους βουλευτές, ε; Μα εμείς δεν τους ψηφίσαμε; Μας ξεγέλασαν, ε; Ήμασταν δηλαδή μωροί; Συγγνώμη, μωρά, ήθελα να πω. Τελικά, είμαστε υπεύθυνοι πολίτες ή όχι; Έχουμε ή όχι την ευθύνη των πράξεων και των επιλογών μας; Γιατί η δημοκρατία θέλει υπευθυνότητα και εγρήγορση και συνέπεια λόγων και πράξεων.

Στην πλατεία, λοιπόν… Αλλά πώς και με ποιο σκοπό; Για τις προϋποθέσεις παραπέμπω στην τελευταία παράγραφο της προηγούμενης ανάρτησης.

Παρ’ όλα αυτά, ναι. Στην πλατεία!

Γιατί τα λάθη που κάναμε δεν είχαν όλα την ίδια βαρύτητα.

Στην πλατεία!

Γιατί το τίμημα των σφαλμάτων δεν ισοκατανεμήθηκε.

Στην πλατεία!

Γιατί αρνούμαι τη «συλλογική ενοχή» που δεν οδηγεί παρά στη μαζική μοιρολατρική απραξία.

Στην πλατεία!

Αλλά με τα μάτια ανοιχτά και τους καθρέφτες να λάμπουν.

Στην πλατεία! Οπωσδήποτε!

ΥΓ: Η πληθώρα από ελληνικές σημαίες σε κάποια στιγμή με ανατρίχιασε σχεδόν όσο και η θέα των κομματικών πανό παλιότερα. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία…

Απ' την ανάποδη

2011-06-08T20:58:00.000+03:00

Κοιτάχτηκε στον καθρέφτη κι είδε ότι είχε βάλει τα ρούχα απ’ την ανάποδη. Όχι το μπρος πίσω, αλλά το μέσα έξω. Δεν είχε νιώσει τη διαφορά στο δέρμα. Αυτό είχε χάσει από καιρό την ευαισθησία του.

—Κι αν γύριζα και το δέρμα μου ανάποδα; αναρωτήθηκε. Από μέσα μου ανατριχιάζω τόσο εύκολα. Θαρρείς και οι απολήξεις των νεύρων έχουν με μια περίεργη στρέβλωση στραφεί προς τα μέσα.

Σήκωσε το δεξί χέρι να φτιάξει τα μαλλιά κι ο καθρέφτης ανταπέδωσε την κίνηση με το αριστερό. Η χειρονομία έμεινε μετέωρη και το βλέμμα ακίνητο, μάλλον απλανές —αν και πολύ θα ήθελε να περιπλανηθεί, ίσως ακόμα και να πλανηθεί. Κυρίως αυτό: να πλανηθεί.

Τον τελευταίο καιρό βλέπει στόματα ν’ ανοιγοκλείνουν, αλλά τα αφτιά μέσα της εισπράττουν άλλες λέξεις. Σαν να παρακολουθεί μια άσχημα μεταγλωττισμένη ταινία. Μόνο που έχει διαρκώς την αίσθηση ότι οι λέξεις που μέσα της ακούει είναι στην πραγματικότητα αυτές που εννοούν τα κινούμενα, άτολμα ή πλανερά, στόματα. Οι λέξεις που κουβαλάνε την αλήθεια που τα στόματα προσπαθούν να κρύψουν.

Γι’ αυτό κι εκείνη τελευταία δεν πολυανοίγει το στόμα. Δεν θέλει να κρύψει την αλήθεια της, αλλά να την προφυλάξει από τη στρέβλωση. Φοβάται μη διαλέξει λάθος λέξεις. Αλλά και ανησυχεί μήπως ντυθούν οι λέξεις της με ξένα φορέματα.

Στα πρώτα βασικά μαθήματα γλωσσολογίας είχε μάθει ότι το γλωσσικό σημείο (λέξη) αποτελείται από το σημαίνον (ήχος ή εικόνα της λέξης) και το σημαινόμενο (η εκφραζόμενη από τη λέξη έννοια, το περιεχόμενό της). Και ενώ το σημαίνον παραμένει σχετικά σταθερό —τουλάχιστον στον συγχρονικό άξονα—, το σημαινόμενο της λέξης παραλλάσσει από ομιλητή σε ομιλητή. Ακόμη και από τον ίδιο ομιλητή ανάλογα με τη χρονική συγκυρία ή και τον ακροατή του. Αυτό το έλλειμμα απόλυτης και σταθερής αντιστοιχίας ανάμεσα στη μορφή και το περιεχόμενο των λέξεων την προβλημάτιζε πάντα.

—Οι λέξεις δεν είναι φωτογραφίες! σκέφτηκε. Τι κρίμα που δεν μπορούμε —ακόμα;— να φωτογραφίζουμε τα πάντα…

Οι μέρες είναι κρίσιμες και πρέπει πια όλοι μας να μιλήσουμε. Όχι να κραυγάσουμε! Να κοιταχτούμε στα μάτια και να μιλήσουμε. Με αποφασιστικότητα και αξιοπρέπεια. Να μιλήσουμε όμως με ειλικρίνεια και περίσκεψη. Οι λέξεις σε τέτοιες στιγμές δεν είναι ἔπεα πτερόεντα. Έχουν συνέπειες. Και πρέπει να τις έχουμε ζυγίσει καλά. Να είμαστε βέβαιοι ότι μπορούμε να τις αντιμετωπίσουμε. Χωρίς υπεκφυγές. Χωρίς απόσειση ευθυνών.

—Αχ! να μπορούσα να γύριζα και τις λέξεις από την ανάποδη, το μέσα έξω…

Και να, αδελφέ μου (Γιάννης Ρίτσος, Χρήστος Λεοντής, Νίκος Ξυλούρης)

Χωρίς πολλά λόγια

2011-05-03T15:10:00.000+03:00

Επειδή η επικαιρότητα τρέχει και πολύ με τρώει η γλώσσα μου, είπα σήμερα να της βάλω φίμωτρο και να κάνω λακωνικά —χωρίς μουσική, χωρίς ταινιούλα— μόνο δύο παραπομπές, που είναι όχι απλώς αλληλένδετες μεταξύ τους, αλλά και στην ουσία τους άρρηκτα συνδεδεμένες με την ύπαρξή μας.

Η πρώτη έχει να κάνει με το πώς αντιδρούν οι χορωδίες και οι ορχήστρες που ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού στον τρόπο με τον οποίο η πολιτεία αντιμετωπίζει την Τέχνη γενικώς, ειδικότερα όμως τη μουσική τέχνη. Διαβάστε Nelly’s Κι αυτά κι εκείνα και δηλώστε παρόντες και παρούσες! Μας αφορά όλους ως πολίτες αυτής της έρμης χώρας!

Η δεύτερη σας στέλνει σε μια παλιά μου ανάρτηση και σχετίζεται με την πιο πρόσφατη απώλεια του ελληνικού κινηματογράφου. Ο θάνατος του καλού μας ανθρώπου, του Θανάση μας, δεν είναι απώλεια μόνο για την ελληνική έβδομη τέχνη. Είναι μεγάλη απώλεια για την ανθρωπιά μας. Για τον Πολιτισμό μας!

Παίρνοντας τα βουνά

2011-05-02T20:35:00.000+03:00

σε μια ολιγοήμερη πασχαλινή δραπέτευση από το άστυ και τον αγχωμένο εαυτό σου, ανακτάς την επαφή σου με τη μάνα-φύση και ξαναβρίσκεις ένα «εγώ» πρόθυμο ν’ απλωθεί στο «εμείς» και από κει ν’ αγκαλιάσει τη ζωή ολάκερη.

Το πράσινο, κυρίαρχο μ’ όλες του τις αποχρώσεις κι επιτρέποντας μόνο λεπτές πινελιές στα υπόλοιπα χρώματα, κατρακυλάει από ψηλά

και σκαρφαλώνει από χαμηλά,

λες και θέλει να διασχίσει —ή να καλύψει;— την άσφαλτο.

Ρίχνεις μια κλεφτή ματιά προς τα κάτω, στην πεδιάδα, και νιώθεις λίγο πιο κοντά στον ουρανό.

Έχει άλλη χάρη να μπορείς να χαζέψεις αφ’ υψηλού τις κουτσουπιές να σπάνε το πράσινο μονοπώλιο!

Πάνω σε μια στροφή —και με πρόσφατη στο μυαλό σου την επέτειο του πραξικοπήματος του ’67— το θέαμα ομολογουμένως σε τρομάζει.

Πλησιάζεις και διαβάζεις προσεκτικά την αναμνηστική πλάκα κι αναστενάζεις. Από ανακούφιση για τον εσφαλμένο συνειρμό σου. Από συγκίνηση και με σεβασμό για την ιστορία του τόπου που σε υποδέχεται.

Οι πρώτες στέγες των σπιτιών σου παίζουν κρυφτό μες τις κορφές των δέντρων.

Πλησιάζοντας καταμεσήμερο κι έχοντας διανύσει 235 χιλιόμετρα η Οίτη σε κερνάει λίγη δροσιά.

Μπαίνεις στο ορεινό κεφαλοχώρι και το πρώτο που αντιλαμβάνεσαι είναι η σιωπή από ανθρώπινες φωνές. Μια σιωπή Μεγάλης Παρασκευής που διακόπτεται μόνο από το πένθιμο χτύπημα της καμπάνας και που σου επιτρέπει ν’ απολαύσεις το πολυφωνικό τραγούδι των πουλιών που έχουν τις δικές τους χαρές να γιορτάσουν.

Κάθε που κοντοστέκεσαι στις απότομες ανηφόρες, όλο και κάπου βρίσκει το βλέμμα σου ν’ ακουμπήσει και να ξελαχανιάσει.

Εδώ, την πασχαλιά τη λένε Απρίλη!

Στις μέρες που ακολουθούν κάνεις μια προσπάθεια να συνεχίσεις το δρόμο πάρα πέρα, προς τη Μονή Αγάθωνος. Το θέαμα όμως που αντικρίζεις, καθώς κοιτάς πίσω σου, σε κάνει ν’ αναβάλεις την επίσκεψη και να επιστρέψεις στη μικρή κωμόπολη.

Στο πανηγύρι, μετά το κάψιμο του Ιούδα τη Δευτέρα του Πάσχα, θα χορέψουν μικροί και μεγάλοι. Κι ας ήτανε φέτος λιγότεροι από άλλες χρονιές οι επισκέπτες.

Τα παιδιά πάντως συνεχίζουν να κρατάνε τις δικές τους (μόνο;) παραδόσεις!

Τη μέρα της αναχώρησης, ο ουρανός και το βουνό αγκαλιάζονται για να μοιραστούν με το δικό τους τρόπο τη στενοχώρια τους (μας)!

Άντε, γεια! Το καλοκαίρι πάλι!

Το Κύμα

2011-04-19T12:38:00.004+03:00

Το Κύμα (2008, Σκηνοθεσία: Dennis Gansel - Σενάριο: Dennis Gansel, Todd Strasser)

Η ταινία «Το Κύμα» (Die Welle), βασισμένη σε αληθινό περιστατικό, ήταν ένα έργο χωρίς μεγάλες προοπτικές εμπορικής επιτυχίας. Προβλήθηκε για αρκετές εβδομάδες σε μερικές ελληνικές αίθουσες, που την περιέλαβαν στο πρόγραμμά τους. Ίσως γι’ αυτό ένα μεγάλο μέρος της νεολαίας την αντιπαρήλθε. Ίσως πάλι να έπαιξε ανασταλτικό ρόλο το ότι ήταν γερμανόφωνη (η αγγλική γλώσσα έχει καταντήσει τόσο πολύ οικεία όσο και η μητρική μας στις ταινίες που επιλέγουμε να παρακολουθήσουμε).

Ένας καθηγητής ιστορίας αποφασίζει να διδάξει βιωματικά στους μαθητές του την έννοια της απολυταρχίας. Εφαρμόζει στην τάξη του τις μεθόδους που χρησιμοποιεί η τυραννία για να κατακτήσει την εξουσία, τον τρόπο με τον οποίο εκμεταλλεύεται τις ατομικές αδυναμίες, τη γοητεία που ασκεί στα πρώτα της στάδια, την αίσθηση της δύναμης που διαχέει στους οπαδούς της. Τα παιδιά ενθουσιάζονται και τον ακολουθούν. Μέχρι που το πείραμα φεύγει εκτός ελέγχου.

Η ταινία αγγίζει σε δεύτερο και τρίτο πλάνο και αρκετά άλλα θέματα με κυρίαρχο, κατά τη γνώμη μου, τον καθηγητή-μαθητευόμενο μάγο. Παρακολουθούμε τις ανησυχίες και τις ψυχολογικές ανάγκες των εφήβων, τις σχέσεις που αναπτύσσουν μεταξύ τους, τη σχέση διδάσκοντος και διδασκομένου και πώς αυτή επηρεάζει τη διαδικασία της διδασκαλίας και αντίστροφα. Είναι ένα έργο που συνιστώ θερμά, χωρίς πάντα ν’ αποκαλύπτω τα εκπαιδευτικά μου κίνητρα.

... ... ...

Η ευκολία με την οποία αποστρέφουμε το βλέμμα από το κακό, όταν αυτό ακόμη κάνει τα πρώτα του βήματα, πάντα με τρόμαζε. Αυτός ο φόβος αλλά και η γερμανική γλώσσα της ταινίας οδήγησαν συνειρμικά το μυαλό μου στα πολύ γνωστά λόγια του όχι πολύ γνωστού πάστορα Μάρτιν Νιμέλερ (Martin Niemöller):

Πρώτα ήρθαν για τους κομμουνιστές
και δε μίλησα γιατί δεν ήμουν κομμουνιστής.
Ύστερα ήρθαν για τους συνδικαλιστές
και δε μίλησα γιατί δεν ήμουν συνδικαλιστής.
Ύστερα ήρθαν για τους Εβραίους
και δεν μίλησα γιατί δεν ήμουν Εβραίος.
Ύστερα ήρθαν για μένα
και δεν είχε απομείνει κανείς για να μιλήσει για μένα.

... ... ...

Είναι μόνο η δύναμη της ανάγκης μας να ανήκουμε σε μια ομάδα ξεχωριστή και δυνατή; Είναι μόνο ο φόβος; Είναι μόνο η αδιαφορία; Είναι μόνο η ανάγκη του ανθρωπάκου που κρύβουμε μέσα μας να νιώσει ισχυρός; Αυτά τα ερωτήματα με οδήγησαν στο ποίημα της Ελένη Βακαλό από τη συλλογή της «Του κόσμου» (1978):

Η φωτογραφία από εδώ

Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος

Θα σας πω πώς έγινε

Έτσι είναι η σειρά

Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο δρόμο του έναν χτυπημένο
Τόσο δα μακριά από κείνον ήτανε πεσμένος και λυπήθηκε

Τόσο πολύ λυπήθηκε

που ύστερα φοβήθηκε

Πριν κοντά του να πλησιάσει για να σκύψει να τον πιάσει, σκέφτηκε καλύτερα

Τι τα θες τι τα γυρεύεις

Κάποιος άλλος θα βρεθεί από τόσους εδώ γύρω, να ψυχοπονέσει τον καημένο

Και καλύτερα να πούμε

Ούτε πως τον έχω δει

Και επειδή φοβήθηκε

Έτσι συλλογίστηκε

Τάχα δεν θα είναι φταίχτης, ποιον χτυπούν χωρίς να φταίξει;
Και καλά του κάνουν αφού ήθελε να παίξει με τους άρχοντες

Άρχισε λοιπόν και κείνος

Από πάνω να χτυπά

Αρχή του παραμυθιού καλημέρα σας

... ... ...

Δεν πρόκειται για τριπλή ανάρτηση. Τρία θέματα, τάχα μου, σε οικονομικό πακέτο. Κοινός τους παρονομαστής και συνεκτικός δεσμός τους είναι η αγωνία μου για το παρόν και το άμεσο μέλλον μας. Μήπως, αντί να καλλιεργούμε ιστορικοφανείς ευαισθησίες για την Ελλάδα και το 1821 (χωρίς να παραβλέπω καθόλου τη σημασία αυτής της περιόδου), μήπως, επαναλαμβάνω, θα έπρεπε να διευρύνουμε το χρόνο και την γεωγραφική ακτίνα του ιστορικού μας ενδιαφέροντος ώστε να αντλήσουμε χρήσιμα μαθήματα;

Η Γερμανία του Μεσοπολέμου αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα: οικονομική κρίση, ανεργία, διαλυμένες παραγωγικές δυνάμεις, χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών διαρκώς διευρυνόμενο, κοινωνικός ιστός υπό διάλυση, πολιτική αφωνία από τα αστικά κόμματα, καταρρακωμένη —από τη συνθήκη των Βερσαλλιών (1919)— εθνική αξιοπρέπεια.

Μας θυμίζουν κάτι όλα αυτά;

Το «κύμα», τη μεταδοτική ασθένεια του κακού, φοβάμαι.

Έχω άδικο να ανησυχώ;

Απορίες

2011-04-09T22:03:00.000+03:00

Το «νέο» Λύκειο θα θεωρήσει επαρκή την εννιάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση;

Το «νέο» Λύκειο θα εξακολουθήσει να θεωρείται κορύφωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ή προπαρασκευαστική βαθμίδα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση;

Το «νέο» Λύκειο θα πορευθεί με τα παλαιά βιβλία;

Το «νέο» Λύκειο θα στηθεί ως γυμνός σκελετός και κατόπιν εορτής θα ανακοινωθούν οι στόχοι και το αναλυτικό του πρόγραμμα;

Το «νέο» Λύκειο θα εξακολουθήσει να ονομάζεται «Γενικό»;

Το «νέο» Λύκειο θα θεωρήσει περιττή την παροχή γενικής καλλιέργειας στο ηλικιακό φάσμα των 15-18 χρόνων, οπότε και οι νέοι βρίσκονται στην προσφορότερη φάση να γνωρίσουν, να επεξεργαστούν, να κρίνουν και να εμπεδώσουν αξίες ζωής;

Το «νέο» Λύκειο θα θεωρήσει ώριμα τα παιδιά των 16 χρόνων να κάνουν τις οριστικές επιλογές τους για την επαγγελματική τους πορεία;

Το «νέο» Λύκειο θα είναι σίγουρο ότι τα παιδιά θα κάνουν αυτές τις επιλογές χωρίς τον, έστω και υποτυπώδη, Σχολικό Επαγγελματικό Προσανατολισμό;

Το «νέο» Λύκειο θα θεωρήσει τόσο βέβαιη και αμετάκλητη την επιλογή κατεύθυνσης εκ μέρους των παιδιών, ώστε να τα ωθεί σε τόσο πρόωρη εξειδίκευση;

Το «νέο» Λύκειο θα πετάξει στον κάλαθο των αχρήστων το μεράκι όλων εκείνων των εκπαιδευτικών που παρακολουθούν σεμινάρια και ημερίδες για την ανάπτυξη ποικίλων (περιβαλλοντικών, καλλιτεχνικών, θεατρικών κ.λπ.) προγραμμάτων, συμπληρωματικών μεν αλλά άκρως απαραίτητων για τη σφαιρική καλλιέργεια των παιδιών;

Το «νέο» Λύκειο θα αξιοποιήσει τις νέες τεχνολογίες εξοβελίζοντας από το πρόγραμμά του το μάθημα της Πληροφορικής;

Το «νέο» Λύκειο θα αξιοποιήσει τις νέες τεχνολογίες σε σχολεία 200, 300 ή και 400 παιδιών με ένα μόνο εργαστήριο Πληροφορικής; Και θα το κάνει μ’ ένα σεβαστό ποσοστό εκπαιδευτικών που τις αγνοεί —είτε επειδή τις φοβάται είτε επειδή τις περιφρονεί;

Το «νέο» Λύκειο θα προσφέρει πιστοποίηση στην ξένη γλώσσα στριμώχνοντάς την στα μαθήματα επιλογής στις δύο τελευταίες τάξεις του;

Το «νέο» Λύκειο θα εγκαινιάσει τις «ερευνητικές εργασίες» χωρίς σχολικές βιβλιοθήκες, χωρίς εργαστήρια, χωρίς την απαραίτητη τεχνική υποδομή;

Το «νέο» Λύκειο θα ζητήσει από τα παιδιά δύο κατά σχολικό έτος «ερευνητικές εργασίες» με εκπαιδευτικούς ανέτοιμους ή επιμορφωμένους με ταχύρρυθμα σεμινάρια μερικών ωρών —και από ποιους επιμορφωτές;

Το «νέο» Λύκειο θα τεθεί σε εφαρμογή χωρίς προηγουμένως να έχει αξιολογηθεί επιστημονικά το σε τι και πόσο χωλαίνει το «παλαιό»;

Το «νέο» Λύκειο θα αρχίσει άμεσα τη λειτουργία του χωρίς προηγουμένως να δοκιμασθεί πιλοτικά, να ελεγχθεί και να αξιολογηθεί;

Το «νέο» Λύκειο θα αφήσει χρονικό περιθώριο στους εφήβους μας να παίξουν, να γελάσουν, να στοχαστούν, να ερωτευτούν;

Το «νέο» Λύκειο θα…

Να συνεχίσω;

Από τότε που άφησα πίσω μου τα σχολικά θρανία ως μαθήτρια, εκεί στα μέσα της δεκαετίας του ’70, περιμένω το «νέο» Λύκειο…

Επιτέλους πια, δεν πονάει κανείς τέλος πάντων αυτόν το χώρο; Τόσο κοντόθωροι είναι; Τόσο αδιαφορούν για το μέλλον;
Και μια πρόταση: Μήπως θα έπρεπε να εξαναγκάσουμε τον εκάστοτε επίδοξο «μεταρρυθμιστή» υπουργό να δοκιμάζει τις «μεταρρυθμίσεις» του υποχρεωτικά πρώτα στα δικά του παιδιά;

Πρωινές μουσικές εικόνες

2011-03-16T22:13:00.000+02:00

Στην πρωινή διαδρομή για το σχολείο το ραδιόφωνο του αυτοκινήτου είναι σχεδόν πάντα συντονισμένο στο Τρίτο Πρόγραμμα. Έχει διαπιστώσει ότι, αποφεύγοντας τις ενημερωτικές εκπομπές, ξεκινάει κάπως πιο ήρεμα η μέρα της.

Έτσι και σήμερα, πριν ξεκινήσει, το χέρι της μηχανικά άναψε το ραδιόφωνο. Ο ουρανός φορούσε ακόμα την γκρίζα υγρή φορεσιά του και περίμενε τον ήλιο να τη στεγνώσει. Το μυαλό της, μουδιασμένο από το βιαστικό ξύπνημα, τανυόταν αργά αργά ξεφυλλίζοντας τα θέματα της ημέρας που την περίμενε: πώς θα εξοικειώσει χωρίς τραυματισμούς τα μικρά με τους υποθετικούς λόγους, πώς θα διευκρινίσει με σαφήνεια στα μεγάλα τις έννοιες της λαϊκότητας, του λαϊκισμού, της δημαγωγίας και της εκλαΐκευσης, πώς θα στηρίξει τα παιδιά της κατεύθυνσης που εμφανίζουν ορατά πλέον τα συμπτώματα του άγχους για τις εξετάσεις που πλησιάζουν…

Τα πρώτα χιλιόμετρα κύλησαν με το δεύτερο μέρος από τη Μικρή νυχτερινή μουσική του Mozart και κάποια μαζούρκα του Chopin. Βυθισμένη στις σκέψεις της δεν τους έδωσε τη συνηθισμένη προσοχή, γρήγορα όμως συνειδητοποίησε ότι φιλτράρισαν πολύ αποτελεσματικά τον εκνευρισμό της οδήγησης στην πρωινή κίνηση.

Όταν είχε διανύσει τα δύο τρίτα της διαδρομής, ο ήλιος είχε πια σηκωθεί για τα καλά και πάλευε με τα σύννεφα. Στην αρχή είχε δυσκολευτεί και έμοιαζε να υποκύπτει στη μουντάδα τους. Τώρα όμως τα αντιμετώπιζε επί ίσοις όροις. Ξαφνικά κατάλαβε ότι όλο αυτό το παιχνίδι του φωτός με το γκρι στο γαλανό φόντο γινόταν με μουσική υπόκρουση την εισαγωγή του Κουρέα της Σεβίλλης του Rossini.

Τα κρουστά είχαν υποδεχτεί επιβλητικά την εμφάνιση του ήλιου. Τα πνευστά ευγενικά του άνοιξαν το δρόμο με τη διακριτικά ρυθμική συνοδεία των εγχόρδων. Τα σύννεφα επέστρεφαν βλοσυρά ανεβάζοντας την ένταση της ορχήστρας με αυστηρότητα. Ο ήλιος μαλάκωνε την πίεση και τα βιολιά συνόδευαν μελωδικά την προσωρινή του υποχώρηση. Ύστερα, σαν να μοιράστηκαν τα έγχορδα. Κάποια έπαιρναν κρυφά, χαμηλόφωνα στην αγκαλιά τους το φως, ενώ τα άλλα υπογράμμιζαν με την έντασή τους την γκρίζα απειλή. Σε λίγο όμως ενώθηκαν πάλι σ’ έναν κυματισμό σαν να πήγαιναν άλλοτε με τη μία πλευρά κι άλλοτε με την άλλη. Σ’ αυτή την αναποφασιστικότητα συμφώνησαν και τα πνευστά, που έπρεπε πια να εκδηλωθούν κι αυτά. Ανέλαβαν στην αρχή τους σκοτεινούς τόνους. Γρήγορα όμως σάλπισαν αιφνιδιαστική επίθεση. Ωστόσο το φως τεντώθηκε κι άρχισε μικρά πηδηματάκια προς τα εμπρός. Πού και πού κάποια ακτίνα του ήλιου ξεγλιστρούσε παιχνιδιάρικα και τα βιολιά έριχναν κοροϊδευτικά το αισιόδοξο σύνθημα παρασέρνοντας στο πλευρό τους τα υπόλοιπα έγχορδα και τα πνευστά. Σε λίγο ο ξεσηκωμός γενικεύτηκε. Τα κρουστά έδιναν το σήμα και όλα μαζί τα όργανα έσπρωχναν το φως. Και, καθώς κάποια σύννεφα ακόμη αντιστέκονταν, οι ήχοι δυνάμωναν. Φούσκωναν σαν κύμα ανοιξιάτικο που κυρτώνει την πλάτη, ορμάει, σκάει στην αγκαλιά της ακτής και αποτραβιέται για να πάρει δυνάμεις, να ξαναφουσκώσει, να κάνει την επόμενη δροσερή του έφοδο. Σ’ αυτό το μεσοδιάστημα ανάμεσα στα κύματα δινόταν η ευκαιρία ν’ ακουστεί το χαρούμενο κελάηδισμα της Άνοιξης που πλησιάζει χοροπηδώντας ανέμελα. Τα πνευστά συνόδευαν τα διπλά πηδηματάκια της παιδούλας προς τα μπρος και τα βιολιά την ντροπαλή της οπισθοβασία. Και να, πάλι τα κύματα. Και να, πάλι το σύνθημα. Και να, πάλι το παιδικό χοροπηδητό. Ώσπου το παιχνίδι μετατρέπεται πια σε σοβαρή —την τελική— επίθεση του φωτός μέχρι την οριστική νίκη.

Αυτήν περίμενε, έχοντας τραβήξει το χειρόφρενο στο χώρο στάθμευσης του σχολείου, για να βγει από το αυτοκίνητο, να μπει χαμογελώντας στο κτήριο και ν’ απολαύσει τη μέρα της ανάμεσα σε νεανικά πρόσωπα.

Φασκόμηλο

2011-03-10T22:34:00.000+02:00

Σηκώθηκε για να κυκλοφορήσει λίγο το αίμα στα πόδια της. Σχεδόν δεν ένιωθε τα δάχτυλά της. Τόσην ώρα ακίνητη, καθισμένη στο γραφείο, απορροφημένη, είχε παγώσει χέρια πόδια. Τρίβοντας τα χέρια της σαν να τα σαπούνιζε πλησίασε το τζάμι. Έξω χιόνιζε. Μπορεί να μην έριχνε κοτόφτερα, όπως περιέγραψε ο πατέρας ενός φίλου τις νιφάδες που έπεσαν στη Λαμία, ωστόσο χιόνιζε και μάλιστα πυκνά.

Πώς θα μπορούσε να περιγράψει τον ήχο του χιονιού; Δεν είναι ακριβώς μουντός ούτε βέβαια αθόρυβος. Μμ… βουβός είναι, σκέφτηκε. Σαν να φιλτράρεται μέσα από βαμβάκι. Άφησε για λίγο το βλέμμα της να πλανηθεί στη σιωπή του κι αυτή απλώθηκε μέχρι μέσα της, απαλή, τρυφερή, λεπτό λινό σεντόνι στην ψυχή της.

Το ανθισμένο ζουμπούλι στη ζαρντινιέρα είχε λυγίσει από το βάρος του χιονιά. Τότε πρόσεξε τη γωνία της κάμψης. Το λουλούδι είχε γείρει προς το διπλανό του, μικρό μπουμπούκι αυτό. Διόρθωσε τη σκέψη της: και τα φυτά ακόμη προστατεύουν τα μικρά τους!

Κίνησε για την κουζίνα. Καφέ δεν άντεχε να πιει άλλο. Το στόμα της, φαρμάκι από τα τσιγάρα. Έβαλε νερό στο βραστήρα να φτιάξει ένα βραστικό, όπως το ’λεγε η γιαγιά της. Άνοιξε το ντουλάπι και το χέρι της πήγε μηχανικά σ’ ένα νάιλον σακουλάκι. Το είχε πάρει από τη λαϊκή, όχι τόσο επειδή το χρειαζόταν, όσο γιατί είχε χρόνια να δει φυσικό φασκόμηλο. Τα συσκευασμένα φακελάκια ούτε που τα πλησίαζε. Τώρα το χιόνι την οδήγησε κατευθείαν σ’ αυτό.

Η φωτογραφία από εδώ

Έκοψε μερικά φυλλαράκια στο τρυπητό και το στήριξε στο χείλος της κούπας. Άρχισε να σταλάζει αργά το ζεστό νερό πάνω στο βότανο. Ο αρωματικός αχνός γαργάλισε αμέσως τη μύτη της. Έσκυψε πάνω από την κούπα και τον εισέπνευσε βαθιά, αφήνοντάς τον να της θολώνει τα γυαλιά. Έτσι κι αλλιώς, τα μάτια της είχαν θολώσει.

Ταξίδευε. Βρισκόταν σε κείνο το παγωμένο απόγευμα στη σχολική αυλή του Δημοτικού της γειτονιάς της. Τότε που πρωταντίκρισε χιόνι στη ζωή της. Εδώ πια, στην Ελλάδα. Γιατί πριν, εκεί, κάτω, μόνο χαλάζι είχε δει. Όλα τα παιδιά έκαναν σαν τρελά από τη χαρά τους. Έτρεχαν, φώναζαν, πετούσαν χούφτες το χιόνι το ένα στο άλλο. Εκείνη είχε μείνει ακίνητη, εκστατική, να κοιτάει το θαύμα που ξετυλιγόταν μπροστά της. Ένιωθε σαν να είχε ξαφνικά με μαγικό τρόπο μεταφερθεί μέσα στις σελίδες των παραμυθιών που τόσο αγαπούσε. Κάποια στιγμή επιτέλους ζωντάνεψε και όρμησε στο παιχνίδι με τόσο ζήλο, σαν να ήθελε μονομιάς να ρουφήξει συσσωρευμένη όλη την απόλαυση από τις χιονισμένες μέρες που τα άλλα παιδιά είχαν ήδη γνωρίσει, ενώ εκείνη όχι.

Εκείνο το απόγευμα γύρισε στο σπίτι κάπως αργοπορημένη, πολύ μουσκεμένη και παγωμένη ως το κόκκαλο. Ο ενθουσιασμός και η έκσταση στο βλέμμα και τα λόγια της έπνιξαν κάθε πρόθεση της μητέρας της να τη μαλώσει για την αργοπορία της επιστροφής της. Έβγαλε τη βρεγμένη ποδιά, τα παπούτσια και τις κάλτσες που έσταζαν, τιτιβίζοντας ακόμη, ανατρέποντας την εικόνα του λιγομίλητου παιδιού.

Τότε της έφερε η γιαγιά ένα φλιτζάνι αχνιστό φασκόμηλο με δυο σταγόνες μέλι. Μέχρι τότε πίστευε ότι το ρόφημα αυτό, το αγαπημένο της γιαγιάς της, ήταν για τους μεγάλους. Για την ακρίβεια, για τους γέρους. Η ζεστασιά του όμως χαλάρωσε την ένταση που έσφιγγε τους μυς της και το άρωμά του ηρέμησε τον ξεσηκωμό της. Κούρνιασε στην αγκαλιά της γιαγιάς πίνοντας γουλιά γουλιά το ζεστό κι αφήνοντας τη σημαδιακή μέρα να καταλαγιάσει μέσα της.

Τώρα, στην κουζίνα της, σταύρωσε τα μπράτσα στο στήθος της για να σφίξει, με την ίδια κίνηση που την είχε δει άπειρες φορές να κάνει, το σάλι της γιαγιάς της που είχε ριγμένο στους ώμους της. Αγκάλιασε με τα δυο της χέρια τη ζεστή κούπα, τη σήκωσε και άφησε το άρωμα να την τυλίξει.

Το φασκόμηλο μυρίζει γιαγιά, αποφάνθηκε…

Παγκόσμιες Ημέρες

2011-03-09T13:41:00.001+02:00

Όσοι τόλμησαν χτες να μου ευχηθούν Χρόνια Πολλά, εισέπραξαν ένα άγριο βλέμμα ή μια κοφτή απάντηση «Δε γιορτάζω σήμερα!» ή μια χαλαρή φραστική διόρθωση «Χρόνια Καλύτερα» ή μια συγκαταβατική σύντομη ιστορική ενημέρωση ή μια εκτεταμένη κοινωνική και πολιτική ανάλυση.

Επειδή οι Παγκόσμιες Ημέρες δεν είναι μέρες εορτασμού, αλλά μέρες υπενθύμισης για προβλήματα που ταλανίζουν την παγκόσμια κοινότητα, είπα να θυμίσω σήμερα, συνειδητά μια μέρα αργότερα, ότι η 8η Μαρτίου είναι αφιερωμένη στη διεκδίκηση ίσων δικαιωμάτων για τις γυναίκες.

Αυτή τη φορά δεν θα πω τίποτε περισσότερο, αφήνοντας την Αφροδίτη Μάνου ν’ αποδώσει το κείμενο της Άννας Παναγιωτοπούλου σε μουσική Λουκιανού Κηλαηδόνη για την εξαιρετική εκείνη θεατρική παράσταση «Το τραμ το τελευταίο» του Ελεύθερου Θεάτρου. Θα σας παραπέμψω όμως με εμφαντική παρότρυνση

στην υπέροχη από πολλές πλευρές ανάρτηση της Roadartist εδώ

και

στην όντως πολύ κατατοπιστική ιστορικά ανάρτηση της Γητεύτριας εδώ.

Επιφυλάσσομαι βέβαια να ξανατσιγκλήσω πριν από την επόμενη 8η Μαρτίου το ζήτημα —γιατί ζητούμενο είναι ακόμα το θέμα της ισότητας των φύλων, ακόμη και στις λεγόμενες προηγμένες κοινωνίες!

Καθαρά (;) Δευτέρα

2011-03-07T12:13:00.000+02:00

Βάλατε μπουγάδα, καλέ; Μέρα που ’ναι, δεν πρέπει να φροντίσουμε να είναι κυριολεκτικό το όνομά της; Εγώ πάντως ξεκίνησα νωρίς την καθαριότητα.

Πρώτο έπλυνα το πορτοφόλι μου. Έτσι κι αλλιώς δεν είχε και τίποτε σπουδαίο μέσα. Χρήμα δεν είχε, πόσω μάλλον βρώμικο, για να το ξεπλύνω. Κάτι κάρτες μαγαζιών με χαμηλές τιμές που έχουν όμως κλείσει. Ένα χαρτονάκι με τον κωδικό του μελανιού του εκτυπωτή μου, περιττό πια αφού οι εκτυπώσεις σχεδόν μηδενίστηκαν. Μια λίστα με τα ψώνια του σούπερ μάρκετ που, αφού την τσέκαρα ξανά και ξανά, διαπίστωσα ότι δεν τη χρειαζόμουν. Το μυαλό μου μπορεί ακόμη να συγκρατήσει τα τρία πραγματάκια που θα με βγάλουν στη βδομάδα.

Μετά σκέφτηκα ότι είναι ευκαιρία να καθαρίσω το ψυγείο. Δεν υπάρχει φόβος να χαλάσουν τα πράγματα· η θερμοκρασία με κλειστό το καλοριφέρ είναι ό,τι πρέπει. Τα ντουλάπια της κουζίνας δεν με κούρασαν. Έτσι κι αλλιώς, δεν τ’ ανοίγω συχνά, οπότε γλιτώνω και το μόνιμο βραχνά του τι θα μαγειρέψω σήμερα. Στο κάτω κάτω μπορώ να χαζέψω κάποια από τις εκπομπές υψηλής κουζίνας. Εξάλλου γι’ αυτό τελευταία έχουν πολλαπλασιαστεί. Κοινωνικό ρόλο επιτελούν και τις είχα παρεξηγήσει!

Στόλισα και το βαζάκι με τα αποξηραμένα, που είναι και οικονομικά. Δεν ζητούν κάθε τρεις και λίγο νερό.

Τέλειωσα γρήγορα.

Ώρα να ξαραχνιάσω το μυαλό μου. Μμ… αυτό θα μου φάει χρόνο.

Το αναβάλλω για λίγο και ξεφυλλίζω ηλεκτρονικά τις εφημερίδες των τελευταίων ημερών. Η πένα της Έλενας Ακρίτα το Σάββατο είχε κέφια.

Άντε και καλή Σαρακοστή!

Αν και έχω την αίσθηση ότι φέτος και αυτή η λέξη θ’ αλλάξει περιεχόμενο: μάλλον θα κρατήσει πολύ παραπάνω από σαράντα μέρες!

Να δω πότε θα πάρουμε την απόφαση να καθαρίσουμε την κόπρο του Αυγείου που μολύνει την ατμόσφαιρα της πατρίδας μας… Η επόμενη διαδήλωση δεν πρέπει να γίνει με άδειες κατσαρόλες, όπως πριν λίγα χρόνια στην Αργεντινή, αλλά με σκούπες, σκουπάκια και, κατά προτίμηση, με ταβανόσκουπες. Εκεί, στα ταβάνια, μαζεύονται οι αράχνες και στήνουν τον ιστό τους!

Φυτολογίας το ανάγνωσμα

2011-03-06T13:25:00.000+02:00

Όταν μετακόμισα στο καινούριο σπίτι, το τελευταίο που με απασχολούσε ήταν η πρασινάδα. Οι συνθήκες, κάτω από τις οποίες έγινε η μετακόμιση, δεν μου επέτρεπαν να δω ότι τα φυτά σ’ ένα σπιτικό δεν είναι καθόλου μα καθόλου πολυτέλεια. Εξάλλου στη βεράντα είχαν μείνει από τους προηγούμενους ενοίκους μερικές ζαρντινιέρες.

Τα γεράνια τους με ανακούφισαν ως αδαή περί την κηπουρική. Ένα άλλο φυτό, που δεν ξέρω το όνομά του αλλά που μου είναι εξαιρετικά οικεία η θέα του, ταίριαξε το χρώμα του με την ψυχική μου διάθεση. Δεν μπορούσα όμως να αναγνωρίσω αυτό.

Ούτε αυτό.

Σκέφτηκα την πιθανότητα να είναι απλώς αγριόχορτα…

Καθώς τα χαρτάκια του ημερολογίου φυλλορροούσαν προς την άνοιξη, θυμόμουν όλο και πιο συχνά πόσο ζήλεψα τις φωτογραφίες από τα φυτά πολλών φίλων από αυτόν εδώ το χώρο. Της Margo, του Κένταυρου, του Ξωτικού, της Θαλασσένιας…

Άρχισα να μπαινοβγαίνω συχνότερα στη βεράντα, να σκαλίζω, να ποτίζω, να πετάω μαραμένα φύλλα. Και, βέβαια, να ρωτάω το τι και το πώς. Από θεωρίες, άλλο τίποτε! Ο τονισμένος άτονος Ανώνυμος, μάλιστα, φρόντισε να μου δώσει φυλλαράκι από ένα φυτό που το λουλούδι του φωτογράφισε ζηλευτά το Ξωτικό και το θαυμάζετε στο δεξί side bar. Το όνομά του μου διαφεύγει κι αυτό. Καλά, είμαι ανεπίδεκτη!

Όμως προχτές βγήκα πάλι έξω και είδα αυτό!!!

Έπαθα, σας λέω! Έμεινα μες στο κρύο να το χαζεύω. Να το χαϊδεύω —με το βλέμμα μου, καλέ! Ανεπίδεκτη ναι, αλλά όχι και βάναυση! Είπαμε… Του ψιθύριζα και δεν ήξερα πώς να το πω. Υιοθέτησα το «αγγελούδι» από το συμφυρμό του αγγελιαφόρου της άνοιξης με το λουλούδι.

Περιττό να σας πω ότι αποφάσισα να ανατρέψω την οικτρή μου κηπουρική κατάσταση και πάσα συμβουλή και βοήθεια είναι ιδιαιτέρως ευπρόσδεκτη, αρκεί να λαμβάνει υπόψη την ομολογουμένη ασχετοσύνη μου!

Αποχαιρετισμός του χειμώνα

2011-02-28T22:48:00.000+02:00

Τελευταία μέρα του Κουτσοφλέβαρου σήμερα, αλλά και του χειμώνα.

Ας τον αποχαιρετήσουμε με έναν εξαίρετο σολίστα σ’ ένα μουσικό κομμάτι που μας δείχνει ότι ένας γοργός ρυθμός δεν σημαίνει πάντα και ευθυμία ή ξεφάντωμα. Μπορεί να ζωγραφίζει και θύελλες, όπως λέει μια αγαπημένη φίλη, αλλά και καταιγίδες και ριπές ανέμου και μαστίγωμα βροχής.

Απομένει σε μας να σκαλίσουμε και ν’ ανακαλύψουμε την ομορφιά μέσα από τις δυσκολίες. Στις δυσκολίες των κινήσεων του δοξαριού, του καιρού, του καιρού μας, της εποχής, της εποχής μας…

Ξορκίζοντας με μουσική, με ομορφιά, τις αντιξοότητες οδεύουμε προς την άνοιξη. Με τη βεβαιότητα ότι αυτή οπωσδήποτε ακολουθεί. Αργά ή γρήγορα…

Στο χέρι μας (;) είναι…

Λαϊκότητα

2011-02-20T15:39:00.000+02:00

Είναι μια έννοια που στις μέρες μας κοντεύει να χάσει το περιεχόμενό της.

Ο λαϊκισμός την υπονόμευσε έσωθεν σφετεριζόμενος κατά κόρον τη «φωνή» του λαού και εκμαυλίζοντας πάντα κάποια επιρρεπή στην κολακεία αφτιά υπέκλεψε την πολιτική έκφραση αυτού του λαού στην άσκηση της εξουσίας.

Παράλληλα η λαϊκότητα δέχτηκε κατά καιρούς επιθέσεις έξωθεν από διανοουμενίζοντες εστέτ, που συνέχεαν την ουσιαστική καλλιέργεια με την εγκεφαλική συσσώρευση πληροφοριών, η οποία συγκάλυπτε μεν το συναισθηματικό κενό τους, αλλά δεν μετουσιωνόταν σε ψυχικό και εκφραστικό πλούτο. Συνέχεαν το επιφανειακό ραφινάρισμα με τη γνώση, υποτιμώντας την πηγαία λαϊκή σοφία. Υπηρετούσαν την εκζήτηση, μην μπορώντας να εκτιμήσουν τη γνησιότητα και την αλήθεια της λαϊκής ψυχής, έτσι όπως εκφράζεται αδιαμεσολάβητη σ’ όλες τις μορφές της ανθρώπινης δημιουργίας, στα χειροτεχνήματα, στα σκεύη, στη ζωγραφική, στο χορό και τη μουσική.

Η χειρότερη συνέπεια αυτών των στρεβλώσεων είναι η άμβλυνση της κρίσης μας και η υιοθέτηση, άκριτα εκ μέρους μας, πολλών στερεοτύπων. Πόσοι από μας δεν θεωρούν τους λαϊκούς χορούς σαν κάτι παγιωμένο, που δεν επιδέχεται διαφοροποίηση; Θαρρείς και η λαϊκή ψυχή, που εκφράζεται μέσω αυτών, δεν εξελίσσεται, δεν υφίσταται διαφορετικές καταστάσεις, δεν αντιμετωπίζει καινούργιες προκλήσεις, δεν προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες. Στην άλλη όψη του, ιδίου όμως, νομίσματος —αυτού που προσπαθεί να υπερασπιστεί, συχνά στρεβλά, τη γνησιότητα— η κλασική μουσική εξοβελίζεται από τα «λαϊκά» γούστα. Λες και το «Δαχτυλίδι της μάνας» ή ο «Πρωτομάστορας» του Μανώλη Καλομοίρη δεν είναι αρκούντως «λαϊκά»!

Τέλος, για να φτάσω και στην αφορμή αυτής της ανάρτησης, πόσοι από μας δεν θεωρούμε τη γαλλική γλώσσα κατάλληλη μόνο για τα (μεγαλο-μικρο)αστικά σαλόνια; Πόσοι από μας θα καλοδέχονταν μια έξοδο για ψυχαγωγία —προσοχή: όχι για διασκέδαση!— που θα έφερνε σε αρμονική συνύπαρξη τη Σωτηρία Μπέλλου με την Εντίθ Πιάφ; Κι όμως! Αυτό βρήκα την περασμένη Τετάρτη στο «104 Θέατρο Κέντρο Λόγου και Τέχνης» (Θεμιστοκλέους 104, Εξάρχεια).

Ποιος είναι ο κοινός τους παρονομαστής; Μα η γνήσια λαϊκότητα!

Είτε στα ελληνικά με μπουζούκια και μπαγλαμά, είτε στα γαλλικά με ακορντεόν και πιάνο, η ψυχή του καθημερινού ανθρώπου είναι αυτή που εκφράζεται, ξεδιπλώνεται, πονάει, χαίρεται, λυγάει, τεντώνεται, δακρύζει και χαμογελάει, ερωτεύεται και θυμώνει, ικετεύει ή φεύγει.

Κι αν αυτό δεν είναι λαϊκό, τότε τι;

Γελάτε, γιατί χανόμαστε!

2011-02-13T19:18:00.000+02:00

Το συντομότερο ανέκδοτο των ημερών:

Έλληνας συνταξιούχος παίρνει το λεωφορείο να πάει στο φαρμακείο να εκτελέσει τη συνταγή γιατρού του Ι.Κ.Α.

Μάτια μου!

2011-02-11T23:31:00.000+02:00

Με πόσους τρόπους χαμογελούσαν τα μάτια σου!

Χαρούμενα ή θλιμμένα, παιδιάστικα ή πονηρά. Σαρκαστικά ή με κατανόηση, απορημένα ή με συγκατάβαση. Άλλοτε οργισμένα ή παραιτημένα, με ενδιαφέρον ή αφηρημένα. Και άλλοτε ενθουσιασμένα ή πεισματωμένα, έκπληκτα ή σοφά. Συχνά θριαμβευτικά, αλλά και φοβισμένα. Φωτεινά ή συννεφιασμένα.

Πόσο πιο ωραίο ήταν το πρόσωπό σου όταν χαμογελούσες απ’ ό,τι όταν γελούσες!

Πάντα εύγλωττα. Πάντα ετοιμόλογα ήταν τα μάτια σου.

Όταν γύρισες την πλάτη αποστρέφοντας το βλέμμα, ήξερα ότι είχαν ειπωθεί όλα. Δεν είχε απομείνει τίποτε ανείπωτο. Όμως, ο έρωτας απ’ αυτό το ανείπωτο τρέφεται.

Άνοιξα την πόρτα και την έκλεισα μαλακά πίσω μου…

Χώμα αγαπημένο, ποτισμένο (πάλι) με αίμα

2011-02-02T23:10:00.001+02:00

27 Ιουνίου 1906, 2 μ.μ.

Σαν το ’φεραν οι Χριστιανοί* να το κρεμάσουν

το δεκαεφτά χρονώ αθώο παιδί,

η μάνα του που στην κρεμάλα εκεί κοντά

σέρνονταν και χτυπιούνταν μες στα χώματα

κάτω απ’ τον μεσημεριανό, τον άγριον ήλιο,

πότε ούρλιαζε, και κραύγαζε σα λύκος, σα θηρίο

και πότε εξαντλημένη η μάρτυσσα μοιρολογούσε

«Δεκαφτά χρόνια μοναχά με τα ’ζησες, παιδί μου».

Κι όταν το ανέβασαν την σκάλα της κρεμάλας

κι επέρασάν το το σκοινί και το ’πνιξαν

το δεκαεφτά χρονώ αθώο παιδί,

κ’ ελεεινά κρεμνιούνταν στο κενόν

με τους σπασμούς της μαύρης του αγωνίας

το εφηβικόν ωραία καμωμένο σώμα,

η μάνα η μάρτυσσα κυλιούντανε στα χώματα

και δεν μοιρολογούσε πια για χρόνια τώρα·

«Δεκαφτά μέρες μοναχά», μοιρολογούσε,

«δεκαφτά μέρες μοναχά σε χάρηκα, παιδί μου».

Κ. Π. Καβάφης

* εννοεί τους Άγγλους

Παρερμηνείες

2011-01-29T13:59:00.000+02:00

— Δεν μιλάει και πολύ, ε;

— Όχι, είναι μάλλον βαρύς τύπος.

— Είναι αντικοινωνικός;

— Μπα! Μόνο που να, δεν φοράει και το τηλέφωνο σκουλαρίκι!

— Πάντως, αποφεύγει να πρωταγωνιστεί στις συζητήσεις…

— Ναι, προτιμάει ν’ ακούει.

— Μοιάζει να ζυγίζει και να μετράει τις απόψεις…

— Και μένα μου δίνει την εντύπωση του στοχαστικού ανθρώπου!

Άκουγε τα σχόλια και χαμογελούσε κρυφά. Πού να ’ξεραν ότι κρύβω στη σιωπή μου το κενό μου!, σκέφτηκε με πίκρα. Απλώς, δεν έχω τίποτε να πω… Κι αυτοί το λένε σοφία! σάρκασε μέσα του. Πώς ξεγελιούνται οι άνθρωποι!

Μια μύγα

2011-01-22T14:26:00.000+02:00

Κάθε μύγα ένα χτύπημα

Το βλέμμα της εγκατέλειψε την αφηρημένη ακινησία του και καρφώθηκε πάνω στη μύγα που βολτάριζε στο τζάμι. Πού βρέθηκε μες στο Γενάρη; Ξεγελάστηκε από τη λιακάδα; Ή μήπως βρήκε ζεστασιά και μπήκε στο διαμέρισμα, αλλά τώρα το μετάνιωσε και θέλει το έξω, την παρέα της, την ελευθερία της, βρε αδελφέ;

Άλλαξε την εστίαση και κοίταξε το τζάμι. Έχω μέρες να κάνω τα τζάμια, σκέφτηκε. Είναι όμως ακόμα καθαρά, βιάστηκε να διαπιστώσει, για να μην προλάβει η αχνή φωνή της ενοχικής σχέσης της με το νοικοκυριό να της φορτώσει κι άλλη λάτρα.

Άλλο πάλι κι αυτό! Από πού κι ως πού το συγύρισμα να λέγεται λάτρα; Κι η Λωξάνδρα, λέει, έτσι με τη λάτρα λάτρευε το σπίτι της. Δεν πρόλαβε ποτέ να ρωτήσει τη γιαγιά της γιατί ονόμαζε έτσι όλες αυτές τις κουραστικές δουλειές του σπιτιού. Ακούς εκεί, λάτρα! Δηλαδή, οι γυναίκες λατρεύουν το σκούπισμα, το σφουγγάρισμα, την πλύση, το σίδερο; Άσε πια εκείνο το ξεσκόνισμα! Θυμήθηκε τότε που ήταν μικρή, τις φορές —σπάνιες, είναι η αλήθεια— που την έπιανε η προκοπή να βοηθήσει και, βέβαια, της ανέθεταν να ξεσκονίσει. Και ερχόταν η γιαγιά μετά να ελέγξει. Έβαζε το δάκτυλο στο σκάλισμα των επίπλων και, χωρίς κουβέντα, της το έδειχνε γεμάτο σκόνη. Φούντωνε από θυμωμένη ντροπή και δήλωνε αποφασιστικά: Όταν θα μεγαλώσω, τα έπιπλά μου κύβοι θα είναι! Ούτε ένα σκάλισμα δεν θα έχουν!

Σηκώθηκε ν’ αδειάσει το τασάκι της και μηχανικά το χέρι της έκανε την κίνηση να μαζέψει με την κόψη της παλάμης τις στάχτες που τυχόν δεν είχαν βρει το στόχο τους. Χαμογέλασε αυτοσαρκαστικά. Ε, εσύ πια δεν παίζεσαι!

Η μύγα ενοχλήθηκε από την ξαφνική κίνηση στο δωμάτιο. Ή μήπως την άκουσε; Όπως και να ’χει, αποσπάστηκε από το τζάμι και στριφογύρισε βουίζοντας. Όταν ξαναγύρισε στο γραφείο της, τη βρήκε να φλερτάρει με τα γραπτά που περίμεναν διόρθωση. Σούφρωσε τα φρύδια της και την αγριοκοίταξε. Μα, τι θέλεις τώρα να πεις; Έχω καιρό! Ολόκληρο Σαββατοκύριακο έχω μπροστά μου! Άσε με, κυρά μου, να πιω τον καφέ μου με την ησυχία μου!

Η μύγα άνοιξε τα φτερά της σαν να ανασήκωνε αδιάφορα τους ώμους της —έχουν ώμους οι μύγες;— και ξαναγύρισε στο τζάμι. Εκείνη ύψωσε πάνω από τα γυαλιά της ειρωνικά το ένα φρύδι, θαρρείς και είχε καταρρίψει ένα προς ένα τα επιχειρήματα και είχε κατατροπώσει το έντομο στη διένεξή τους.

Το βλέμμα της παρέμεινε να παρακολουθεί τον νικημένο εχθρό πάνω στη διάφανη επιφάνεια. Προσπάθησε να διακρίνει τα σχήματα που γεννούσαν οι βόλτες της μύγας. Να ένα σίγμα γαλλικό! Μμμ όχι, μάλλον ένα καλλιγραφικό ελληνικό ξι! Μπα, ούτε κι αυτό… Να το πάλι το γαλλικό σίγμα! Κι αν, αντί για τη μύγα, χάζευε μια πεταλούδα; Ωχ, η θεωρία του χάους! Η απόπειρα να θεμελιωθεί επιστημονικά από τα μαθηματικά και τη φυσική η σχέση της τάξης με την αταξία, ο ντετερμινισμός και η τυχαιότητα… Και η κβαντομηχανική;

Ξανασηκώθηκε, πήρε την κούπα της να τη γεμίσει φρέσκο καφέ. Φρόντισε όμως, πριν βγει από το δωμάτιο, ν’ ανοίξει το τζάμι και να ξεπροβοδίσει τη μύγα.

Δεν τις άντεχε τις αρμένικες βίζιτες και είχε μπόλικες δουλειές μπροστά της…

Με αφορμή μια παραμυθένια εικόνα

2011-01-16T15:28:00.002+02:00

Πρώτα επιστρέφει ένα ξωτικό από τη χώρα των πάγων και των 187.888 λιμνών και κομίζει όχι γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, αλλά παραμυθένια δώρα, όπως αυτό:

Με το ευαίσθητο βλέμμα και από τα χρυσά χεράκια του Ξωτικού

Προτιμώ να σκέφτομαι ότι μου τα λέει όλα κλείνοντας πονηρά το μάτι! Κι ας λέει η Θαλασσένια ότι απλώς κοιμάται…

Ύστερα αρχίζει το ψαχούλεμα και το ψάρεμα πληροφοριών. Ε, και μετά…

Τον Ιούνιο του 2007 μέσα στο κατάμεστο Ολυμπιακό Στάδιο του Ελσίνκι, η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου της Φινλανδίας έδινε αγώνα πρόκρισης για το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα με την αντίστοιχη ομάδα του Βελγίου. Κάποια στιγμή ο αγώνας διακόπηκε, καθώς στο γήπεδο προσγειώθηκε ένας …μπούφος! Χρειάστηκαν έξι ολόκληρα λεπτά ν’ απομακρύνουν το φίλαθλο πουλί από τον αγωνιστικό χώρο. Εκείνο δεν έφυγε παρά μόνον όταν η ομάδα της Φινλανδίας άνοιξε το σκορ. Έκτοτε οι παίκτες της φινλανδικής εθνικής ομάδας απέκτησαν το παρατσούκλι Huuhkajat (μπούφος, στα φινλανδικά) και το πουλί, αφού πήρε το όνομα Bubi —το επιστημονικό του όνομα είναι bubo bubo—, τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου ανακηρύχθηκε «πολίτης της χρονιάς» στο Ελσίνκι!

Ο Νίκος Δήμου δίνει μια πολύ ενδιαφέρουσα περιγραφή του iq του μπούφου εδώ.

Γιατί όμως θεωρούμε χαζό τον μπούφο; Μήπως επειδή έχει συνεχώς το στόμα του ανοιχτό και μοιάζει να χάσκει; Μα, σ’ αυτό το ανοιχτό —και ακίνητο, μην το ξεχνάμε— στόμα πηγαίνουν ν’ αράξουν ζωύφια και έντομα. Και κάποια πουλάκια έρχονται για το μεζέ τους. Είναι χαζός λοιπόν ο μπούφος επειδή καταπίνει τη μπουκιά που αυτοβούλως καταφτάνει στο στόμα του;

Αλήθεια, γιατί τάχα μου είναι ηλίθιος ο μπούφος; Μήπως επειδή το βλέμμα του είναι τόσο απλανές στη διάρκεια της ημέρας που μοιάζει να κοιμάται; Ε, μα... τότε, γιατί το ίδιο βλέμμα στην κουκουβάγια το χαρακτηρίζουμε σοφό;

Α, και μια που το ’φερε η κουβέντα… Διάβασα ότι η διαφορά του μπούφου από την κουκουβάγια, πέρα από το μέγεθος (θεωρείται το μεγαλύτερο νυκτόβιο πουλί), είναι ότι στο κεφάλι του σχηματίζεται ένα είδος αφτιών από φτερά, κάτι που δεν έχει η κουκουβάγια. Στο αρχαίο αθηναϊκό τετράδραχμο του 5ου π.Χ. αιώνα, μάλιστα, η κουκουβάγια απεικονιζόταν με ολοστρόγγυλο κεφάλι, χωρίς αυτά τα «αφτιά»!

Αρχαίο αθηναϊκό τετράδραχμο

Τώρα, το γιατί το πρώην Υπουργείο Παιδείας μέχρι πρόσφατα, όπως και ο Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων —που κι αυτός πάει να γίνει «πρώην»— είχαν ως σήμα κατατεθέν μια κουκουβάγια με «αφτιά», δηλαδή έναν μπούφο, ας το αφήσω στην άκρη!

Το σήμα του ΟτανΕχωΔιάβασμαΒαριέμαι

Και η τελική απορία: Το πουλί της φωτογραφίας είναι κουκουβάγια ή μπούφος;

Δεν πρόκειται για quiz. Ειλικρινής απορία είναι!

Το ρολόι

2011-01-07T12:14:00.001+02:00

Το ρολόι ήταν του πεθερού του. Ένα εκκρεμές σε μακρόστενο σκούρο ξύλινο κουτί, χωρίς σκαλίσματα, γεωμετρικό, δωρικό. Με αριθμούς ευδιάκριτους από μακριά. Ο ήχος της καμπάνας του καθαρός, χωρίς περιττές περικοκλάδες, δωρικός κι αυτός. Στο κάτω-κάτω, ρολόι ήταν. Την ώρα χρειαζόταν μόνο να σημαίνει.

Το είχε βρει κρεμασμένο στο μικρό καθημερινό δωμάτιο, όταν νιόνυμφος είχε πάει με τη γυναίκα του να μείνουν στο πατρικό της στα πρώτα δύσκολα χρόνια του γάμου τους. Τον συμπαθούσε πολύ τον πεθερό του. Ευγενικός, διακριτικός, δεχόταν πάντα με χαμόγελο και απολάμβανε τα δικά του καλοπροαίρετα πειράγματα, κι ας μην μπορούσε με την ίδια ευκολία να τα ανταποδώσει.

Αυτή του η συμπάθεια τον είχε συγκρατήσει να μη ρωτήσει ποτέ το πώς και το πού είχε αποκτηθεί αυτό το ρολόι. Ήταν απολύτως βέβαιος ότι δεν το είχε πάρει μαζί του φεύγοντας από τη γενέτειρά του, απ’ όπου τον έδιωξε κακήν κακώς η λαίλαπα ενός πολέμου παράλογου —θαρρείς και υπάρχει πόλεμος λογικός! Κρατώντας σφιχτά από το χέρι μόνο το νεαρό κοριτσόπουλο που έγινε γυναίκα του είχε φτάσει στη χώρα καταγωγής του, που όμως σα μεγάλη φτωχομάνα δεν μπορούσε να θρέψει όλα τα παιδιά της. Έτσι πήραν των ομματιών τους, όπως έλεγε, και κατέφυγαν στην τρίτη ήπειρο της ζωής τους, όπου έστησαν το σπιτικό τους και έφεραν στον κόσμο τα δυο παιδιά τους. Εδώ μάλλον θα το πήρε το ρολόι ο πεθερός μου, σκεφτόταν.

Τις πρώτες μέρες το δυνατό τικ-τακ τον ενοχλούσε. Στη δικιά του πολυμελή οικογένεια δεν είχαν τέτοιες πολυτέλειες! Σιγά-σιγά το συνήθισε και σταμάτησε να δίνει σημασία και στους χτύπους των ωρών που κυλούσαν. Λίγο αργότερα άρχισε πού και πού να το κουρδίζει, τουλάχιστον κάθε φορά που έβλεπε τον πεθερό του να δυσκολεύεται να τεντωθεί μέχρι εκεί που το είχε κρεμάσει. Κι όταν εκείνος έφυγε από τη ζωή, ανέλαβε με συνέπεια το τακτικό του κούρδισμα. Το θεωρούσε δική του δουλειά και δεν άφηνε κανέναν άλλο να το αγγίξει, μη λάχει και χαλάσει.

Το εκκρεμές, μετά από πέντε χρόνια, έκανε μαζί με την υπόλοιπη οικοσκευή το μακρύ ταξίδι για την πατρίδα κι έφτασε αλώβητο. Βρήκε τη θέση του στο νέο σπιτικό και συνέχισε απτόητο να μετράει τις ώρες, σε μια γλώσσα κατανοητή σ’ όλες τις ηπείρους. Να μετράει χαρές και αγωνίες, δυσκολίες και επιτυχίες, αγκαλιές και θυμούς. Να μετράει τα «δόξα τω Θεώ» και τα «βόηθα Παναγιά».

Τα χρόνια κυλούσαν κι αυτά απτόητα, αδιάφορα αν τις ώρες τους μετρούσε το παλιό ρολόι, που άρχισε πλέον να κουράζεται. Εκείνος έκανε πιο προσεκτικές και πιο συχνές τις περιποιήσεις του. Το ξεκρεμούσε, έστρωνε εφημερίδες πάνω στο τραπέζι της τραπεζαρίας και το καθάριζε, το λάδωνε, επιμένοντας να το κρατήσει σε λειτουργία.

Ώσπου κάποτε, όταν βγήκε στη σύνταξη, το πήρε απόφαση ότι το ρολόι —έτσι το έλεγαν πια στην οικογένεια— χρειαζόταν φροντίδα από ειδικούς. Ο ρολογάς της γειτονιάς σεβάστηκε το δέσιμό τους και, αντί να προσπαθήσει να τον πείσει να το πετάξει, του πρότεινε ν’ αντικαταστήσουν το μηχανισμό μ’ έναν καινούργιο με μπαταρίες, κρατώντας όμως ανέπαφο το σώμα του εκκρεμούς. Συμβιβάστηκε με το ακαταμάχητο του χρόνου και συμφώνησε. Σκέφτηκε ότι ίσως θα ήταν και καλύτερα, στην ηλικία του πια, να μη χρειάζεται ν’ ανεβαίνει στην καρέκλα κάθε λίγο και λιγάκι για να το κουρδίσει.

Έτσι το ρολόι συνέχισε να μετράει με το τικ-τακ του τα λεπτά και με την καμπάνα του τις ώρες —και τις μισές, μην το ξεχνάμε αυτό— μέχρι που εκείνος μπήκε στο νοσοκομείο. Βγήκε για να περάσει τις τελευταίες μέρες του στο σπίτι του. Το ρολόι συνέχισε να λειτουργεί, αλλά δεν σήμαινε πια τις ώρες, ούτε τις μισές, σαν να προσπαθούσε να μην ενοχλεί.

Τέσσερις μέρες αργότερα, ο γιος του, μετά το τελευταίο φιλί στον ησυχασμένο πλέον πατέρα του, ύψωσε το βλέμμα μηχανικά και με πνιγμένη φωνή και πικρό χαμόγελο παρατήρησε ότι το ρολόι είχε κι αυτό πια σταματήσει…

Η κόρη του πασχίζει τώρα, με κληρονομημένο πείσμα, να το ξαναθέσει σε λειτουργία. Έχει πολλά ακόμη να μετρήσει αυτό το ρολόι…