Νηφαλιότητα στην εποχή της κρίσης

Απαντώντας σ’ ένα σχόλιο της προηγούμενης ανάρτησης αναφέρθηκα στη διαφορά τoυ δημοφιλέστερου μέσου κοινωνικής δικτύωσης από το ιστολόγιο, λέγοντας ότι εκείνο το αντιμετωπίζω σαν το σύντομο σημείωμα στην πόρτα του ψυγείου, ενώ αυτό σαν την κούπα του καφέ ή το ποτήρι με κρασί που πίνω αργά και απολαυστικά, καθώς μοιράζομαι σκέψεις και συναισθήματα.

Ακολούθησε ένα άρθρο με τον τίτλο «Το —τάχα— ντεμοντέ blogging», που έκανε πολύ πιο πλήρη και εμπεριστατωμένη σύγκριση και που, φυσικά, με βρήκε απόλυτα σύμφωνη.
Τις τελευταίες όμως μέρες ένα περιστατικό(;) με εξόργισε και έκανε πιο επιτακτική την ανάγκη μου να επιστρέψω εδώ. Την Κυριακή πριν το Πάσχα οι atenistas πραγματοποίησαν μια πολύ ενδιαφέρουσα δράση στην περιοχή της Κυψέλης, που στο τέλος της περιελάμβανε και την πρόσκληση δύο παλιών και γνωστών Κυψελιωτών, του Μ. Κουμανταρέα και της Κ. Δημουλά. Και από εκείνη τη στιγμή αρχίζει ένας καρνάβαλος (: carne levare= αφαιρώ το κρέας) του δημόσιου λόγου.

Μια φράση από την παρέμβαση της Κ. Δημουλά απομονώνεται και η ποιήτρια παραδίδεται βορά σε κανιβαλικά, δήθεν αντιρατσιστικά, σχόλια σε χρονολόγια (βλ. FB), ιστολόγια, ιστοσελίδες κ.λπ. του διαδικτύου. Και η μάχη ξεσπά! Και συνεχίζεται, ακόμη και μετά την απάντηση της ποιήτριας.
Δύο ζητήματα με προβληματίζουν. Το πρώτο είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τα ψηφιακά μέσα ενημέρωσης και επικοινωνίας. Κάποτε συγκρίναμε την τηλεόραση και το ραδιόφωνο από τη μια με τον Τύπο από την άλλη και επισημαίναμε ότι τα δύο πρώτα υπερτερούν σε ταχύτητα ενώ το δεύτερο σε βάθος στοχασμού. Τα ψηφιακά μέσα σήμερα πολλαπλασίασαν αυτή την ταχύτητα, ενώ ταυτόχρονα και ο Τύπος έχασε μεγάλο μέρος της σοβαρότητάς του. Ας μην ξεχνάμε ότι το συγκεκριμένο ζήτημα ξεκίνησε από ένα άστοχο και αστόχαστο άρθρο σε εφημερίδα, άρα από έγκυρη πηγή! Όπως ακριβώς πέρσι το καλοκαίρι ο πανικός για τα φωνήεντα της ελληνικής που χάνονται από τη σχολική γραμματική είχε ξεκινήσει από μια ατεκμηρίωτη δημοσίευση μιας αμαθούς δασκάλας —άλλη μια έγκυρη πηγή!
Απομένει ένα κοινό άμαθο να παίζει —και εδώ κυριολεκτώ— με τα τεχνολογικά μέσα σαν παιδί που παίζει με το γεμάτο όπλο που ανακάλυψε στο ντουλάπι του σπιτιού. Η ταχύτητα και η ελαφρότητα, με τις οποίες υιοθετούνται κάποια δημοσιεύματα είναι τρομακτική! Κύρια επιδίωξη είναι ποιος πρώτος θα δημοσιοποιήσει, ποιος πρώτος θα σχολιάσει, ποιος πρώτος θα αγανακτήσει, ποιος πρώτος θα κατακεραυνώσει. Και η αλήθεια; Ε, αυτή ας πάει στα τσακίδια!
Αλλά όλα αυτά είναι οφθαλμοφανή και κοινότοπα. Το δεύτερο ζήτημα που με απασχολεί είναι πιο λεπτό. Για να είμαι ακριβής, δεν είναι λεπτό, γίνεται λεπτό στην εποχή της όξυνσης των άκρων. Πρέπει κανείς να ελέγχει διπλά τα λεγόμενά του, ακόμη και να αυτολογοκρίνεται, για να μην παρερμηνευθούν οι απόψεις του. Γιατί τότε ακόμα και οι διευκρινίσεις του θα εκληφθούν ως προφάσεις ή και αναδιπλώσεις.
Εννοώ τη στάση που κράτησε η Αριστερά στο σύνολό της απέναντι στο ζήτημα των μεταναστών και, ιδίως, της εκ των πραγμάτων γκετοποίησής τους. Περιοχές ολόκληρες υποβαθμίστηκαν οικιστικά —για να τις εκμεταλλευθούν αργότερα οι επιτήδειοι; Είναι γνωστό σε όλους όσοι παρακολουθούν στενά και ψύχραιμα τα πράγματα ότι υπάρχει σωρεία λαθών της πολιτείας στον τομέα αυτό. Εξίσου κατανοητό είναι ότι η οικονομική κρίση επιδείνωσε την κατάσταση όλων. Παραμένει ωστόσο γεγονός ότι σε πολλές γειτονιές της πρωτεύουσας είναι —ή νιώθει κανείς ότι είναι— επικίνδυνο να κυκλοφορεί.
Ο φόβος είναι συναίσθημα που γεννιέται από την υποκειμενική ερμηνεία μιας πραγματικότητας. Το παιδί που φοβάται το σκοτάδι το παίρνουμε αγκαλιά για να το καθησυχάσουμε. Τη μοναχική γηραιά γυναίκα που φοβάται να πάει στην τράπεζα για τη σύνταξή της ποιον αφήσαμε να την πάρει από το χέρι; Καταλαβαίνετε πολύ καλά τι εννοώ.
Χώρια που έχει καταντήσει εξαιρετικά εύκολη η κατηγοριοποίηση, το κόλλημα της ταμπέλας, "προοδευτικός"–"οπισθοδρομικός", "αριστερός"–"δεξιός". Δεν διαλεγόμαστε πια. Αποφαινόμαστε ως υπέρτατοι και αλάνθαστοι κριτές. Δεν υπάρχουν πια οι αποχρώσεις, οι άλλες οπτικές γωνίες. Εγκλωβιζόμαστε στο μανιχαϊσμό του άσπρου-μαύρου, του "καλού"–"κακού"…

Κακό πράγμα η ακρισία, αλλά σε εποχή κρίσης γίνεται πολύ πιο κρίσιμη η απουσία νηφάλιας τεκμηρίωσης και επιχειρηματολογίας.

Άνοιξη

Έκρηξη χρωμάτων και φωτός – επανεμφάνιση των εντόμων

Αν ζούσαμε στην κλασική αρχαιότητα, πριν λίγες μέρες θα είχε τελειώσει ο Ελαφηβολιώνας μήνας (μέσα Μαρτίου – μέσα Απριλίου). Θα είχαν περάσει τα Μεγάλα ή εν άστει Διονύσια με το γλεντοκόπι και την κρασοκατάνυξη —τώρα το λέμε Αποκριά—, αλλά και τους τριήμερους δραματικούς αγώνες, που τώρα τους ξεχάσαμε —εκτός ίσως από το δράμα, στο οποίο δώσαμε τη δική μας σύγχρονη σημασία.
Με την άνοιξη και την αναγέννηση της φύσης οι παππούδες μας είχαν συνδέσει δύο από τους πάμπολλους μύθους τους.
Σύμφωνα με τον πρώτο, η φύση συμμετείχε έτσι στη χαρά της Δήμητρας, που υποδεχόταν και πάλι στην αγκαλιά της για ένα εξάμηνο την αγαπημένη της κόρη Περσεφόνη από τον Άδη, όπου έμενε το υπόλοιπο διάστημα με το σύζυγό της Πλούτωνα, μετά τη συμβιβαστική παρέμβαση του Δία. Ένας μύθος που με ποιητικό τρόπο και αρκετό ρεαλισμό προσπαθεί να ερμηνεύσει τις συνήθως δύσκολες σχέσεις μεταξύ της πεθεράς και του γαμπρού, τουλάχιστον τον πρώτο καιρό του γάμου.

Mendelson, Spring song

Με την άνοιξη βέβαια συνδέεται και ο μύθος του Άδωνη, του ωραίου νέου που η προστάτιδά του Αφροδίτη τον είχε εμπιστευτεί στην Περσεφόνη, όταν μωρό είχε χάσει τη μάνα του. Η Περσεφόνη όμως, γοητευμένη από την ομορφιά του, δεν τον επέστρεφε από τον Άδη, μέχρι που παρενέβη και πάλι ο Δίας μοιράζοντας από ένα τρίτο του χρόνου του ωραίου νέου ανάμεσα στις δυο θεές και αφήνοντας σ’ εκείνον την επιλογή για το τελευταίο τρίτο. Εκείνος επέλεξε κι έτσι περνούσε τα δύο τρίτα στον πάνω κόσμο και το ένα τρίτο στον Άδη. Κάποτε ωστόσο ο Άδωνης σκοτώθηκε σε κυνήγι (οι σταγόνες από το αίμα του έγιναν τα πρώτα κόκκινα τριαντάφυλλα) και η απαρηγόρητη Αφροδίτη (από τα δάκρυά της πρωτοφύτρωσαν οι ανεμώνες) έκανε την Περσεφόνη να συμφωνήσει να του επιτρέπει κάθε έξι μήνες να ανασταίνεται και να επιστρέφει στον πάνω κόσμο. 
Είναι τάχα τυχαίο που και οι χριστιανοί εορτάζουν την ανάσταση του Χριστού την άνοιξη;

Δια της Τέχνης...

…οι πολλές εικόνες της

…η φωνή της

Ζωή Καρέλλη, Η άνθρωπος

Εγώ γυναίκα, η άνθρωπος,

ζητούσα το πρόσωπό Σου πάντοτε,

ήταν ως τώρα του ανδρός

και δεν μπορώ αλλιώς να το γνωρίσω.

Ποιος είναι και πώς

πιο πολύ μονάχος,

παράφορα, απελπισμένα μονάχος,

τώρα, εγώ ή εκείνος;

Πίστεψα πως υπάρχω, θα υπάρχω,

όμως πότε υπήρχα δίχως του

και τώρα,

πώς στέκομαι, σε ποιο φως,

ποιος είναι ο δικός μου ακόμα καημός;

Ω, πόσο διπλά υποφέρω,

χάνομαι διαρκώς,

όταν Εσύ οδηγός μου δεν είσαι.

Πώς θα ιδώ το πρόσωπό μου,

την ψυχή μου πώς θα παραδεχτώ,

όταν τόσο παλεύω

και δεν μπορώ ν’ αρμοστώ.

«Ότι δια σου αρμόζεται

γυνί τω ανδρί.»

Δεν φαίνεται ακόμα το τραγικό

του απρόσωπου, ούτε κι εγώ

δεν μπορώ να το φανταστώ ακόμα, ακόμα.

Τι θα γίνει που τόσο καλά,

τόσο πολλά ξέρω και γνωρίζω καλλίτερα,

πως απ’ το πλευρό του δεν μ’ έβγαλες.

Και λέω πως είμαι ακέριος άνθρωπος

και μόνος. Δίχως του δεν εγινόμουν

και τώρα είμαι και μπορώ

κι είμαστε ζεύγος χωρισμένο, εκείνος

κι εγώ, έχω το δικό μου φως,

εγώ ποτέ, σελήνη,

είπα πως δεν θα βαστώ απ’ τον ήλιο

κι έχω τόσην υπερηφάνεια

που πάω τη δική του να φτάσω

και να ξεπεραστώ, εγώ,

που τώρα μαθαίνομαι και πλήρως

μαθαίνω πως θέλω σ’ εκείνον ν’ αντισταθώ

και δεν θέλω από κείνον τίποτα

να δεχτώ και δεν θέλω να περιμένω.

Δεν κλαίω, ούτε τραγούδι ψάλλω.

Μα γίνεται πιο οδυνηρό το δικό μου

ξέσκισμα που τοιμάζω,

για να γνωρίσω τον κόσμο δι’ εμού,

για να πω το λόγο δικό μου,

εγώ που ως τώρα υπήρξα

για να θαυμάζω, να σέβομαι και ν’ αγαπώ,

εγώ πια δεν του ανήκω

και πρέπει μονάχη να είμαι,

εγώ, η άνθρωπος.

Από τη συλλογή Αντιθέσεις (1957)

Τα υποτιμημένα σημεία της στίξης

“Don’t just teach your children to read…
Teach them to question what they read.
Teach them to question everything” 
George Carlin

Άκουσαν τη δυνατή βροντή, είδαν τους κεραυνούς να σχίζουν τον ουρανό και πετάχτηκαν έντρομοι Θαυμαστικό 

Ο Μάγος τούς είπε Εισαγωγικά οι θεοί θύμωσαν Εισαγωγικά Τελεία 
Όλοι έσκυψαν το κεφάλι Αποσιωπητικά
Μια νεανική φωνή ρώτησε γιατί είχαν θυμώσει οι θεοί Ερωτηματικό 
Ο Αρχηγός σήκωσε το ρόπαλό του και τον χτύπησε Τελεία 
Όλοι ξανάσκυψαν το κεφάλι Αποσιωπητικά 
Μια άλλη νεανική φωνή ρώτησε γιατί ο Αρχηγός κρατάει ρόπαλο Ερωτηματικό 
Ο Μάγος και ο Αρχηγός απάντησαν ταυτόχρονα γιατί έτσι Τελεία και Παύλα 
Μόνο που και οι δυο τους τώρα έμοιαζαν ανήσυχοι Αποσιωπητικά 
Όλο και συχνότερα ακούγονταν φωνές με γιατί Ερωτηματικό και με τι Ερωτηματικό και με πώς Ερωτηματικό και με πότε Ερωτηματικό και με ποιος Ερωτηματικό 
Κάποιοι άρχισαν να προσπαθούν να σκεφτούν Κόμμα να εξηγήσουν Κόμμα αλλά αυτοί προτιμούσαν την Άνω Τελεία 
Κάποιοι άλλοι προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν εποπτικά μέσα Χωρίς Σημεία Στίξης
 

Έτσι λοιπόν, παιδιά μου, σκαλί το σκαλί, Ερωτηματικό το Ερωτηματικό ξεκίνησε ο πολιτισμός του Ανθρώπου, με πολλά πισωγυρίσματα βέβαια, με πολλές Παρενθέσεις και Παύλες και Αποσιωπητικά