Κοινωνική αφασία

Στις κοινωνικές συναθροίσεις πολύ συχνά -και αυτό συνέβαινε από παλιά- η συζήτηση για τον καιρό έρχεται να καλύψει την αμηχανία που προκαλεί η απουσία θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος. Κοινού ενδιαφέροντος που θα μπορούσε να μετατρέψει τη συνάθροιση σε ομήγυρη, σε παρέα.
Αν δε οι κανόνες αυτών των συναντήσεων ανθρώπων δεν καθορίζονται από το ψυχρό πρωτόκολλο μιας υποχρεωτικής κοινωνικής επαφής, τότε επιστρατεύεται εναντίον αυτής της αμήχανης βουβαμάρας ένας καταιγισμός ανεκδότων με θεματολογία περισσότερο ή λιγότερο προσεγμένη. Δεν απαιτείται συζήτηση, δεν απαιτείται προσπάθεια. Μόνο γέλιο. Γέλιο αυθόρμητο ή απλώς τυπικά ευγενικό.
Κοινωνική αφασία όμως μπορεί να προκύψει και μεταξύ ανθρώπων οικείων, αλλά που η οικειότητά τους αναδύεται μόνο από τη χρονική διάρκεια της γνωριμίας τους και όχι από τους -ανύπαρκτους- παρόντες δεσμούς τους. Σ' αυτή την περίπτωση τα πράγματα μπορεί να γίνουν σκληρά. Συμβαίνει αρκετές φορές να επιβάλλεται κάποιος ως πρωταγωνιστής, να επιλέγει από τους παρευρισκόμενους ένα θύμα και, μεταξύ αστείου και σοβαρού, να αρχίζει να το πυροβολεί με τις πληροφορίες που συσσώρευσε στο οπλοστάσιό του ο χρόνος της γνωριμίας. Προς μεγάλην τέρψιν του φιλοθεάμονος κοινού, των υπολοίπων δηλαδή που, ανακουφισμένοι που δεν βρέθηκαν οι ίδιοι στο στόχαστρο των "πειραγμάτων", απολαμβάνουν τον κατασπαραγμό του θύματος, καμιά φορά εκδηλώνοντας εκ του ασφαλούς τη μικρότητα ή και τη χαιρεκακία τους. Η αρένα έχει στηθεί κανονικά. Υπάρχει ο βάρβαρος μονομάχος, υπάρχει ο αιχμάλωτος, υπάρχει και ο όχλος στις κερκίδες. Ο καθένας με το ρόλο του. Ο καθένας με τις ευθύνες του.
Τι δεν υπάρχει; Δεν υπάρχει η ανθρώπινη επαφή. Απουσιάζει η ανθρωπιά!

Ελαφρότητες

Πολλές φορές οι άνθρωποι, στην προσπάθειά τους να ελαφρύνουν τον πόνο του συνανθρώπου ή και απλώς μιλώντας ανάλαφρα γι' αυτόν, υποβαθμίζουν φραστικά το πρόβλημά του για να του δώσουν κουράγιο, να τονώσουν το ηθικό του ή για να υπαινιχθούν ότι έχει μόνος του τις δυνάμεις να ορθοποδήσει ή, το χειρότερο, ότι οι ίδιοι διαθέτουν την απαραίτητη ψυχραιμία ν' αντιμετωπίσουν τη δύσκολη κατάσταση.
Η ελαφρά τη καρδία όμως και ακαίρως ελαφρόμυαλη τέτοια συμπεριφορά δεν ξαλαφρώνει τον πάσχοντα, αλλά καταδεικνύει την ελαφρότητα, την του ομιλούντος. Αν βρίσκεται δε αυτός και σε υπεύθυνη θέση, τότε μόνο με ελαφρόπετρα μπορεί να παραβληθεί. Διαθέτει το "βάρος" της και γδέρνει το ίδιο!

Εκτελούνται Μεταφοραί

Έγινε πρόταση και συζητείται σοβαρά -εν απουσία όμως των πρυτανικών αρχών- να μεταφερθεί ολόκληρη η εκπαιδευτική δραστηριότητα του Πολυτεχνείου από το γνωστό συγκρότημα της οδού Πατησίων στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου, ώστε να μετατραπεί ο ιστορικός χώρος σε μουσειακό με ολίγον αλατοπίπερον "πάρκου αναψυχής" για τους Αθηναίους!
Πέρα από τις επιφυλάξεις που μπορεί να προκαλεί η εμπειρία μας για το πώς αντιλαμβάνεται ο δήμαρχος Αθηναίων έννοιες όπως "πάρκο", "πράσινο" και "αναψυχή", σκεπτικιστές γινόμαστε και ως προς το πόσο αποτελεσματικά και, κυρίως, λειτουργικά μπορεί να προβάλει την ιστορία του χώρου η μετατροπή του σε μουσείο.
Φαίνεται ότι ισχυρό υπόβαθρο αυτής της πρότασης είναι το πόσο "καθάρισε" η οδός Μητροπόλεως και η πλατεία Συντάγματος από τους διαδηλωτές κατά του Υπουργείου Παιδείας, από τότε που αυτό μετακόμισε στο Μαρούσι.
Νομίζω, όμως, ότι θα ήταν πιο πλήρης η "αναβάθμιση" του κέντρου της πρωτεύουσας, αν προτείνονταν συμπληρωματικά και ορισμένες άλλες χωροταξικές αντιμεταχωρίσεις. Λόγου χάριν θα μπορούσαν να μετακομίσουν οι Εξαρχειώτες στο Ψυχικό και τη λεωφὀρο Βασιλίσσης Σοφίας και τη θέση τους γύρω από τη σφύζουσα από ζωή "υπόπτως κουκουλοφόρο" πλατεία να πάρουν όλες οι εκεί εγκατεστημένες ξένες πρεσβείες. Κάτι τέτοιο θα περιόριζε σημαντικά την ηχορύπανση της περιοχής. Τη χημική (από τα ληγμένα δακρυγόνα) ρύπανση της πρωτεύουσας θα καταπολεμούσε και η μεταφορά του κτηρίου του Κοινοβουλίου στην περιοχή της Μαλακάσας, που προσφέρει ευκολότερη πρόσβαση στα τρακτέρ, σε περίπτωση που θέλουν να διαδηλώσουν χωρίς να ενοχλούνται οι εμπορικές επιχειρήσεις του αστικού μας κέντρου. Αντίστοιχα, θα ήταν εξίσου κατανοητό αν μετακόμιζαν αμοιβαία το Μέγαρο Μαξίμου με τη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη του Περάματος. Έτσι κι αλλιώς, και οι δύο περιοχές παρουσιάζουν τραγική κάμψη στην παραγωγική τους δραστηριότητα.

Greek mousaka, foustanella και Μεγαλέξανδρος

Πώς θ' αντιδρούσε -αν μπορούσε, βέβαια, ο καημένος- σήμερα ο Μέγας Αλέξανδρος βλέποντας τον τρόπο, με τον οποίο προσπαθούν να εκμεταλλευτούν το όνομά του οι "απόγονοί" του; Μάλλον θα εξοργιζόταν και ένας Κλείτος μόνον ξέρει πώς θα εκδήλωνε αυτή την οργή ο εκρηκτικός του χαρακτήρας.
Προσωπικά, αυτό που είδα στην τηλεοπτική οθόνη χτες το βράδυ, μου θύμισε μιαν εικόνα από το αφιερωμένο σ' αυτόν τεύχος των Κλασσικών Εικονογραφημένων των παιδικών μου χρόνων, αλλά αντεστραμμένη. Γιατί σ' εκείνη την εικόνα ήταν οι Πέρσες, οι καθυποταγμένοι πολλαπλώς, αυτοί που, με μακριά γένια και μαλλιά και ποδήρεις χιτώνες, ικέτευαν τον νεαρό βασιλιά των Μακεδόνων!
O tempora! O mores!
Άλλη μια ανερυθρίαστα αναιδής και χαμερπής αρχαιοκαπηλία στην ιστορία των Ελλήνων...
ΥΓ: Πάντως, και ο σύγχρονος ηγεμόνας αποδείχτηκε πολύ κατώτερος του αρχαίου, αφού δεν διέθετε την απαραίτητη μεγαλοψυχία ώστε ν' αποφύγει να χλευάσει τον ξεπεσμό των ικετών.

Πλανήτης Γη vs Τράπεζες

Μιλάμε όλοι για την παγκόσμια κρίση και εννοούμε την παγκόσμια οικονομική κρίση. Αναντίρρητα τραγική για εκατομμύρια ανθρώπων ανά την υφήλιο. Ανθρώπων που υφίστανται ένα οικονομικό σύστημα, με τις περιοδικές κρίσεις του οποίου διαρκώς αυξάνει ο αριθμός όσων βυθίζονται σε όλο και μεγαλύτερη ανέχεια, ενώ παράλληλα πολλαπλασιάζεται η συσσώρευση πλούτου σε όλο και λιγότερους προνομιούχους.
Ένα οικονομικό σύστημα, που είναι και κοινωνικό και γι' αυτὀ με τους περιοδικούς φαύλους κύκλους του ανακυκλώνει τα αδιέξοδά του, βυθίζοντας τις κοινωνίες σε όλο και πιο απ-άνθρωπες καταστάσεις άκρατου ατομισμού σε όλες τις διαβαθμίσεις του: από την απλή ιδιώτευση μέχρι τον φιλoτομαρισμό και τη στυγνή εκμετάλλευση του άλλου, του όποιου άλλου, ακόμη και των παιδιών μας. Εγκλωβισμένοι σε μια κοινωνία που θεσπίζει τις αρχές και τις αξίες της σύμφωνα με τους "νόμους" αυτού του οικονομικού συστήματος, αδυνατούμε να κοιτάξουμε πραγματικά το μέλλον. Σαν να μην υπάρχει μέλλον. Σαν να πρόκειται να τελειώσουν τα πάντα με το δικό μας θάνατο.
Δανειζόμαστε χρήμα για να καταναλώνουμε και χρεώνουμε τα παιδιά μας. Καταναλώνουμε και καταστρέφουμε τη βασική, την ὧν οὐκ ἄνευ, προϋπόθεση ζωής των παιδιών μας: τον πλανήτη μας, το φυσικό περιβάλλον στο οποίο μπορεί να συνεχίσει την ύπαρξή του το ανθρώπινο είδος.
Η πρόφαση είναι γνωστή: "Δεν γίνεται αλλιώς· το επιβάλλει ο τρόπος της οικονομικής μας ζωής".
Η απάντηση είναι απλή: Ο άνθρωπος είναι έλλογο ον. Άρα, έχει την ικανότητα και τη δυνατότητα της επιλογής. Καλείται λοιπόν να επιλέξει έναν διαφορετικό τρόπο οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης που να επιτρέπει τη συνέχιση της ζωής.
Υπενθυμίζω, επαναλαμβάνοντας εμφαντικά, ότι ο άνθρωπος είναι ένα είδος ζωής. Αυτός και τα υπόλοιπα είδη συναποτελούν το γένος, που ονομάζουμε ζωή στην Υδρόγειο Σφαίρα.
"Αν ο πλανήτης ήταν τράπεζα, θα τον είχατε σώσει από καιρό" λέει το πανό των ακτιβιστών της Greenpeace και τα σχόλια περιττεύουν.
Η ερώτηση είναι απλή: Υπάρχει η βούληση για τον άλλο τρόπο ζωής; Αυτόν που δίνει κάποιες ελπίδες για επιβίωση της ζωής;
Αυτονόητο είναι ότι το ερώτημα δεν απευθύνεται στους "ηγέτες", αλλά στους πολλούς. Σ' αυτούς που βολικά σιωπούν και αδρανούν, σηκώνοντας αμήχανα κι ανήμπορα -τάχα- τους ώμους.

Πόδια

Γύρω από το τραπεζάκι του καθιστικού τα πόδια σχημάτιζαν τη δική τους ομήγυρη και η εικόνα τους ήταν αρκετά διαφοροποιημένη από αυτήν της παρέας που είχαν κουβαλήσει εκεί μέσα.
Στη μιαν άκρη του καναπέ ένα γόνατο χοροπηδούσε σπρωγμένο από έναν αστράγαλο που ξέφρενα ανεβοκατέβαινε. Κάπου αλλού ήθελαν να βρίσκονταν αυτά τα πόδια και καραδοκούσαν την κατάλληλη στιγμή να δραπετεύσουν. Δεν ήταν καθόλου σαφές το πού φαντάζονταν ότι θα βρίσκανε τη βολή τους, αλλά ήταν ολοφάνερο ότι ανυπομονούσαν να ξεφύγουν... Από τι;
Απέναντί τους, σε μια καρέκλα, πάνω από δύο αστραγάλους δεμένους, θα 'λεγες, οι κολλημένες γάμπες σήκωναν τα σφιχτά ενωμένα γόνατα. Προσπαθούσαν να χτίσουν τοίχο, αδιαπέραστο οχυρό. Δημιουργούσαν τη βεβαιότητα ότι το βλέμμα, λίγο πιο πάνω απ' αυτά, θ' ανακάλυπτε χείλη σφιγμένα σε λεπτή γραμμή τελωνείου που σταματάει οποιαδήποτε κουβέντα δεν έχει στο διαβατήριό της σφραγισμένη άδεια εξόδου... Προς τι;
Στη μέση του καναπέ απλώνονταν στο χώρο δυο πόδια σταυρωμένα με άνεση. Φάνταζαν χαλαρά μέσα στην κυριαρχία τους και η μαλακή γωνία που σχημάτιζαν άλλαζε καμιά φορά απότομα από οξεία σε αμβλεία, σαν να έπαιζαν σαδιστικά με το πόσο χώρο θα παραχωρούσαν στα υπόλοιπα ή πόσο θα τα στρίμωχναν... Σε τι;
Στην άλλη άκρη του καναπέ δυο γόνατα ενωμένα σκιτσάριζαν ένα ιδιόρρυθμο κεφαλαίο δέλτα με τις γάμπες και τους στραβωμένους αστραγάλους ν' ανοίγουν προς τα έξω, επιτρέποντας πια μόνο στις μύτες των ποδιών να ξανασυναντηθούν για να κλείσουν την άμυνα. Προσπαθούσαν να κάνουν αυτό που ντρεπόντουσαν να δείξουν ότι θέλουν να κάνουν τα χέρια: να σηκωθούν με λυγισμένους τους υψωμένους αγκώνες να προστατέψουν... Τι;
Δυο καινούργια μοδάτα παπούτσια συνόδεψαν και τοποθέτησαν με προσοχή απέναντι από τη μέση ακριβώς του καναπέ την άλλη καρέκλα, που γοητευμένη φιλοξένησε δυο πόδια που ξεκουράζονταν φιλάρεσκα το ένα πάνω στη φτέρνα του άλλου με συχνές, μελετημένες εναλλαγές επιδεικνύοντας... Τι;
Μπροστά στη γωνιακή πολυθρόνα, απλωμένα πάνω σ' ένα χαμηλό σκαμνί, προσπαθούσαν να ξεκουραστούν δυο πόδια αδύναμα, χαμηλόφωνα, λεκιασμένα από την ηλικία, σοφά από τα χιλιόμετρα που είχαν διανύσει... Γιατί;
Ένα ζεστό σάλι τα σκέπασε με περισσή φροντίδα, όταν δυο πόδια σούρνοντας πλησίασαν το σκαμνί. Το δέρμα τους άσπριζε από το πρήξιμο -τεκμήριο συχνής και μακράς ορθοστασίας. Μερικά λεπτά αργότερα τα φουσκωμένα πόδια, με το ίδιο σούρσιμο, εμφανίστηκαν ξανά και το τραπεζάκι γέμισε με φλιτζάνια και ποτήρια. Απομακρύνθηκαν και πάλι... Από τι;
Τα άλλα πόδια δεν άλλαξαν στάση. Εξακολούθησαν να χοροπηδάνε, να σφίγγονται, να χαλαρώνουν, να στραβώνουν, να σαγηνεύουν, να αναπαύονται. Συνέχισαν στην ίδια κατάσταση ακόμη κι όταν το τραπεζάκι πλησίασαν απειλητικά δυο ροδαλά ποδαράκια, άρρυθμα και ασταθή, παραπαίοντα, μεθυσμένα, αεικίνητα. Τη μια στιγμή τεντώνονταν μέχρι που τη μόνη τους επαφή με το πάτωμα την εξασφάλιζαν δυο στρογγυλά, απρόσμενα δυνατά δαχτυλάκια. Την άλλη στιγμή λύγιζαν ίσαμε που τα μπουτάκια τους ακουμπούσαν τις τσιτωμένες μικροσκοπικές γάμπες σ' ένα τσαχπίνικο χαμόγελο.
Ένας κρότος ακούστηκε. Γυαλικά έσπασαν. Καθώς τα υπόλοιπα πόδια ξαφνιασμένα, αλλά και ενοχλημένα που χάλασαν τα σχήματά τους, αποσπάστηκαν από το πάτωμα, τα πρησμένα πόδια ξαναφάνηκαν. Πολύ γοργά αυτή τη φορά. Τα ροδαλά ποδαράκια απογειώθηκαν απότομα σαν ελικόπτερο και βρέθηκαν πάνω από τα χοντρά γόνατα. Μακριά από τα επικίνδυνα, διψασμένα για αίμα, λαμπερά αστεράκια που στόλισαν το πάτωμα.
Τα γυμνά ποδαράκια, υψωμένα πάνω απ' όλα τ' άλλα, κλωτσούσαν τον αέρα. Θαρρείς και σκαρφάλωναν. Εκείνα τώρα πρωταγωνιστούσαν. Εκείνα τώρα κυβερνούσαν.
Το παιδικό ξεκάρδισμα εκρηκτικό, καμαρωτό, αχαλίνωτο, απάντησε σε όλα...

Η πόλη μου με πληγώνει (2)

Όταν οι Αθηναίοι προτείνουν στην παρέα τους να βγουν για λίγο έξω, ποιος προορισμός και ποια χρονική στιγμή της ημέρας έρχονται πρώτα στο μυαλό τους; Στη συντριπτική πλειοψηφία τους οι πρώτες σκέψεις κατευθύνονται σε βραδινή έξοδο -ακόμη και το χειμώνα- και σε κλειστό (με την έννοια του αυστηρά προσδιορισμένου, συνήθως από άλλους, χαρακτήρα) χώρο -ακόμη και το καλοκαίρι.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί από τον ορίζοντα του Αθηναίου λείπει ο ελεύθερος ανοιχτός δημόσιος χώρος, στον οποίο ο κάθε πολίτης μπορεί να ικανοποιήσει ποικίλες και διαφορετικές ψυχαγωγικές ανάγκες ταυτόχρονα.
Έχω στο μυαλό μου -στη φαντασία μου, για την ακρίβεια- χώρο υπαίθριο με ελεύθερη και εύκολη πρόσβαση για όλους και όλες, ανεξάρτητα από φύλο ή ηλικία, σωματικές ή οικονομικές δυνατότητες και ψυχαγωγικές προτιμήσεις. Χώρο όπου μπορεί κανείς να διαβάσει, να τρέξει, να μιλήσει, να παίξει μπάλα ή σκάκι, ν' ακούσει μουσική, να περπατήσει, να φάει το δικό του πρόχειρο φαγητό, να καθίσει ή να κάνει ποδήλατο χωρίς να ενοχλεί ή να ενοχλείται από τις εντελώς διαφορετικές επιλογές των άλλων γύρω του. Ένα χώρο όπου μπορεί να νιώσει το χώμα, την πέτρα ή το γρασίδι στα πέλματα των ποδιών του, να κρυφτεί από την κάψα του ήλιου, να μυρίσει τη βροχή, ν' ακούσει τα φύλλα των δέντρων, να γευτεί αδιαμεσολάβητα την αλλαγή των εποχών μακριά από τα τηλεοπτικά δελτία καιρού.
Μιλάω για μικρούς συνοικιακούς χώρους πρασίνου ή για μεγάλα πάρκα. Μιλάω για χώρους όπου οι συμπολίτες συναντιούνται, καλημερίζονται και συζητούν ή απλώς διασταυρώνονται βυθισμένοι στις σκέψεις και τα προβλήματά τους. Μιλάω για χώρους όπου τα μέλη του δήμου συνυπάρχουν· γι' αυτό και ονομάζονται δημόσιοι.
Είναι προφανές ότι δεν περιγράφω την Αθήνα. Τουλάχιστον όχι την Αθήνα του σήμερα. Αυτή εχθρεύεται οτιδήποτε έχει δημόσιο χαρακτήρα. Αυτή έχει "διδάξει" τους δημότες της να αδιαφορούν για την καθαριότητα και την αισθητική, αλλά και για την ύπαρξη καθ' εαυτήν δημόσιων χώρων.
Η έννοια του δημόσιου παραπέμπει στο δήμο, στην κοινότητα ανθρώπων. Και, αν οι άνθρωποι έρθουν κοντά ο ένας με τον άλλο, υπάρχει κίνδυνος ν' αποκτήσουν συνείδηση της συλλογικότητάς τους. Και τότε...