Λέξεις της επικαιρότητας

Συζητούσε χτες η Βουλή για την "κουκούλα" ή μάλλον για τους φέροντες αυτήν. Προσέξτε τις απόψεις που διατύπωσαν τα κόμματα. Χρειάζεται να θυμίσω ότι ένας κομματικός σχηματισμός, ο ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ, είχε κατηγορηθεί πρώτα από το ΚΚΕ και στη συνέχεια από όλα ανεξαιρέτως τα υπόλοιπα κόμματα ότι "χαϊδεύει τα αφτιά των κουκουλοφόρων"; Κουίζ: Σε τίνος τα λόγια διακρίνετε συνέπεια (πολιτική και κοινωνική), ανεξάρτητα από τις συνέπειες που πληρώνει, επειδή δεν φρόντισε να κάνει απολύτως σαφή σε όλους τη θέση του;

Τη λέξη τη φέρανε ξανά στην πολιτική και κοινωνική επικαιρότητα τον περασμένο Δεκέμβρη, αλλά της έδωσαν διαφορετικό σημασιολογικό περιεχόμενο απ' αυτό που είχε κατά την πρώτη χρήση της. Παλιότερα, στη διάρκεια της Κατοχής, "κουκουλοφόρους" λέγαμε τους δοσίλογους που υποδείκνυαν στα μπλόκα των κατακτητών τους αγωνιστές της Αντίστασης. Τώρα, ονομάζουν έτσι τους νεαρούς "αντιεξουσιαστές" που καταστρέφουν.

Μόνο που σιγά-σιγά αυτός ο όρος θα γίνει λάστιχο κατά τη βούληση των μηχανισμών καταστολής, για να χωρέσει όποιον "ενοχλεί" ή όποιον δεν κυκλοφορεί με την ταυτότητά του ανάμεσα στα σφιγμένα δόντια του ή δεν χαμογελάει ανφάς και προφίλ στις κάμερες "ασφαλείας".

Τι γίνεται όμως με τους μόνιμους προσωπιδοφόρους; Κάθε μικρού ή μεγάλου χώρου. Αυτούς καμιά νομοθεσία δεν τους αγγίζει, γιατί είναι οι ίδιοι οι νομοθέτες. Του κάθε μικρού ή μεγάλου χώρου.

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτάκουσα κι έμαθα από ένα μαθητή μου τη λέξη "καικαλάδες". Είναι αυτοί που "και καλά" (= τάχα μου) είναι... Τουλάχιστον, αυτή ήταν μια καινούργια λέξη. Δεν ήταν μια εσκεμμένα στρεβλωτική χρήση μιας παλιάς, που, θολώνοντας τα αρχικά πρόσωπα στα οποία αναφερόταν, επιχειρούσε να διαγράψει από τη μνήμη μας τις πράξεις τους.

Ε ρε, μαθήματα ιστορίας και γλώσσας που μας χρειάζονται!...

Παιδεία: Γνώση vs Εξουσία

Σκέφτομαι καμιά φορά την ιστορία του ανθρώπου.
Ξεφεύγω από τον στενό κορσέ του σχολικού μαθήματος που περιόριζε και περιορίζει τη μελέτη της σε μια σειρά πολέμων και μαχών και στη διαδοχή πολιτικών και συμμαχιών. Παίρνω αποστάσεις και βλέπω ότι, στην ουσία, ολόκληρη η πορεία του ανθρώπου μέσα στο χρόνο είναι μια διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στην εξουσία και τους πολλούς. Πανίσχυρο, και γι' αυτό κύριο, όπλο σ' αυτή τη σύγκρουση, αλλά και ουσιαστικό διακύβευμα και έπαθλο ήταν και εξακολουθεί να είναι η γνώση.
Από την εποχή των αρχαίων ιερατείων, που έντυναν τη γνώση με την εσθήτα της προφητείας και την έκρυβαν στην αχλύ της μαγείας, μέχρι την εποχή μας, όπου η ανοιχτή πρόσβαση στη γνώση συνεχίζει να συναντά πάμπολλα, μικρά ή μεγάλα, κρυφά ή κεκαλυμμένα εμπόδια, η παιδεία παραμένει ο ουσιαστικός πολιτικός στίβος. Εκεί διεξάγονταν και εξακολουθούν να διεξάγονται οι αγώνες ανάμεσα στην εξουσία των ολίγων και την επιθυμία-ανάγκη των πολλών για γνώση, δηλαδή για καλύτερο πανανθρώπινο αύριο.
Εκεί, στο στίβο της παιδείας, έδρασαν οι σοφιστές, οι πρώτοι αμφισβητίες της ανεξέλεγκτης αυθεντίας. Εκεί συγκέντρωσαν την προσοχή και τις προσπάθειές τους ο Ανθρωπισμός και η Αναγέννηση. Εκεί αγωνίστηκαν οι διαφωτιστές. Αλλά και εκεί ύψωσαν τα εμπόδιά τους η απολυταρχία και η τυραννία. Εκεί ορθώνει τα τείχη της η παρωχημένη πατριαρχία. Εκεί σκάβουν το λάκκο της δημόσιας παιδείας με το ψευδοδίλημμα: κρατική (προσοχή, όχι δημόσια) ή ιδιωτική (απροκάλυπτα) εκπαίδευση; Εκεί υπονομεύει τη γνώση η αγοραία οικονομική ολιγαρχία με το ψευδοαίτημα για κατάρτιση (και πάλι, προσοχή, όχι παιδεία). Εκεί σβήνει η έμφυτη περιέργεια του ανθρώπου και η επιθυμία-ανάγκη του για γνώση με την καλομελετημένη μέθοδο της καταναγκαστικής ανίας.
Ωστόσο, από εκεί, από τον ματωμένο στίβο της παιδείας, ξεπήδησαν τα περισσότερα ουσιαστικά αιτήματα του ανθρώπου για ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη, ειρήνη, αλληλεγγύη.
Ιδού, λοιπόν, πεδίον δόξης λαμπρόν για τον άνθρωπο τον αγωνιζόμενο για τον άνθρωπο!

Ευρωεκλογές 2009

Σε τρεις μέρες θα πάμε στα εκλογικά κέντρα για να επιλέξουμε τους εκπροσώπους μας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Στην τηλεόραση όμως και στις εφημερίδες, αλλά και στις ομιλίες των αρχηγών των "μεγάλων" κομμάτων δεν άκουσα ούτε λέξη για το τι ακριβώς θα επιδιώξουν οι υποψήφιοι ευρωβουλευτές τους. Δεν άκουσα και δεν διάβασα τίποτε για το είδος και την ποιότητα της παιδείας που οραματίζονται για την Ευρώπη. Εδώ που τα λέμε, δεν άκουσα και δεν διάβασα ούτε και τίποτε σχετικό με το σύστημα υγείας ή κοινωνικής πρόνοιας ή για την προστασία των εργασιακών σχέσεων ή κάτι, συγκεκριμένο όμως, για το περιβάλλον.
Αντίθετα, εισέπραξα αόριστα ευχολόγια για μερικά από αυτά τα θέματα. Και, βέβαια, παρακολούθησα άπειρες μονομαχίες λασποπολέμου περί μίζας, χρηματισμού, αδιαφάνειας κ.λπ., κ.λπ. Θαρρείς και όλα αυτά είναι ζητήματα που αφορούν το όλον της Ευρώπης και όχι τον δικό μας μίζερο πολιτικό(;) μικρόκοσμο...
Επιπλέον, σ' όλο το χρονικό διάστημα από τις προηγούμενες ευρωεκλογές μέχρι σήμερα, έχω βομβαρδιστεί από το τι απαιτεί από μένα, ως πολίτισσα, η "Ευρώπη" χωρίς ποτέ να γίνεται η διευκρίνιση ότι είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όχι η Ευρώπη, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που μου επιβάλλει σαν αναπόφευκτους όλους τους περιορισμούς που υποτάσσουν τον άνθρωπο στους αριθμούς, τον άνθρωπο στην ύλη, τον άνθρωπο στο σύστημα.
Ο γαλαζοπράσινος ορυμαγδός προσπαθεί να πνίξει τη δροσερή πολυχρωμία των κινημάτων των πολιτών που επιχειρούν με τη διαρκή παρουσία τους στους αγώνες για τον άνθρωπο ν' αλλάξουν τους κανόνες του παιχνιδιού -που μόνο παιχνίδι δεν είναι! Των πολιτών που κρίνουν, που αντιστέκονται, που αντιδρούν, που διεκδικούν· ακόμη και γι' αυτούς που δεν μπορούν να διεκδικήσουν -κυρίως γι' αυτούς.
Έχει πολύ μεγάλη σημασία για μένα να ενώσω τη φωνή μου, τη σκέψη μου, την πολιτική μου βούληση, τελικά, με αυτούς που αγωνίζονται για τις ανάγκες των πολλών. Γιατί αρνούμαι τη χειραγώγηση των πολλών από τους αντιπροσώπους των ολίγων.
Θα είμαι την Κυριακή στην κάλπη και το ψηφοδέλτιό μου δεν θα είναι γαλάζιο ούτε πράσινο, αλλά πολύχρωμο. Πολύχρωμο σαν τους ανθρώπους. Πολύχρωμο σαν το φυσικό μου περιβάλλον.
Γιατί δεν είμαστε όλοι ίδιοι!

Υπάρχουν και σχέσεις μεταλλαγμένες

Υπάρχουν μερικές παρέες που δεν είναι πια παρέες, αλλά αθροίσματα ανθρώπων. Κάποτε τους ένωναν δεσμοί φιλικοί, επαγγελματικοί, ιδεολογικοί, κάποια κοινά βιώματα ή απλώς κάποια κοινά ενδιαφέροντα. Το πέρασμα του χρόνου, οι προσωπικές επιλογές, η ίδια η ζωή επέδρασαν φυγόκεντρα και τώρα, όταν ξαναβρίσκονται, αντιλαμβάνονται ο καθένας ξεχωριστά πόσο μεγάλη απόκλιση έχει διαμορφωθεί από την αρχική κοινή αφετηρία. Είτε το ομολογούν είτε όχι. Ωστόσο, ξανασυναντιούνται στο όνομα και σε ανάμνηση αυτού που κάποτε τους ένωνε ή, ακόμη χειρότερα, αυτού που κάποτε νόμιζαν ότι τους ένωνε.
Η αίσθηση που αποκομίζει ο καθένας κυμαίνεται από την αδιαφορία μέχρι και την πικρία· και, ανάλογα, αντιδρά. Άλλοι κάνουν πως δεν βλέπουν και συνεχίζουν σαν να μην άλλαξε τίποτε, προσκολλημένοι σε μια εικόνα του παρελθόντος που την προβάλλουν, νοσταλγικά αλλά και βολονταριστικά, στο σήμερα. Άλλοι ανασηκώνουν απλώς τους ώμους και προχωράνε πάρα πέρα. Άλλοι προβληματίζονται κι αναζητάνε τα αίτια αυτής της μετάλλαξης, πιθανόν και τις δικές τους ευθύνες. Άλλοι -λιγότεροι αυτοί- προσπαθούν να αξιολογήσουν αν και πόσο κοστίζει στη ζωή τους αυτή η φθορά και, αναλόγως, επιχειρούν μοχθώντας να την αναστρέψουν ή να συμφιλιωθούν με την αλγεινή ιδέα ότι είναι αναπόφευκτη και να την αποδεχτούν.
Αυτό που μετράει τον άνθρωπο είναι η περισυλλογή, ο στοχασμός, η αναζήτηση επιλογών και -το πιο τραγικά ανθρώπινο- η τελική απόφαση.

Κοινωνική αφασία

Στις κοινωνικές συναθροίσεις πολύ συχνά -και αυτό συνέβαινε από παλιά- η συζήτηση για τον καιρό έρχεται να καλύψει την αμηχανία που προκαλεί η απουσία θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος. Κοινού ενδιαφέροντος που θα μπορούσε να μετατρέψει τη συνάθροιση σε ομήγυρη, σε παρέα.
Αν δε οι κανόνες αυτών των συναντήσεων ανθρώπων δεν καθορίζονται από το ψυχρό πρωτόκολλο μιας υποχρεωτικής κοινωνικής επαφής, τότε επιστρατεύεται εναντίον αυτής της αμήχανης βουβαμάρας ένας καταιγισμός ανεκδότων με θεματολογία περισσότερο ή λιγότερο προσεγμένη. Δεν απαιτείται συζήτηση, δεν απαιτείται προσπάθεια. Μόνο γέλιο. Γέλιο αυθόρμητο ή απλώς τυπικά ευγενικό.
Κοινωνική αφασία όμως μπορεί να προκύψει και μεταξύ ανθρώπων οικείων, αλλά που η οικειότητά τους αναδύεται μόνο από τη χρονική διάρκεια της γνωριμίας τους και όχι από τους -ανύπαρκτους- παρόντες δεσμούς τους. Σ' αυτή την περίπτωση τα πράγματα μπορεί να γίνουν σκληρά. Συμβαίνει αρκετές φορές να επιβάλλεται κάποιος ως πρωταγωνιστής, να επιλέγει από τους παρευρισκόμενους ένα θύμα και, μεταξύ αστείου και σοβαρού, να αρχίζει να το πυροβολεί με τις πληροφορίες που συσσώρευσε στο οπλοστάσιό του ο χρόνος της γνωριμίας. Προς μεγάλην τέρψιν του φιλοθεάμονος κοινού, των υπολοίπων δηλαδή που, ανακουφισμένοι που δεν βρέθηκαν οι ίδιοι στο στόχαστρο των "πειραγμάτων", απολαμβάνουν τον κατασπαραγμό του θύματος, καμιά φορά εκδηλώνοντας εκ του ασφαλούς τη μικρότητα ή και τη χαιρεκακία τους. Η αρένα έχει στηθεί κανονικά. Υπάρχει ο βάρβαρος μονομάχος, υπάρχει ο αιχμάλωτος, υπάρχει και ο όχλος στις κερκίδες. Ο καθένας με το ρόλο του. Ο καθένας με τις ευθύνες του.
Τι δεν υπάρχει; Δεν υπάρχει η ανθρώπινη επαφή. Απουσιάζει η ανθρωπιά!

Ελαφρότητες

Πολλές φορές οι άνθρωποι, στην προσπάθειά τους να ελαφρύνουν τον πόνο του συνανθρώπου ή και απλώς μιλώντας ανάλαφρα γι' αυτόν, υποβαθμίζουν φραστικά το πρόβλημά του για να του δώσουν κουράγιο, να τονώσουν το ηθικό του ή για να υπαινιχθούν ότι έχει μόνος του τις δυνάμεις να ορθοποδήσει ή, το χειρότερο, ότι οι ίδιοι διαθέτουν την απαραίτητη ψυχραιμία ν' αντιμετωπίσουν τη δύσκολη κατάσταση.
Η ελαφρά τη καρδία όμως και ακαίρως ελαφρόμυαλη τέτοια συμπεριφορά δεν ξαλαφρώνει τον πάσχοντα, αλλά καταδεικνύει την ελαφρότητα, την του ομιλούντος. Αν βρίσκεται δε αυτός και σε υπεύθυνη θέση, τότε μόνο με ελαφρόπετρα μπορεί να παραβληθεί. Διαθέτει το "βάρος" της και γδέρνει το ίδιο!

Εκτελούνται Μεταφοραί

Έγινε πρόταση και συζητείται σοβαρά -εν απουσία όμως των πρυτανικών αρχών- να μεταφερθεί ολόκληρη η εκπαιδευτική δραστηριότητα του Πολυτεχνείου από το γνωστό συγκρότημα της οδού Πατησίων στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου, ώστε να μετατραπεί ο ιστορικός χώρος σε μουσειακό με ολίγον αλατοπίπερον "πάρκου αναψυχής" για τους Αθηναίους!
Πέρα από τις επιφυλάξεις που μπορεί να προκαλεί η εμπειρία μας για το πώς αντιλαμβάνεται ο δήμαρχος Αθηναίων έννοιες όπως "πάρκο", "πράσινο" και "αναψυχή", σκεπτικιστές γινόμαστε και ως προς το πόσο αποτελεσματικά και, κυρίως, λειτουργικά μπορεί να προβάλει την ιστορία του χώρου η μετατροπή του σε μουσείο.
Φαίνεται ότι ισχυρό υπόβαθρο αυτής της πρότασης είναι το πόσο "καθάρισε" η οδός Μητροπόλεως και η πλατεία Συντάγματος από τους διαδηλωτές κατά του Υπουργείου Παιδείας, από τότε που αυτό μετακόμισε στο Μαρούσι.
Νομίζω, όμως, ότι θα ήταν πιο πλήρης η "αναβάθμιση" του κέντρου της πρωτεύουσας, αν προτείνονταν συμπληρωματικά και ορισμένες άλλες χωροταξικές αντιμεταχωρίσεις. Λόγου χάριν θα μπορούσαν να μετακομίσουν οι Εξαρχειώτες στο Ψυχικό και τη λεωφὀρο Βασιλίσσης Σοφίας και τη θέση τους γύρω από τη σφύζουσα από ζωή "υπόπτως κουκουλοφόρο" πλατεία να πάρουν όλες οι εκεί εγκατεστημένες ξένες πρεσβείες. Κάτι τέτοιο θα περιόριζε σημαντικά την ηχορύπανση της περιοχής. Τη χημική (από τα ληγμένα δακρυγόνα) ρύπανση της πρωτεύουσας θα καταπολεμούσε και η μεταφορά του κτηρίου του Κοινοβουλίου στην περιοχή της Μαλακάσας, που προσφέρει ευκολότερη πρόσβαση στα τρακτέρ, σε περίπτωση που θέλουν να διαδηλώσουν χωρίς να ενοχλούνται οι εμπορικές επιχειρήσεις του αστικού μας κέντρου. Αντίστοιχα, θα ήταν εξίσου κατανοητό αν μετακόμιζαν αμοιβαία το Μέγαρο Μαξίμου με τη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη του Περάματος. Έτσι κι αλλιώς, και οι δύο περιοχές παρουσιάζουν τραγική κάμψη στην παραγωγική τους δραστηριότητα.