Δια της Τέχνης...

…οι πολλές εικόνες της

…η φωνή της

Ζωή Καρέλλη, Η άνθρωπος

Εγώ γυναίκα, η άνθρωπος,

ζητούσα το πρόσωπό Σου πάντοτε,

ήταν ως τώρα του ανδρός

και δεν μπορώ αλλιώς να το γνωρίσω.

Ποιος είναι και πώς

πιο πολύ μονάχος,

παράφορα, απελπισμένα μονάχος,

τώρα, εγώ ή εκείνος;

Πίστεψα πως υπάρχω, θα υπάρχω,

όμως πότε υπήρχα δίχως του

και τώρα,

πώς στέκομαι, σε ποιο φως,

ποιος είναι ο δικός μου ακόμα καημός;

Ω, πόσο διπλά υποφέρω,

χάνομαι διαρκώς,

όταν Εσύ οδηγός μου δεν είσαι.

Πώς θα ιδώ το πρόσωπό μου,

την ψυχή μου πώς θα παραδεχτώ,

όταν τόσο παλεύω

και δεν μπορώ ν’ αρμοστώ.

«Ότι δια σου αρμόζεται

γυνί τω ανδρί.»

Δεν φαίνεται ακόμα το τραγικό

του απρόσωπου, ούτε κι εγώ

δεν μπορώ να το φανταστώ ακόμα, ακόμα.

Τι θα γίνει που τόσο καλά,

τόσο πολλά ξέρω και γνωρίζω καλλίτερα,

πως απ’ το πλευρό του δεν μ’ έβγαλες.

Και λέω πως είμαι ακέριος άνθρωπος

και μόνος. Δίχως του δεν εγινόμουν

και τώρα είμαι και μπορώ

κι είμαστε ζεύγος χωρισμένο, εκείνος

κι εγώ, έχω το δικό μου φως,

εγώ ποτέ, σελήνη,

είπα πως δεν θα βαστώ απ’ τον ήλιο

κι έχω τόσην υπερηφάνεια

που πάω τη δική του να φτάσω

και να ξεπεραστώ, εγώ,

που τώρα μαθαίνομαι και πλήρως

μαθαίνω πως θέλω σ’ εκείνον ν’ αντισταθώ

και δεν θέλω από κείνον τίποτα

να δεχτώ και δεν θέλω να περιμένω.

Δεν κλαίω, ούτε τραγούδι ψάλλω.

Μα γίνεται πιο οδυνηρό το δικό μου

ξέσκισμα που τοιμάζω,

για να γνωρίσω τον κόσμο δι’ εμού,

για να πω το λόγο δικό μου,

εγώ που ως τώρα υπήρξα

για να θαυμάζω, να σέβομαι και ν’ αγαπώ,

εγώ πια δεν του ανήκω

και πρέπει μονάχη να είμαι,

εγώ, η άνθρωπος.

Από τη συλλογή Αντιθέσεις (1957)

Σκύβω το κεφάλι

...πρώτα απ’ όλα με ντροπή μπροστά στους νεκρούς των Καλαβρύτων, του Διστόμου, της Υπάτης και των υπόλοιπων μαρτυρικών πόλεων, αλλά και μπροστά σου, Μανώλη Γλέζο, γι’ αυτούς που έστειλαν οι συμπολίτες μου να βρεθούν στην ίδια αίθουσα με σένα! (Για πλάκα άραγε;)

Και μια απορία: γιατί στο διαβόητο πλέον στρατιωτικό πρόσταγμα προς τους δημοσιογράφους ακούστηκε μόνο μια γυναικεία φωνή να διαμαρτύρεται; Το όνομά της είναι Νάντια Αλεξίου και καλό είναι να το καταγράψουμε. Δεν είναι, βλέπετε, από τις πρωτοκλασάτες τηλεοπτικές περσόνες!

Παγκόσμιες Ημέρες

Όσοι τόλμησαν χτες να μου ευχηθούν Χρόνια Πολλά, εισέπραξαν ένα άγριο βλέμμα ή μια κοφτή απάντηση «Δε γιορτάζω σήμερα!» ή μια χαλαρή φραστική διόρθωση «Χρόνια Καλύτερα» ή μια συγκαταβατική σύντομη ιστορική ενημέρωση ή μια εκτεταμένη κοινωνική και πολιτική ανάλυση.

Επειδή οι Παγκόσμιες Ημέρες δεν είναι μέρες εορτασμού, αλλά μέρες υπενθύμισης για προβλήματα που ταλανίζουν την παγκόσμια κοινότητα, είπα να θυμίσω σήμερα, συνειδητά μια μέρα αργότερα, ότι η 8η Μαρτίου είναι αφιερωμένη στη διεκδίκηση ίσων δικαιωμάτων για τις γυναίκες.

Αυτή τη φορά δεν θα πω τίποτε περισσότερο, αφήνοντας την Αφροδίτη Μάνου ν’ αποδώσει το κείμενο της Άννας Παναγιωτοπούλου σε μουσική Λουκιανού Κηλαηδόνη για την εξαιρετική εκείνη θεατρική παράσταση «Το τραμ το τελευταίο» του Ελεύθερου Θεάτρου. Θα σας παραπέμψω όμως με εμφαντική παρότρυνση

στην υπέροχη από πολλές πλευρές ανάρτηση της Roadartist εδώ

και

στην όντως πολύ κατατοπιστική ιστορικά ανάρτηση της Γητεύτριας εδώ.

Επιφυλάσσομαι βέβαια να ξανατσιγκλήσω πριν από την επόμενη 8η Μαρτίου το ζήτημα —γιατί ζητούμενο είναι ακόμα το θέμα της ισότητας των φύλων, ακόμη και στις λεγόμενες προηγμένες κοινωνίες!

Μια μύγα

Κάθε μύγα ένα χτύπημα

Το βλέμμα της εγκατέλειψε την αφηρημένη ακινησία του και καρφώθηκε πάνω στη μύγα που βολτάριζε στο τζάμι. Πού βρέθηκε μες στο Γενάρη; Ξεγελάστηκε από τη λιακάδα; Ή μήπως βρήκε ζεστασιά και μπήκε στο διαμέρισμα, αλλά τώρα το μετάνιωσε και θέλει το έξω, την παρέα της, την ελευθερία της, βρε αδελφέ;

Άλλαξε την εστίαση και κοίταξε το τζάμι. Έχω μέρες να κάνω τα τζάμια, σκέφτηκε. Είναι όμως ακόμα καθαρά, βιάστηκε να διαπιστώσει, για να μην προλάβει η αχνή φωνή της ενοχικής σχέσης της με το νοικοκυριό να της φορτώσει κι άλλη λάτρα.

Άλλο πάλι κι αυτό! Από πού κι ως πού το συγύρισμα να λέγεται λάτρα; Κι η Λωξάνδρα, λέει, έτσι με τη λάτρα λάτρευε το σπίτι της. Δεν πρόλαβε ποτέ να ρωτήσει τη γιαγιά της γιατί ονόμαζε έτσι όλες αυτές τις κουραστικές δουλειές του σπιτιού. Ακούς εκεί, λάτρα! Δηλαδή, οι γυναίκες λατρεύουν το σκούπισμα, το σφουγγάρισμα, την πλύση, το σίδερο; Άσε πια εκείνο το ξεσκόνισμα! Θυμήθηκε τότε που ήταν μικρή, τις φορές —σπάνιες, είναι η αλήθεια— που την έπιανε η προκοπή να βοηθήσει και, βέβαια, της ανέθεταν να ξεσκονίσει. Και ερχόταν η γιαγιά μετά να ελέγξει. Έβαζε το δάκτυλο στο σκάλισμα των επίπλων και, χωρίς κουβέντα, της το έδειχνε γεμάτο σκόνη. Φούντωνε από θυμωμένη ντροπή και δήλωνε αποφασιστικά: Όταν θα μεγαλώσω, τα έπιπλά μου κύβοι θα είναι! Ούτε ένα σκάλισμα δεν θα έχουν!

Σηκώθηκε ν’ αδειάσει το τασάκι της και μηχανικά το χέρι της έκανε την κίνηση να μαζέψει με την κόψη της παλάμης τις στάχτες που τυχόν δεν είχαν βρει το στόχο τους. Χαμογέλασε αυτοσαρκαστικά. Ε, εσύ πια δεν παίζεσαι!

Η μύγα ενοχλήθηκε από την ξαφνική κίνηση στο δωμάτιο. Ή μήπως την άκουσε; Όπως και να ’χει, αποσπάστηκε από το τζάμι και στριφογύρισε βουίζοντας. Όταν ξαναγύρισε στο γραφείο της, τη βρήκε να φλερτάρει με τα γραπτά που περίμεναν διόρθωση. Σούφρωσε τα φρύδια της και την αγριοκοίταξε. Μα, τι θέλεις τώρα να πεις; Έχω καιρό! Ολόκληρο Σαββατοκύριακο έχω μπροστά μου! Άσε με, κυρά μου, να πιω τον καφέ μου με την ησυχία μου!

Η μύγα άνοιξε τα φτερά της σαν να ανασήκωνε αδιάφορα τους ώμους της —έχουν ώμους οι μύγες;— και ξαναγύρισε στο τζάμι. Εκείνη ύψωσε πάνω από τα γυαλιά της ειρωνικά το ένα φρύδι, θαρρείς και είχε καταρρίψει ένα προς ένα τα επιχειρήματα και είχε κατατροπώσει το έντομο στη διένεξή τους.

Το βλέμμα της παρέμεινε να παρακολουθεί τον νικημένο εχθρό πάνω στη διάφανη επιφάνεια. Προσπάθησε να διακρίνει τα σχήματα που γεννούσαν οι βόλτες της μύγας. Να ένα σίγμα γαλλικό! Μμμ όχι, μάλλον ένα καλλιγραφικό ελληνικό ξι! Μπα, ούτε κι αυτό… Να το πάλι το γαλλικό σίγμα! Κι αν, αντί για τη μύγα, χάζευε μια πεταλούδα; Ωχ, η θεωρία του χάους! Η απόπειρα να θεμελιωθεί επιστημονικά από τα μαθηματικά και τη φυσική η σχέση της τάξης με την αταξία, ο ντετερμινισμός και η τυχαιότητα… Και η κβαντομηχανική;

Ξανασηκώθηκε, πήρε την κούπα της να τη γεμίσει φρέσκο καφέ. Φρόντισε όμως, πριν βγει από το δωμάτιο, ν’ ανοίξει το τζάμι και να ξεπροβοδίσει τη μύγα.

Δεν τις άντεχε τις αρμένικες βίζιτες και είχε μπόλικες δουλειές μπροστά της…

Στερήσεις

Η πόρτα του θαλάμου ανοίγει σιγανά κι ένας άντρας, στα ογδόντα και κάτι, εμφανίζεται με διστακτικό βλέμμα. Ο κατά δύο χρόνια μικρότερος αδελφός του τον αναγνωρίζει από το κρεβάτι του πόνου. Κλείνει το μάτι στην κόρη του και γυρίζει προς τον νεοφερμένο επισκέπτη:

— Πάλι τη φάτσα σου θα βλέπω;

— Πάψε εσύ! Σιγά μην ήρθα για την αφεντιά σου! Έφερα δυο γλυκά στην ανιψιά μου που γιορτάζει. Και να μην ανακατεύεσαι, μικρέ, εκεί που δε σε σπέρνουν!

Ο ασθενής χαμογελώντας με τα οικεία κωδικοποιημένα πειράγματα ξαναβυθίζεται στο λήθαργό του. Η κόρη του κοιτάει το θείο της κι εκείνος με νοήματα τη στέλνει για ένα σύντομο διάλειμμα καφέ και τσιγάρου.

Όταν εκείνη πείθεται και φεύγει, τραβάει την καρέκλα κολλητά στο κρεβάτι του αδελφού του. Κάθεται εκεί, του πιάνει το χέρι και δεν το αφήνει παρά για να φτιάξει, τάχα μου, κάθε τόσο ένα ανυπότακτο τσουλούφι από τα μαλλιά του αρρώστου. Πιο πολύ το κάνει για να μπορέσει κλεφτά να του χαϊδέψει το μέτωπο. Κι εκείνος, σαν να το καταλαβαίνει, χαλαρώνει το συσπασμένο του πρόσωπο.

Μερικές ώρες αργότερα ανοίγει ξανά τα μάτια και το πρόσωπό του φωτίζεται στη θέα του γιου του. Εκείνος παίρνει το δίσκο με το φαγητό από τα χέρια της αδελφής του και αρχίζει με υπομονή και έγνοια, που κρύβει πίσω από άσχετα σχόλια για το χτεσινό παιχνίδι του Μουντιάλ, να τον ταΐζει. Ο άρρωστος ξεχνιέται και δέχεται μερικές μπουκιές, αλλά μετά από λίγο δηλώνει ότι δεν μπορεί να φάει άλλο. Ο γιος του ακουμπάει το πιρούνι κι αρχίζει να του διηγείται, πιο γλαφυρά απ’ ό,τι συνηθίζει, τα κατορθώματα των εγγονών του. Ο πατέρας του διασκεδάζει και δεν φέρνει αντίρρηση σε μερικές μπουκιές ακόμα. Τελικά ο γιος, όταν κρίνει ότι δεν μπορεί να τον ξεγελάσει άλλο, του δίνει προσεκτικά λίγο νερό και του σκουπίζει το πρόσωπο με επιμέλεια που δύσκολα κρύβει την τρυφερότητα ενός καμουφλαρισμένου χαδιού.

Πόσα χάδια στερήθηκαν αυτοί οι άντρες στην ώριμη ζωή τους; Χάδια που φοβήθηκαν να δεχθούν και χάδια που ντράπηκαν να δώσουν. Η αντίληψή τους για την αντρική ιδιότητα λογόκρινε αυτό που η κοινωνία ονομάζει διαχύσεις και δεν είναι παρά το άπλωμα της ψυχής προς τα έξω, προς τα αγαπημένα πρόσωπα. Πόσο υποχρεώθηκαν να κουτσουρέψουν το συναισθηματισμό τους;

Τα κοινωνικά στερεότυπα βλάπτουν και τους άντρες!

Κατηγορούμενοι ή Κατηγορούμενη;

The Accused

Διαβάζω την αθωωτική απόφαση δικαστηρίου της Χαλκίδας για τη διαβόητη πριν τέσσερα χρόνια υπόθεση της Αμαρύνθου. Περιέργως, δεν εκπλήσσομαι. Κοινωνίες κλειστές και στενόχωρες λειτουργούν μικρόψυχα και στενόμυαλα. Ασκούν τρομακτικές πιέσεις σε άτομα και θεσμούς. Ωστόσο, στο βάθος του μυαλού μου φωλιάζει η σκιά ενός ερωτηματικού.

Αναζητώ πληροφορίες και υλικό. Πέφτω εδώ και, επειδή η πηγή έχει συνήθως βαρύνουσα σημασία, αντιγράφω:

ΔΙΚΗ ΑΜΑΡΥΝΘΟΥ:

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΕΝ ΒΡΗΚΕ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ

Οργή και θλίψη μας προκάλεσε η αθωωτική απόφαση του δικαστηρίου για την υπόθεση της Αμαρύνθου. Ήταν τον Οκτώβριο του 2006, που η ανήλικη αλλοδαπή μαθήτρια είχε καταγγείλει τον ομαδικό βιασμό της από 4 συμμαθητές της, ενώ 3 συμμαθήτριες βιντεοσκοπούσαν το «κατόρθωμά» τους.
Τρεισήμισι χρόνια αργότερα, η υπόθεση αναβίωσε στο δικαστήριο, αλλά για εμάς είναι φανερό ότι δεν έγινε δυνατόν να βγει στο φως η αλήθεια. Κατά τη διαδικασία κατέθεσαν περίπου 40 μάρτυρες υπέρ των κατηγορουμένων, μεταξύ των οποίων και εκπαιδευτικοί, ενώ από την πλευρά της καταγγέλλουσας δεν υπήρξε κανείς και καμία μάρτυρας, εκτός βέβαια της μητέρας της. Και μάλιστα, το δικαστήριο δεν δέχθηκε καν να υποβληθεί το πόρισμα της εξέτασης της καταγγέλλουσας από εγκεκριμένη κλινική ψυχολογίας διαπιστευμένη με διεθνή στάνταρ. Οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι και κατηγορούμενες, ανέφεραν σημεία και τέρατα εναντίον της, σε βαθμό πραγματικού βασανιστηρίου (που το δικαστήριο δεν απέτρεψε) ενώ μέσα στην αίθουσα κυριαρχούσαν συνθήκες κατατρομοκράτησης, ώστε να μην τολμήσει κανένας και καμία να προσέλθει ως μάρτυρας για να καταθέσει αντικρούοντας τις αδιανόητες κατηγορίες.
Τις προηγούμενες από τη δίκη ημέρες, κάποιες και κάποιοι από τους κατηγορούμενους είχαν δώσει και συνεντεύξεις για τη δημιουργία κατάλληλου κλίματος, ενώ είχαν φροντίσει, από την πρώτη ημέρα της καταγγελίας κιόλας, να εξαφανιστεί το βίντεο.
Στη σύγχρονη ξενοφοβική και ρατσιστική Ελλάδα είναι προφανές ότι κυριάρχησε το κλίμα να «προστατεύσουμε τα δικά μας παιδιά έναντι της ξένης».
Στη σύγχρονη σεξιστική Ελλάδα εξακολουθεί να κυριαρχεί η άποψη ότι το θύμα του βιασμού «τα ήθελε», ότι ο βιασμός δεν είναι ξένος προς τη «γυναικεία φύση», και υπάρχουν δυστυχώς πολλές σχετικές αποδείξεις και από άλλες καταγγελίες βιασμών που εκδικάζονται δικαστήρια. Η μικρή μαθήτρια από τη Βουλγαρία τιμωρείται για το πολλαπλό έγκλημά της: 1) είναι φτωχή (είναι γνωστό ότι ήταν εργαζόμενη και παράλληλα αριστούχα μαθήτρια) 2) είναι ξένη και 3) είναι γυναίκα. Την καθορίζει, δηλαδή, «διαφορετικότητα» τάξης φυλής και φύλου, και παρ’ όλα αυτά τολμά να καταγγείλει ότι έπεσε θύμα βιασμού. Το ότι το θύμα κατέληξε αιμόφυρτο στο νοσοκομείο δεν φαίνεται να αξιολογείται από τους κρίνοντες και να αίρει κάθε έννοια «συναίνεσής» της στην «ασέλγεια» που διαπράχθηκε σε βάρος της.
Υπενθυμίζουμε ότι, 11 γυναικείες συλλογικότητες είχαν οργανώσει διαδήλωση στην Αμάρυνθο στις 4-11-2006, στην οποία είχαν συμμετάσχει εκατοντάδες γυναίκες και είχε πάρει μεγάλη δημοσιότητα. Δυστυχώς, επιβεβαιώθηκε το χειρότερο σενάριο, όπως αναφερόταν και στην τότε ανακοίνωση: «Επειδή δεν ξεχνούμε ότι ο βιασμός μπορεί να συμβεί σε κάθε γυναίκα, νέα ή μεσήλικα ή ακόμα υπερήλικα, το πρωί ή το βράδυ, σε πολυσύχναστες ή ερημικές περιοχές, συχνότερα μέσα στο ίδιο της το σπίτι. Η εποχή που, όταν η γυναίκα που έπεφτε θύμα βιασμού έπρεπε να δικαστεί και να καταδικαστεί από την κοινωνία και καμιά φορά και από τα δικαστήρια σαν να ήταν η ίδια ένοχη, πρέπει να πάψει να αναβιώνει, πρέπει να μπει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας».
Επίσης υπενθυμίζουμε ότι υπήρξε ευρύτατη συμπαράσταση από πολύ περισσότερους φορείς, καθώς και από θεσμικά πρόσωπα. Η επιτροπή αλληλεγγύης που είχε σχηματισθεί τότε, φρόντισε για κάλυψη των πολύπλευρων αναγκών που δημιούργησε η δίωξη και ο εξοβελισμός της νεαρής μαθήτριας και της μητέρας της, για κατοικία, δουλειά και σχολείο.
Σήμερα, μετά τρεισήμισι χρόνια, οι καθηγητές και ο διευθυντής γνωστού ιδιωτικού σχολείου το οποίο της έδωσε υποτροφία και απ’ όπου αποφοίτησε, διαβεβαιώνουν τόσο για τις επιδόσεις της όσο και για το άμεμπτο ήθος της σε όλη τη διάρκεια της φοίτησής της.
Πιστεύουμε ότι η αντιμετώπιση της υπόθεσης Αμαρύνθου εντάσσεται στο κλίμα συγκάλυψης της βίας κατά των γυναικών και της κατίσχυσης της οικογενειακής ή κοινωνικής (στην προκειμένη περίπτωση) «συνοχής» έναντι του δικαιώματος των γυναικών για αυτονομία του σώματος και σεβασμό της αξιοπρέπειας, και αναβιώνει επικυρώνοντας το πατριαρχικό δικαίωμα για τον έλεγχο του σώματος των γυναικών.
Επαναβεβαιώνουμε σήμερα την αλληλεγγύη μας προς την νεαρή, ενήλικη πλέον, παθούσα και καταγγέλλουσα, και ζητούμε την αποδοχή του αιτήματός της για έφεση της εκδοθείσας απόφασης.

Αθήνα, 12 Απριλίου 2010

ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
• Παγκόσμια Πορεία Γυναικών
• Φεμινιστικό Κέντρο Αθήνας
• Κέντρο Έρευνας και Δράσης για την Ειρήνη
• Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών
• Γυναικεία Ομάδα Αυτοάμυνας
• Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης
• Πολιτικός Σύνδεσμος Γυναικών
• Ομάδα Γυναικών ΟΚΔΕ-Σπάρτακος
• Ομάδα φύλου Νεολαίας ΣΥΝ
• Δίκτυο Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ
• Τομέας Γυναικών ΠΑΣΟΚ
• Θεματική Ομάδα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Οικολόγων Πρασίνων

Συνεχίζω το ψάξιμο και πέφτω σ’ ένα άρθρο που φαίνεται να διαβάζει τη σκέψη μου. Θεωρώ αυτονόητο ότι κάθε άνθρωπος θεωρείται αθώος μέχρις αποδείξεως του εναντίου. Αλλά…

Αλλά, τι γίνεται με εκείνο το είδος του εγκλήματος όπου το θύμα έχει ήδη καταδικαστεί ως ένοχο, γιατί ανήκει σε συγκεκριμένο φύλο;

Προσυπογράφω λοιπόν κι εγώ τη δημοσιευθείσα ανακοίνωση.

Ρίξτε μια ματιά κι εδώ: Πρόλογοι, Μιλώντας για τη σιωπή, Σωφρονισμός και σωφροσύνη

Το μαύρο δεν είναι πάντα μαύρο

Μπορούμε να φανταστούμε μια κοινωνία να παρακολουθεί με πάθος ένα reality show; Εύκολα. Μπορούμε να φανταστούμε μια κοινωνία παθιασμένα να παρακολουθεί έναν τηλεοπτικό διαγωνισμό με υψηλό χρηματικό έπαθλο; Πολύ εύκολα, επίσης. Μπορούμε να φανταστούμε έναν τηλεοπτικό διαγωνισμό όπου οι κριτές και το τηλεοπτικό κοινό, μέσω SMS, κρίνουν τους διαγωνιζόμενους; Παιδαριώδης η ερώτηση. Μπορούμε να φανταστούμε μια τέτοια διαδικασία, όπου οι διαγωνιζόμενοι είναι ποιητές; Ορίστε; Κάποια, ψιθυριστή έστω, απάντηση;

Κι όμως συμβαίνει! Συμβαίνει στην κρατική τηλεόραση του Αμπού Ντάμπι εδώ και τέσσερα χρόνια, σε μια δημοφιλέστατη εκπομπή διαγωνισμού ποίησης, που προσελκύει μεγάλους δημιουργούς ως κριτές και αναδεικνύει ποιητικά αριστουργήματα στη βεδουίνικη διάλεκτο. Γιατί απλούστατα οι Άραβες λατρεύουν τους ποιητές.

Η είδηση όμως έχει και συνέχεια, ακόμη πιο απροσδόκητη για πολλούς. Στον τελικό γύρο, που διεξάγεται πιθανόν και σήμερα, έφτασε μια γυναίκα από τη Σαουδική Αραβία, πρώην δημοσιογράφος και μητέρα τεσσάρων παιδιών, η Hissa Hilal. Ντυμένη με τη μαύρη νικάμπ, που αφήνει μόνο τα μάτια της να διακρίνονται, απήγγειλε μπροστά στο μικρόφωνο στίχους που επιτίθενται στους σκοταδιστές ιερωμένους. Στίχους που επαινέθηκαν από τους κριτές, χειροκροτήθηκαν με ενθουσιασμό από το (αποκλειστικά ανδρικό) ακροατήριο και ενισχύθηκαν με χιλιάδες τηλεφωνικά μηνύματα-ψήφους από το τηλεοπτικό κοινό.

«Έχω δει το κακό στα μάτια των φετβάδων, σε μια εποχή που το νόμιμο έχει διαστρεβλωθεί σε απαγορευμένο» λέει στο 15στιχο έργο της «Το Χάος των Φετβάδων» και συνεχίζει για τους ιερωμένους, που γνωμοδοτούν [φετβάς= γνωμοδότηση του μουφτή για ζήτημα του ιερού μουσουλμανικού δικαίου], ότι είναι «φαύλοι στη φωνή, βάρβαροι, οργισμένοι και τυφλοί, που φοράνε το θάνατο μανδύα δεμένο με ζώνη». Εύκολα γίνεται ο συνειρμός και για τους τρομοκράτες καμικάζι.

Τέτοιοι στίχοι όμως δεν έφεραν μόνο επιβράβευση. Προκάλεσαν και πολλές απειλές θανάτου.

«Ασφαλώς, ο άντρας μου, η οικογένειά μου κι εγώ φοβόμαστε» ομολογεί, αλλά ήθελε με τους στίχους της ν’ αγωνιστεί εναντίον του εξτρεμισμού κι αυτός ο τηλεοπτικός διαγωνισμός της έδωσε την ευκαιρία ν’ απευθυνθεί σε ευρύτατο κοινό.

«Όταν επισκέφτηκα κάποιες ανοιχτές (μουσουλμανικές) χώρες, παρατήρησα ότι οι δυτικοί με κοιτούσαν με υποψία επειδή φορούσα τη νικάμπ, αλλά δεν θα έκαναν το ίδιο όταν βλέπουν έναν Σιχ να φοράει το τουρμπάνι του. Ποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτό το καχύποπτο βλέμμα; Ποιος το προκάλεσε; Ήταν αυτό το είδος των ανθρώπων —οι εξτρεμιστές— που μας έβγαλαν κακό όνομα. Οι μουσουλμάνοι, αντί να γίνονται σεβαστοί, έχουν γίνει πηγή φόβου και υποψίας εξαιτίας τέτοιων ανθρώπων» δήλωσε.

Η ίδια πάντως λέει ότι φοράει το παραδοσιακό μουσουλμανικό ένδυμα για το καλό του άντρα της και της οικογένειάς της. Ξέρω ότι το θέαμα μιας γυναίκας καλυμμένης από την κορφή ως τα νύχια ξενίζει έως και φοβίζει το βλέμμα των δυτικών. Νιώθει κανείς ένα σφίξιμο, ακόμα κι αν έχει ζήσει, όπως εγώ, σε μουσουλμανική κοινωνία —σαφώς πιο ανοιχτή και, εκείνα τα χρόνια, πολύ πιο ανεκτική. Όμως, όταν συγκρίνουμε πολιτισμούς, καλό είναι να μη βλέπουμε μόνο τη νικάμπ, αλλά ν’ αφουγκραζόμαστε και τη φωνή πίσω απ’ αυτήν.

Από την είδηση εγώ κρατάω τη γυναίκα που αγωνίζεται και την ποίηση που αναγνωρίζεται.

Ρίξτε μια ματιά κι εδώ: Απονομή δικαιοσύνης, Σωφρονισμός και σωφροσύνη

Μια γυναίκα

 Το βαλς

Ο ιδιαίτερος δεσμός της Camille Claudel με τη γλυπτική εκδηλώθηκε πολύ νωρίς, όταν ήταν ακόμη κοριτσάκι. Ο πατέρας της αναγνώρισε την κλίση της και τη διευκόλυνε με τις σπουδές της ν’ ακολουθήσει την καλλιτεχνική σταδιοδρομία της. Η μητέρα της όμως κράτησε αρνητική στάση. Για τον ποιητή αδελφό της, Paul Claudel, δεν είχε αντιρρήσεις, αφού ακολούθησε παράλληλα και διπλωματική καριέρα. Και στο κάτω κάτω ήταν άντρας αυτός.

Οι σπουδές ήταν δύσκολες σε μια εποχή και ένα χώρο ανδροκρατούμενο. Ωστόσο το ταλέντο της αναγνωρίζεται και από το δάσκαλό της στη σχολή αλλά και από τον καταξιωμένο ήδη Auguste Rodin, που θα την πάρει στο εργαστήριό του στην αρχή ως μαθητευομένη και στη συνέχεια ως συνεργάτιδα και μοντέλο. Ο ερωτικός τους δεσμός θα είναι πολύχρονος και οδυνηρός για κείνη, μια που εκείνος αρνείται να διακόψει μια άλλη παράλληλη σχέση του. Εκείνη θα βάλει τη λέξη τέλος στην ιστορία τους, επιδιώκοντας και την καλλιτεχνική της ανεξαρτησία. Τα έργα όμως και των δύο αυτής της περιόδου δείχνουν τις έντονες καλλιτεχνικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους.

Το φιλί (έργο που αποδίδεται στον Rodin, αλλά η άποψη ότι είναι κοινό δημιούργημα με την Claudel θεωρείται βάσιμη)

Ακολούθησε μια παραγωγικότατη και δημιουργικότατη δεκαετία, που δεν συνοδεύτηκε όμως και από τις αντίστοιχες παραγγελίες (κυρίως κρατικές), παρά τις κριτικές που δημοσιεύονται εκθειάζοντας την καλλιτεχνική της ιδιοφυΐα.

Στη μέση της ζωής της θα παρουσιάσει ψυχολογικές διαταραχές που την ωθούν σε όλο και μεγαλύτερη απομόνωση. Θα καταστρέψει μάλιστα η ίδια ένα μεγάλο αριθμό των έργων της. Ο αδελφός της πήρε την πρωτοβουλία για την πρώτη της εισαγωγή σε άσυλο, οκτώ μέρες μετά το θάνατο του πατέρα τους, που της τον απέκρυψε. Θα περάσει τα μισά χρόνια της ζωής της μέχρι το θάνατό της έγκλειστη σε ψυχιατρικά άσυλα, όπου την επισκεπτόταν ο αδελφός της αραιά και πού, στα σύντομα ταξίδια του όταν επέστρεφε από την Κίνα. Η μητέρα της όχι μόνο αρνήθηκε να την επισκεφτεί, αλλά και αρνήθηκε την πρόταση του διευθυντή της κλινικής να κάνει μια προσπάθεια ένταξης της κόρης της στην οικογενειακή ζωή. Ήταν πολλοί που υποστήριξαν ότι η Camille Claudel δεν παρουσίαζε καθόλου συμπτώματα της ασθένειάς της όποτε δούλευε, αλλά και ότι δεν ήταν τόσο άρρωστη ώστε να παραμείνει τόσον καιρό έγκλειστη.

Η ώριμη ηλικία

Μπορούσε να υπάρξει χειρότερη μοίρα για ένα ανθρώπινο ον από το να γεννηθεί γυναίκα με φλογερό δημιουργικό ταλέντο σε μια εποχή που η γυναίκα όχι μόνο δεν είχε πολιτικά δικαιώματα, αλλά και αντιμετωπιζόταν είτε ως αναπαραγωγική μηχανή είτε ως αντικείμενο του ανδρικού πόθου είτε, στην καλύτερη(;) περίπτωση, ως μούσα που εμπνέει τους άνδρες δημιουργούς; Ποια φουρτούνα τάραζε το μυαλό της, ποια φλόγα ανάλωνε την ψυχή της, όταν μόνη μέσα στο εργαστήρι της με τα χέρια γεμάτα πηλό έδινε τις δικές της τρεις διαστάσεις στον κόσμο;

Από την κοινή έκθεση Rodin - Claudel (1996) στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο

Σ’ αυτά τα δύο έργα, τοποθετημένα δίπλα δίπλα εγώ διαβάζω με γυναικεία μάτια την ιστορία του ανθρώπου.

Ρίξτε μια ματιά κι εδώ: Μιλώντας για τη σιωπή, Σιωπή και λόγος

Σήμερα, δεν θέλω

Δεν θέλω ευχές για χρόνια πολλά σήμερα.

Μοιάζουν τόσο ιδιοτελείς! Σαν να κρύβουν πίσω απ’ αυτές τις δυο λέξεις την επιθυμία για μεγαλύτερη διάρκεια γυναικείας προσφοράς.

Δεν θέλω λουλούδια και γλυκά σήμερα.

Το καλόπιασμα και η κολακεία τους δεν διαγράφουν τις υπόλοιπες 364 μέρες της υποτίμησης και της εκμετάλλευσης της γυναικείας ιδιότητας.

Δεν θέλω ευγένειες και συναισθηματισμούς σήμερα.

Οι 24ωρες χαριτωμενιές δεν μπορούν να καλύψουν την καθημερινή αδιαφορία για το φύλο μου και τις ανάγκες του και τη διαρκή επιφόρτιση με ατέλειωτες υποχρεώσεις.

Θέλω ή, μάλλον, απαιτώ την καθημερινή ισότιμη αναγνώριση της ανθρώπινης υπόστασής μου, ανεξάρτητα από το φύλο μου.

Θέλω ή, μάλλον, απαιτώ την καθημερινή ισότιμη αναγνώριση των ατομικών ικανοτήτων μου, ανεξάρτητα από το φύλο μου.

Θέλω ή, μάλλον, απαιτώ την καθημερινή ισότιμη εξασφάλιση της δυνατότητας να ζήσω, να εξελιχθώ, να δημιουργήσω, ανεξάρτητα από το φύλο μου.

Θέλω ή, μάλλον, απαιτώ η ανθρώπινη ιστορία να μην είναι η ιστορία μόνο των ανδρών, αλλά και των γυναικών. Δηλαδή η ιστορία των ανθρώπων.
Ρίξτε μια ματιά κι εδώ: Πρόλογοι, Σιωπή και λόγος, Το φύλο των Χριστουγέννων

Το φύλο των Χριστουγέννων

Είναι πολλά τα άρθρα που δημοσιεύονται τέτοιες μέρες για τον Άγιο Βασίλη και την όλη ατμόσφαιρα που περιβάλλει το μύθο του. Από την όλη διαδικασία το πιο μαγικό στάδιο είναι όταν αποκτούν τα παιδιά το δώρο που ακριβώς επιθύμησαν· γι’ αυτό είναι και το πιο χαρούμενο. Όμως το πιο γοητευτικό διάστημα είναι εκείνο στο οποίο τα παιδιά προσπαθούν να κάνουν τη δύσκολη επιλογή και ν’ αποφασίσουν ποιο τελικά δώρο θα ζητήσουν στο γράμμα που με τόση προσδοκία θα συντάξουν με παραλήπτη τον αγαπημένο τους άγιο, που είναι άλλωστε και ο πρώτος που μαθαίνουν.

Σ’ ένα τέτοιο λοιπόν άρθρο, σχετικό με τα γράμματα στον Άγιο Βασίλη, την προσοχή μου τράβηξε μια λεπτομέρεια χαμένη μέσα στο πλήθος των χαριτωμένων πληροφοριών: «Παίρνουμε γράμματα και από αρκετούς ενήλικες, ιδιαίτερα μητέρες που θέλουν κάποιος να τις ακούσει, κάπου να εναποθέσουν τη σκέψη τους», μας λέει μία από τις υπευθύνους των Ελληνικών Ταχυδρομείων.

Προσπερνώ —χωρίς καθόλου να το παραγνωρίζω— το γενικό, που αφορά στα προβλήματα των ενηλίκων, και στέκομαι στις μητέρες. Αναρωτιέμαι για το πώς φτάνει μια μητέρα να γράψει ένα τέτοιο γράμμα. Ποια μοναξιά την οδηγεί μέχρι εκεί; Ποια αδιέξοδα τη στριμώχνουν τέτοιες μέρες “χαράς και αγάπης”; Τη φαντάζομαι ολομόναχη να βολοδέρνει ολημερίς με τη φροντίδα για το μεγάλωμα των παιδιών της. Την ακούω ν’ αναστενάζει, να μονολογεί, να ρωτάει και απόκριση να μην παίρνει. Βλέπω τις σκέψεις της να πεταρίζουν σαν τρομαγμένα πουλιά σε κλειστό δωμάτιο. Αγγίζω την ερημιά της. Να βαρέθηκε άραγε ν’ ακούει την ηχώ της φωνής της; Να πίστεψε τάχα ότι το γράψιμο θα της πρόσφερε κάποιο στήριγμα; Έκλεψε μήπως από τα κάλαντα το χαρτί και το καλαμάρι ψάχνοντας για συμπονετικό ακροατή;

Μάλλον αφέθηκε να βυθιστεί κι αυτή στις ιστορίες που λέει στα παιδιά της αναζητώντας ένα έσχατο καταφύγιο. Εκεί, στον φανταστικό κόσμο του παραμυθιού, όπου πάντα υπάρχει κάποιος καλόβουλος (άγιος, ξωτικό, νεράιδα), που ακούει, ανταποκρίνεται και πραγματοποιεί δια μαγείας τις ευχές και τις επιθυμίες των ταλαιπωρημένων. Η Σταχτοπούτα, η Χιονάτη, η Ωραία Κοιμωμένη μ’ αυτόν τον τρόπο σώθηκαν και παντρεύτηκαν.

Λέτε να σταμάτησαν οι ανάγκες τους για βοήθεια, όταν έγιναν μητέρες;

Σωφρονισμός και σωφροσύνη

Σ’ ένα ελληνικό γυμνάσιο δύο αγόρια διεκδικούν γοητευμένα το ενδιαφέρον μιας συμμαθήτριάς τους. Εκείνη διαλέγει το ένα. Το άλλο, μαζί μ’ ένα φιλαράκι του, στήνει καυγά με τον ανταγωνιστή. Η κοπέλα παρεμβαίνει μ’ ένα χαστούκι στον επίμονο διεκδικητή. Το περιστατικό φτάνει στο σύλλογο των καθηγητών, που επιβάλλει τις εξής ποινές: από μία μέρα αποβολή στα τρία αγόρια και τρεις μέρες αποβολή στο κορίτσι. Η κοπέλα επιπλέον, κατά τον ισχυρισμό των γονέων της, «διαπομπεύεται» από τη διευθύντρια του σχολείου, που την περιφέρει από τάξη σε τάξη παρουσιάζοντας στα υπόλοιπα παιδιά ποια μαθήτρια πήρε αποβολή.

Τι να πρωτοσχολιάσει κανείς σ' αυτή την είδηση; Τη βαθύτατη γνώση περί την ανθρώπινη φύση που επέδειξε ο σύλλογος διδασκόντων; Τη γεμάτη ευαισθησία κατανόηση της εφηβικής ψυχολογίας εκ μέρους τους; Την πλήρη σοφίας παιδαγωγική αντίληψη της έννοιας του φρονηματισμού από την πλευρά της «κεφαλής» της σχολικής μονάδας; Ακόμα κι αν δεν είναι γνωστές οι λεπτομέρειες της όλης ιστορίας –της οποίας τη συνέχεια ανέλαβε πλέον εισαγγελέας–, πώς είναι δυνατόν όλοι αυτοί οι άνθρωποι να διεκδικούν τον τίτλο του εκπαιδευτικού;

Κι όλα αυτά βέβαια, μόνο σχετικά με το αν θα έπρεπε καν να αντιμετωπιστεί το όλο περιστατικό με κάποια τιμωρία. Γιατί, αν πιάσουμε και την έμφυλη διάκριση στο μέγεθος των ποινών που επιβλήθηκαν, τότε θα καταλάβουμε ότι αυτή έρχεται σχεδόν χωρίς έκπληξη. Αφού ποινικοποιείται ο έρωτας, πώς γίνεται να μη φταίει η «Εύα»;

Βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα αναμενόμενο απότοκο του βαθύτατου συντηρητισμού, που συνεχίζει να διατρέχει ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Του συντηρητισμού που εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει ακόμα, στις αρχές του 21ου αιώνα, τα πρώτα εφηβικά ερωτικά σκιρτήματα ως φυσικά. Πόσο μάλλον να τα διαχειριστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να βοηθήσει τα νέα παιδιά στις δυσκολίες αυτής της ηλικίας!

Σχεδόν ντράπηκα για τα όσα έγραφα για κάποιες μουσουλμανικές κοινωνίες τον περσινό Δεκέμβριο.

Ταυτόχρονα τρόμαξα μπροστά στο πόσα πολλά και ουσιαστικά πρέπει να γίνουν ακόμα στο χώρο της ελληνικής παιδείας!

Σιωπή και Λόγος

Συνεχίζοντας τη χτεσινή περιδιάβαση το μυαλό μου –κι όχι μόνο– έφτασε στην περίπτωση της Κωνσταντίνας Κούνεβα. Από την αρχή προκάλεσε την προσοχή το έμφυλο μέσο (βιτριόλι), με το οποίο προσπάθησαν να τη νικήσουν. Εντυπωσίασε ο τρόπος, με τον οποίο προσπάθησαν να την καταβάλουν: ήταν εξαρχής φανερή η επιδίωξη να της επιβληθεί η σιωπή.

Αυτό όμως που τελικά κυριάρχησε ήταν ο συγκλονιστικός Λόγος της. Γραπτός ή ψιθυριστός, είχε την ένταση της φωνής του δικαίου και τη χροιά του υψηλού ήθους. Είτε απέναντι στους στρεβλούς και στρεβλωτικούς «υπερασπιστές» της, είτε απέναντι στους δόλιους ενεδρευτές της και τους σκοτεινούς εντολείς τους, τους οποίους άργησε ανατριχιαστικά το οργανωμένο κράτος να αναζητήσει.

Μιλώντας για τη σιωπή

Διάβαζα κάποιο άρθρο για δύο βιβλία που έγραψαν γυναίκες. Το δεύτερο εξ αυτών, που από την έκταση που αφιερώνει στο θέμα του ο αρθρογράφος φάνηκε ότι του προσέλκυσε περισσότερο την προσοχή και το ενδιαφέρον, αναφέρεται στην προσπάθεια της συγγραφέως για περισυλλογή μέσα στη σιωπή ύστερα από πολλών χρόνων υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών.

Προχτές ήταν η μέρα αφιερωμένη παγκοσμίως στο πρόβλημα της βίας σε βάρος γυναικών με βασικό σύνθημα το «Σπάστε τη σιωπή», που μου θύμισε την εξαιρετικά εύγλωττη φωτογραφία στο εξώφυλλο του φυλλαδίου που είχε εκδώσει το 2000 το Κ.Ε.Θ.Ι.

Αυτά τα δύο κάπως μπλέχτηκαν στο μυαλό μου και τα ερωτήματα άρχισαν να ξεπηδάνε το ένα πίσω απ’ τ’ άλλο. Όλα είχαν να κάνουν με τη σιωπή.

Ποια δύναμη απαιτεί η υιοθέτησή της; Αυτοέλεγχο, υποψιάζομαι. Αλλά και συνετή περίσκεψη. Σκέφτηκα ακόμα και την επιμονή στην προτεραιότητα της προσωπικής εσωτερικής διεργασίας και τον υποβιβασμό του διαλόγου σε δεύτερο στάδιο. Υπάρχει βέβαια και η πιθανότητα της επιδίωξης μιας κάποιας αυτάρκειας.

Ποιες αδυναμίες, από την άλλη, καλύπτει η καταφυγή στη σιωπή; Το φόβο πρώτο καταγράφω με βεβαιότητα και στενά δεμένες μαζί του την ανελευθερία και την καταπίεση. Την αντικοινωνικότητα θα μπορούσα επίσης ν’ αναφέρω. Η αδυναμία επικοινωνίας, για χίλιους δυο λόγους, φαντάζομαι ότι είναι η χειρότερη, γιατί ευνουχίζει την πιο ανθρώπινη ιδιότητα.

Ποια γοητεία, ταυτόχρονα, ασκεί η σιωπή στους άλλους; Ερεθίζει τη φαντασία τους. Τους προσκαλεί να τη γεμίσουν με τους δικούς τους ήχους, τις δικές τους λέξεις και σκέψεις. Τους προκαλεί σε διατύπωση ερωτήσεων, που όσο δεν βρίσκουν απάντηση τόσο πιο επίμονες γίνονται υποκύπτοντας στη σαγήνη του κλειστού κουτιού.

Ποιες απουσίες λόγου και σκέψης, ωστόσο, μπορεί να μεταμφιέζει με το μυστήριό της αυτό η σιωπή; Είναι πάρα πολλές οι περιπτώσεις που η σιωπή του «δεν έχω τίποτε να πω» φορά το μανδύα της σοφής σιωπής.

Πέρα όμως από αυτά τα ερωτήματα –και πολλά άλλα ακόμη–, αυτό που με τσίγκλησε στο όλο ζήτημα ήταν το είδος και το φύλο της σιωπής, όπως και το είδος και το φύλο της οπτικής γωνίας με την οποία προσεγγίζεται. Είναι ίδια η γυναικεία σιωπή με την αντρική; Γίνεται εξίσου αντιληπτή από τους άντρες και τις γυναίκες; Ερμηνεύεται και αποτιμάται με τον ίδιο τρόπο;

Όχι.

Γι’ αυτό και η ανάγκη του σπασίματος της σιωπής διαφέρει.

Γι’ αυτό και η γυναικεία κραυγή –όταν και αν ακουστεί– έχει, όχι μόνο άλλη ένταση, αλλά και διαφορετική χροιά.

Ο καθημερινός μας ρατσισμός

• Έγινα Τούρκος.
• Είσαι πολύ Κατίνα!
• Μη γίνεσαι γύφτος!
• Τελείως αμερικανάκι ο δικός σου.
• Δεν θα σου κάνω τη Φιλιππινέζα.
• Αυτή είναι γυναικουλίστικη συμπεριφορά.
• Καλά, Πόντιος είσαι;
• Έχει καβούρια στην τσέπη του, σκέτος Εβραίος.
• Φέρθηκε αντρίκια.
• Μήπως είσαι ξανθιά;
• Σκουπιδιάρης θα καταντήσεις!
• Κάτσε φρόνιμα, γιατί θα σε πάρει ο Αράπης.
• Λατίνος εραστής.
• Είναι παιδιά των βορείων/νοτίων προαστίων.

Τάξη και φύλο

Παρακολούθησα κάποτε σε μια συζήτηση παρέας την αντιπαράθεση δύο απόψεων για την αντιμετώπιση των διακρίσεων με βάση το φύλο.

Η μία πλευρά υποστήριζε ότι οι έμφυλες διακρίσεις επισημαίνονται σ' όλες τις κοινωνίες, ανεξάρτητα από τη διάρθρωσή τους. Η καταπίεση των γυναικών, έλεγε, είναι μια θεμελιακή ανισότητα και, γι' αυτό, πρέπει ν' αποτελεί μια από τις πρωταρχικές διεκδικήσεις κάθε κοινωνικού αγώνα.

Η άλλη πλευρά διατεινόταν ότι προέχει η ταξική πάλη ως έννοια πλάτους, στην οποία εντάσσεται ως έννοια είδους η γυναικεία απελευθέρωση. Το ισχυρότερο επιχείρημα αυτής της άποψης είναι ότι σε μια αταξική κοινωνία καταργείται η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, άρα και η καταπίεση της γυναίκας από τον άντρα.

Το ζήτημα είναι παμπάλαιο και, συνήθως, παρουσιάζεται σχηματικά, αν όχι και επικινδύνως απλουστευτικά. Τι γίνεται, λόγου χάρη, αν προσμετρήσουμε και άλλες μεταβλητές, όπως ο πολιτισμικός ή ο θρησκευτικός παράγοντας; Θα μου πείτε, αυτοί αποτελούν μέρος του εποικοδομήματος. Ναι, αλλά, μέχρι να διαμορφωθεί νέο εποικοδόμημα, τι θα εξακολουθήσει να συμβαίνει; Ζωές θα καταστρέφονται ή και θα χάνονται.

Παίρνω ως αφορμή για προβληματισμό περιστατικά που έχουν κοινό παρονομαστή τις ίδιες θρησκευτικές επιταγές, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι μουσουλμάνοι φονταμενταλιστές τη γυναίκα σε περίπτωση μοιχείας (τι όρος κι αυτός! και με πόσο ελαστικές ιδιότητες!). Στη μία ομάδα των περιστατικών εντάσσεται η συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων με τραγικό τέλος. Η άλλη ομάδα περιλαμβάνει τις ελάχιστες -η ψυχή τους να τις κάνεις αίσιες- εξαιρέσεις που, ωστόσο, επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Ως υπόθεση εργασίας ας αντιστρέψω κατά τι την εικόνα: Τι θα γινόταν, αν σ' αυτές τις κοινωνίες εξέλιπε παντελώς η οικονομική ανισότητα; Θα επιζούσαν όλες αυτές οι γυναίκες; Ή, στο όνομα της ισότητας* θα θανατώνονταν όλες;

*Αυτή την ισότητα δεν επικαλείται και η πρόσφατα αναγγελθείσα ανατροπή των ασφαλιστικών "προνομίων" των εργαζομένων γυναικών;

Απονομή "δικαιοσύνης"

Ιράν. Θάνατος του συζύγου. Ο εραστής καταδικάζεται για το φόνο σε δεκαπενταετή φυλάκιση και σε 100 μαστιγώσεις για την "παράνομη σχέση" του. Η σύζυγος καταδικάζεται σε θάνατο για τη συνέργεια στο φόνο και σε θάνατο με δημόσιο λιθοβολισμό για τη "μοιχεία" της.

Δεν παραγνωρίζω καθόλου τον παράγοντα των πολιτισμικών διαφορών. Στέκομαι όμως περισσότερο στη βαρβαρότητα της θανατικής ποινής και, κατά παραχώρηση αλλά όχι και κατά δεύτερο λόγο, στη στυγερότητα και τη βαναυσότητα του τρόπου επιβολής της θανατικής ποινής (λιθοβολισμός). Πώς μπορούν να μπαίνουν στην ίδια ζυγαριά η ζωή από τη μία και η "τιμή" από την άλλη; Τι είδους ανθρώπινη σύλληψη μπορεί να θεωρηθεί αυτός ο αδιανόητα βασανιστικός θάνατος, τον οποίο καλούνται πολλοί να διαπράξουν;

Για την έμφυλη ανισότητα στην απονομή της "δικαιοσύνης" είναι μάλλον πρώιμο να γίνει οποιοδήποτε σχόλιο σε τέτοιες περιστάσεις. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμη να διανύσουμε μέχρι να γίνουμε άνθρωποι.

Γυναικεία ψήφος

Μία από τις βασικότερες επιδιώξεις του φεμινιστικού κινήματος ήταν από παλιά η προώθηση γυναικών στα διάφορα κέντρα λήψης αποφάσεων. Στόχος δεν ήταν μόνο η διεύρυνση της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια σφαίρα, αλλά και -κυρίως- η ουσιαστική συνεισφορά της γυναικείας εμπειρίας. Επομένως, για να προκύψουν τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα, πάντα απαραίτητη και αναγκαία προϋπόθεση ήταν ότι αυτό θα έφερνε τη γυναικεία προσέγγιση στην αντιμετώπιση των κοινών.

Δυστυχώς, είναι πολλά τα παραδείγματα στη διεθνή ιστορία (Γκόλντα Μέιρ, Ίντιρα Γκάντι, Μάργκαρετ Θάτσερ, Μάντλιν Ολμπράιτ, Κοντολίζα Ράις) που χαιρετίστηκαν μεν σαν νίκες στον αγώνα των γυναικών για συμμετοχή στα δημόσια πράγματα, στην πραγματικότητα όμως επρόκειτο για φορείς της ανδρικής πολιτικής αντίληψης "με φουστάνια".

Είναι γεγονός ότι οι εκλογικοί μηχανισμοί ανά τον κόσμο παίρνουν πια πολύ σοβαρά υπόψη την ψήφο των γυναικών, στους υπολογισμούς που κάνουν για τις κατηγορίες του εκλογικού σώματος στις οποίες απευθύνονται (target groups) και τις οποίες προσπαθούν να κερδίσουν. Η υποψήφια αντιπρόεδρος των ρεπουμπλικανών στις Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρεται ως υπόθεση εργασίας προς διερεύνηση.

Μια τέτοια υποψηφιότητα πόσο προωθεί τη γυναικεία οπτική; Μια οπτική που είναι κατά του πολέμου, γιατί γνωρίζει καλύτερα τις συνέπειές του. Μια οπτική που είναι υπέρ της δικαιοσύνης και της ισότητας, γιατί βίωσε επί αιώνες τη στέρησή τους. Μια οπτική που υποστηρίζει την ελεύθερη αυτοδιάθεση ατόμων και λαών, γιατί ξέρει πολύ καλά τον αγώνα για επιβίωση σε περιβάλλον ανελευθερίας.

Τέτοιες υποψηφιότητες επιχειρούν να κολακεύσουν τις γυναίκες ψηφοφόρους. Ωστόσο στην πραγματικότητα υποτιμούν απροκάλυπτα την πολιτική νοημοσύνη τους.

Κυρίως όμως είναι επικίνδυνες!

Πρόλογοι

Ένας υπάλληλος παραπονιέται για το χαμηλό επίπεδο των επιμορφώσεων που έχει παρακολουθήσει και ξεκινάει να αφηγηθεί ένα παράδειγμα:

- Μπαίνει, που λέτε, στην αίθουσα μια κοπελιά. Θα 'ταν δε θα 'ταν 26-27 Μαΐων. Φορούσε τη φούστα μέχρι εδώ. Καθόμουν στα πρώτα θρανία, οπότε καταλαβαίνετε... Μα πού πας, κοπέλα μου; Απευθύνεσαι σε σοβαρούς ανθρώπους...

Ερωτήσεις φιλολόγου:

1) Πόσο η εισαγωγή του εν λόγω υπαλλήλου ανταποκρίνεται στο αίτημα "ο πρόλογος πρέπει να σχετίζεται με το κύριο θέμα και να κατατοπίζει για τα όσα θα ακολουθήσουν";

2) Πόσο ισοδύναμος με τον προηγούμενο θα ήταν ένας αντεστραμμένος από άλλα χείλη πρόλογος με τη μορφή "Μπαίνει, που λέτε, στην αίθουσα ένας πιτσιρικάς. Θα 'ταν δε θα 'ταν 26-27 χρονώ. Φορούσε τζιν και πολύχρωμο μπλουζάκι...";

Ας μείνει ασχολίαστη η ιδιότητα του υπαλλήλου ως εκπαιδευτικού.

Κατά τα άλλα -περί ισότητος, δηλαδή-, σπεύδει ο επί της Δικαιοσύνης υπουργός να αλλάξει διατάξεις του οικογενειακού δικαίου, μεταξύ των οποίων και αυτή που αφορά το επώνυμο της συζύγου. Όλοι πράττουν το κατά δύναμιν ώστε να προχωρήσει η κοινωνία μας ολοταχώς προς τα ...πίσω.

Γυναικείες φωνές βοῶσαι ἐν τῆ ἐρήμῳ!