Ελεύθεροι πολιορκημένοι

Αναρωτιόμουν, λίγο αυτοκριτικά, γιατί αυτή η εσωστρέφεια που μ’ έχει πιάσει τελευταία, γιατί αυτή η καταβύθιση στο κλειστό παρελθόν των παιδικών αναμνήσεων ή η καταφυγή στο μακρινό μέλλον της επιστημονικής φαντασίας. Συνειδητοποίησα ότι ήταν μια αυθόρμητη άμυνα απέναντι στην επικαιρότητα, ένας τρόπος δραπέτευσης από το ζοφερό παρόν.

Ο ανηλεής βομβαρδισμός μας με οικονομικές αναλύσεις εκ μέρους των φορέων του δημόσιου λόγου νιώθω πια ότι υποτιμά τη νοημοσύνη μας. Εντάξει, φωστήρες μας, το καταλάβαμε. Μαντάρα η ιστορία. Το εμπεδώσαμε. Στη χώνεψή του είμαστε. Περνάμε κρίση. Βαθύτατη οικονομική κρίση. Διεθνώς αλλά και, κυρίως, εγχωρίως. Το τι γίνεται, το τι μπορεί να γίνει και το τι θα μπορούσε να γίνει, αλλά και το τι πρέπει ή θα έπρεπε να γίνει, ο καθένας από μας το έχει νιώσει στο πετσί του —ανάλογα βέβαια και με το πετσί που φοράει. Αφήστε μας λοιπόν λίγα λεπτά μέσα στο εικοσιτετράωρο, όχι ν’ ανασάνουμε —δεν ζητάμε τόσα πολλά—, αλλά να ξελαχανιάζουμε.

Από την άλλη, —για αντιπερισπασμό;— δεν ησυχάζουν τ’ αφτιά μας στιγμή από τα άγρια αλυχτίσματα κατά του, ελλιπέστατου ωστόσο, νομοσχεδίου για τους μετανάστες. Εκεί πια νιώθω σαν να με εξορίζει από την ίδια μου την πατρίδα μια μικρή αγέλη από λυσσασμένα αγριόσκυλα. Σαν να μου κλέβουν την ταυτότητά μου.

Κι έχουμε και την περίφημη «μάχη με την εγκληματικότητα», όπου δυο αστυνομικοί αφήνουν να τους πάρουν τον εξοπλισμό τους —και καλά, πολύ καλά κάνουν. Μόνο που ο υπουργός τους, ενώ θα τους στηρίξει λέγοντας ότι αλλιώς «θα χάναμε δυο νέα παιδιά», όταν περνάμε στο επόμενο επεισόδιο του σίριαλ, με την «επιχείρηση» στο Βύρωνα, ως υπουργός «προστασίας του πολίτη» θα εκφράσει βέβαια την οδύνη του για το θάνατο του 25χρονου υδραυλικού, αλλά θα τον χαρακτηρίσει «παράπλευρη απώλεια». Δεν ήταν νέος άντρας, φαίνεται, αυτός. Τι να ’ταν άραγε; Όσο για το όνομά του, και μόνο από το γεγονός ότι δεν αναφερόταν στα δελτία ειδήσεων έβγαινε εύκολα το συμπέρασμα για την εθνικότητά του.

Και τι σημαίνει «παράπλευρη απώλεια»; Μια απώλεια παραδίπλα; Μια απώλεια παραπέρα; Μια απώλεια πέρα μακριά, εκεί όπου τίποτε δεν μας αφορά, τίποτα δεν μας αγγίζει; Μεταφράσαμε τον αγγλοσαξονικό όρο και είναι σαν να υιοθετήσαμε και την αντίστοιχη απάνθρωπη ψυχρότητα.

Τελευταία νιώθω σαν να έκλεψε κάποιος από τα λεξικά μας το περιεχόμενο του λήμματος «πατριωτισμός» και να πρέπει να το αποκαταστήσω. Η αγάπη για την πατρίδα στο σύνολό της. Στο σύνολο των ανθρώπων της, στο σύνολο των αρχών και του πολιτισμού της. Στο σύνολο της ιστορικής πορείας της. Πού είναι ο πατριωτισμός των πολιτικών που στρίμωξαν την πατρίδα τους στον κορσέ του κόμματός τους; Πού είναι ο πατριωτισμός των οικονομικών ιθυνόντων με τις παχυλές αμοιβές και τις προτροπές για λιτότητα (στους υπολοίπους); Πού είναι ο πατριωτισμός των μικρών ή μεγάλων ομάδων «συμπολιτών» μας που με νύχια και με δόντια αγωνίζονται να κρατήσουν τα κατά καιρούς αποκτημένα προνόμιά τους σε βάρος του συνόλου; Πού είναι ο πατριωτισμός των εχόντων; (Οι εθνικοί ευεργέτες του άλλοτε έχουν μετατραπεί σε χορηγούς με δημόσια επιχορήγηση). Πού είναι ο πατριωτισμός των «διανοουμένων»; Πού είναι η πρωτοπορία μας;

Άλλοι καπηλεύονται στρεβλώνοντας τον πατριωτισμό μας και άλλοι προσπαθούν να τον αφανίσουν παρουσιάζοντάς τον ως παρωχημένο. Πάνε να μας κλείσουν στις μικρές κι ασήμαντες ατομικότητές μας σαν να είναι το τελευταίο οχυρό μας, μόνο που εμείς ξέρουμε βαθιά μέσα μας ότι αυτή θα είναι η έσχατη και ολοσχερής ήττα μας. Η ύστατη αντίσταση των τελευταίων «ελεύθερων πολιορκημένων» της εποχής μας έγκειται στη μεγάλη Έξοδο. Την Έξοδο από το εγώ στο εμείς, ξανά. Και όσο πιο πολλοί χωρούν σ’ αυτό το εμείς τόσο το χειρότερο για τους πολιορκητές.

Ένας πρώτος έρωτας

Ήταν περίπου πέντε, το πολύ έξι χρονώ την πρώτη φορά που οι γονείς της την πήραν μαζί τους σε τέτοια βραδινή έξοδο. Πολύ λίγες λεπτομέρειες από τα όσα προηγήθηκαν διασώζονται στη μνήμη της. Ίσως μόνο η συνηθισμένη παιδική της δυσανεξία κάθε που έπρεπε να φορέσει τα «καλά» της.

Δυο ώρες αργότερα βρισκόταν σε μια μεγάλη αίθουσα γλυκά φωτισμένη, γεμάτη από κόσμο. Έμοιαζε με τον κινηματογράφο που την πήγαινε η μητέρα της τα κυριακάτικα πρωινά για να παρακολουθήσει με το ξαδελφάκι της παιδικές ταινίες ή κινούμενα σχέδια. Μόνο που σ’ αυτόν το χώρο ελάχιστα ήταν τα παιδιά και η ατμόσφαιρα είχε μια σοβαρότητα επιβλητική, αν και καθόλου βαριά. Επιπλέον βρισκόταν σε πλαϊνό θεωρείο (δεν ήξερε ακόμη τη λέξη) σε αρκετό ύψος, κάτι που οι κινηματογραφικές αίθουσες δεν διέθεταν. Οι χαμηλόφωνες συζητήσεις χάιδευαν το δέρμα δημιουργώντας μια αίσθηση ήρεμης προσμονής. Το κοριτσάκι περίμενε κι εκείνο, χωρίς ακόμη να έχει συνειδητά ξεκαθαρίσει τι ήταν αυτό που περίμενε.

Τα φώτα χαμήλωσαν βυθίζοντας την αίθουσα στη σιωπή και το σκοτάδι. Η σκηνή φωτίστηκε. Ένα διακριτικό μουρμουρητό ακούστηκε από το κοινό. Ο προβολέας φώτισε δύο άντρες που εμφανίστηκαν επίσημα ντυμένοι, λουστρίνια, μαύρο παντελόνι, λευκό σακάκι και παπιγιόν. Ο κάπως πιο λεπτός προχωρούσε μισό βήμα πιο μπροστά από τον άλλο, που τον κρατούσε ανάλαφρα από τον αγκώνα. Το κοινό συνόδεψε τα βήματά τους με θερμό χειροκρότημα μέχρι τη μέση της σκηνής, όπου το κοριτσάκι πρόσεξε επιτέλους ένα μεγάλο πιάνο με ουρά. Ο λεπτός άντρας απομακρύνθηκε, ενώ ο άλλος απάντησε στην υποδοχή με μια υπόκλιση και κάθισε στο πιάνο ακουμπώντας τα χέρια του στα πλήκτρα σαν να χάιδευε αγαπημένο πρόσωπο.

Η σιωπή κυριάρχησε γεμάτη προσδοκία μέσα στην αίθουσα. Και τότε ξεχύθηκαν γλυκά οι πρώτες νότες μιας πολωνέζας του Chopin. Το κοριτσάκι βυθίστηκε στα νερά της μουσικής και αφέθηκε μια να μελαγχολεί μαζί τους και μια να χαίρεται, μια να θυμώνει και μια να ενθουσιάζεται. Κάθε πόρος του σώματός της ρουφούσε τις νότες σαν οξυγόνο. Ένιωθε τη μουσική στα σωθικά της σαν να μην είχε αφτιά. Όλες οι αισθήσεις της έχασαν την πρωταρχική τους λειτουργία κι έγιναν σφουγγάρι που ρουφούσε διψασμένο ήχους. Ήχους πρωτόγνωρους, αλλά από παλιά γνωστούς. Ήχους αλλότριους, αλλά εξαιρετικά οικείους, ήχους εξωτερικούς, που ανέβλυζαν όμως από την ψυχή της. Το κοριτσάκι, μόνο του σ’ ένα μαγεμένο κόσμο, χωρίς κανένα φόβο, απολάμβανε ένα άγνωστο σύμπαν γεμάτο αρμονία και αγάπη.

Ξαναγύρισε στην πραγματικότητα από τα χειροκροτήματα που ξέσπασαν με ενθουσιασμό και τα φώτα που άναψαν πάλι. Μισοκαθισμένο στην άκρη του καθίσματός της, με το πηγούνι ακουμπισμένο στο ξύλινο περβάζι του θεωρείου και τα παιδικά μάγουλα μουσκεμένα από δάκρυα, δάκρυα βαθύτατης ευτυχίας, επέστρεψε στο χώρο και το χρόνο. Το κοριτσάκι θυμήθηκε τους γονείς του που κάθονταν δίπλα του. Δεν μίλησε. Αργότερα της είπαν ότι δεν χρειαζόταν, ότι το βλέμμα της τους είχε διηγηθεί τα πάντα.

Είχε παρακολουθήσει το πρώτο της ρεσιτάλ πιάνου, όταν ο εκ γενετής τυφλός Καϊρινός πιανίστας Γιώργος Θέμελης (1915-1997) είχε επισκεφτεί τη γενέτειρά της. Αυτός ο πρώτος έρωτας υπήρξε και παντοτινός. Σπάνιο για πρώτο έρωτα, δεν είναι;

Avatar

Βγαίνοντας από τον κινηματογράφο ήταν ακόμα πλημμυρισμένη από τα χρώματα και τους ήχους, βυθισμένη στις τρισδιάστατες εικόνες. Της άρεσαν πάντα οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας, μόνο που τα τελευταία χρόνια είχε γίνει λίγο πιο επιλεκτική για το ποια απ’ αυτές θ’ άφηνε να την παρασύρει μέχρι και την κινηματογραφική αίθουσα. Άσε που ένιωθε και κάπως άβολα, αν βρισκόταν μόνο ανάμεσα σε νεαρούς έφηβους θεατές.

Η ποικιλία όμως των ηλικιών που παρακολούθησαν μαζί της το Avatar λειτούργησε απενοχοποιητικά, ενώ παράλληλα της προκάλεσε και κάποια έκπληξη, αφού η υπόθεση ήταν αρκετά ή, μάλλον, πολύ απλοϊκή: μια ανάλαφρη σούπα από περιβαλλοντικές ανησυχίες, κριτική σε αποικιοκρατικές και μιλιταριστικές αντιλήψεις (που όμως εκμεταλλεύεται στο έπακρο για το γύρισμα ενός μεγάλου μέρους εντυπωσιακών σκηνών), κοινότοπες αναφορές σε στερεοτυπικές συμπεριφορές (χωρίς να ξεφεύγει απ’ αυτές) και, βέβαια, μια μετ’ εμποδίων ιστορία αγάπης. Εφόσον τα γνώριζε αυτά, τότε γιατί πήγε να δει αυτή την ταινία; Μα, γιατί ήθελε να εξακριβώσει αν όντως αποτελεί σταθμό, όπως σχολιάστηκε, στην εξέλιξη της τεχνικής πλευράς όσον αφορά τη δημιουργία ταινιών αυτού του είδους. Άλλωστε, η αξία αυτών των σταθμών μπορεί να εκτιμηθεί ακριβώς και μόνο στην εποχή που υλοποιούνται, όχι αργότερα.

Ενώ ακόμη δεν είχε φτάσει στην τελική της απόφανση για την αξία της ταινίας —κάτι που είναι, εξάλλου, πολύ υποκειμενικό—, η προσοχή της στράφηκε στον τίτλο. Της ήταν άγνωστη η λέξη, καθώς δεν ήταν τόσο εξοικειωμένη με πολλές από τις δυνατές χρήσεις των νέων τεχνολογιών και, επομένως, την ορολογία τους. Έμαθε λοιπόν ότι η λέξη avatar επινοήθηκε από τη σανσκριτική λέξη avatāra, που σημαίνει ενσάρκωση. Χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει το ψευδώνυμο, το εικονίδιο, που υιοθετεί κάποιος στο διαδίκτυο, σε χώρους συζητήσεων, σε ιστολόγια, σε προγράμματα άμεσων μηνυμάτων, αλλά και την τρισδιάστατη περσόνα που επιλέγει σαν alter ego όταν συμμετέχει σε video games. Κατάλαβε ότι, χωρίς να το ξέρει, είχε κι εκείνη από καιρό ένα δυο avatar.

Με λυμένη πια αυτή την απορία, η σκέψη της επέστρεψε στην ταινία. Οι πρωταγωνιστές εκεί συνδέονται με το δικό του avatar ο καθένας σε τέτοιο βαθμό που να μην μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα η πραγματική και η κατασκευασμένη τους ύπαρξη. Αυτή η δεύτερη μάλιστα δεν είναι πια εικονική, αλλά έχει απόλυτα υλική υπόσταση. Τα πρόσωπα του έργου διατηρούν τα βασικά ψυχοπνευματικά χαρακτηριστικά τους και στις δύο υποστάσεις τους. Ο πρωταγωνιστής όμως, όχι μόνο δεν διατηρεί τη σωματική του αναπηρία στη «νέα» του κατάσταση, αλλά του δίνεται η ευκαιρία να «θεραπεύσει» και τις ιδεολογικές του «αναπηρίες».

Το αίσιο τέλος του παραμυθιού που καθαίρει τις ψυχές των θεατών, σκέφτηκε ειρωνικά. Την ίδια στιγμή, αυτή η ειρωνεία γύρισε μπούμερανγκ σε βάρος της. Σε μια αναλαμπή αυτογνωσίας συνειδητοποίησε ότι στη ζωή της εκείνη είχε εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, avatar —και μάλιστα, πολύ πριν αναπτυχθεί το διαδίκτυο και διαδοθούν τόσο πολύ οι νέες τεχνολογίες επικοινωνίας.

Τι άλλο από avatar ήταν όλοι εκείνοι οι ήρωες και οι ηρωίδες των ταινιών που είδε, με τους οποίους ταυτίστηκε και μοιράστηκε τις περιπέτειες και τα κατορθώματά τους; Όλα εκείνα τα πρόσωπα των βιβλίων που διάβασε, τα οποία της χάρισαν τις εμπειρίες και τους προβληματισμούς τους, τα βάσανα και τα ταξίδια τους σε άλλες εποχές και άλλους κόσμους; Με την ίδια δυσκολία που ο πρωταγωνιστής της συγκεκριμένης ταινίας αποχωριζόταν την κατασκευασμένη του ύπαρξη, με την ίδια σχεδόν δυσκολία, σωματική και ψυχική, έβγαινε κι εκείνη κάθε φορά από την κινηματογραφική αίθουσα μετά από μια καλή ταινία ή έκλεινε και χάιδευε το εξώφυλλο ενός καλού βιβλίου. Πόσες «αναπηρίες» της δεν θεράπευσε απορροφημένη από τη μεγάλη οθόνη ή βυθισμένη στις χάρτινες σελίδες; Και ήταν πολλές οι φορές που ένιωσε ότι απ’ αυτά τα ταξίδια γύρισε έστω και λίγο καλύτερα, έστω και λίγο καλύτερη απ’ ό,τι ήταν όταν τα ξεκινούσε.

Χρωστούσε λοιπόν μια αφιέρωση στα avatar της ζωής της.

Ξένοι και παράξενοι ιθαγενείς

Παρακολουθώ τις αντιδράσεις για το νομοσχέδιο που αφορά τους μετανάστες και τις πολλές παλινωδίες που αυτές προκαλούν στις αρχικές προθέσεις του. Προθέσεις που, έτσι κι αλλιώς, από αρκετούς συμπολίτες μας, ευαίσθητους στα ανθρώπινα δικαιώματα, κρίνονται επιφυλακτικές και ελλιπείς, αν όχι και συντηρητικές.

Προφανώς η προσαρμογή στις διαρκώς εξελισσόμενες κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνονται έχει αρκετές και μεγάλες δυσκολίες. Η χρονικά απότομη δε αντιστροφή της κατάστασης, από τότε που η κοινωνία μας αιμορραγούσε από τη μετανάστευση, σε μια νέα, όπου θα πρέπει να διαμορφώσει η ίδια πια τον πιο πρόσφορο τρόπο υποδοχής των μεταναστών από άλλες γωνιές του κόσμου, επιδεινώνει τη διαδικασία.

 

(Τη φωτογραφία δανείστηκα από εδώ)

Αυτοί που αντιδρούν είναι και οι πιο θορυβώδεις. Θαρρείς πως η ένταση της φωνής μαζί με την οργίλη επιθετικότητα της φρασεολογίας τους —για να χρησιμοποιήσω ευφημισμό— αποδεικνύουν τάχα το δίκαιο των θέσεών τους. Οι άναρθρες κραυγές τους ωστόσο αρνούνται απλώς το ζωντανό παρόν, λησμονούν το οδυνηρό παρελθόν και δεν προστατεύουν καθόλου το ευάλωτο μέλλον. Αντίθετα, η νηφαλιότητα, ο σεβασμός του άλλου και η ανθρωπιά αναδεικνύονται πολύ πιο εποικοδομητικοί κοινωνικοί παράγοντες, ιδιαίτερα αν αξιοποιούν με σύνεση και τις εμπειρίες από το παρελθόν και από άλλες χώρες.

Εκείνο που με προβληματίζει κυρίως είναι ο σχιζοφρενικός τρόπος σκέψης και συμπεριφοράς του νεοέλληνα. Από τη μια, εκφράζει τους φόβους του για τη διατήρηση της «καθαρότητας» της φυλής —αγνοώντας ότι εδώ και χιλιάδες χρόνια δεν υπάρχουν πια «καθαρές» φυλές—, την οποία και ανάγει μέχρι την αρχαιότητα. Την ίδια στιγμή, από την άλλη, λησμονεί τις επιταγές του Ξενίου Διός ή το θεσμό των μετοίκων στην αρχαία Αθήνα, η οποία συχνά απένεμε τιμητικά τα δικαιώματα του Αθηναίου πολίτη σε κάποιους από αυτούς. Ο νεοέλληνας ενοχλείται από τις συνήθειες και τις παραδόσεις των μεταναστών στη χώρα του, αλλά καμαρώνει για τις εκδηλώσεις με παραδοσιακούς χορούς και τα έθιμα που προσπαθεί να διατηρήσει ως ζωντανούς κρίκους δεσμού με την πατρίδα η ομογένεια του εξωτερικού. Ο νεοέλληνας αποπέμπει τους μετανάστες για να προστατεύσει τον πολιτισμό του (που αναδεικνύεται σ’ όλο του το μεγαλείο στη συμπεριφορά του στους ελληνικούς δρόμους —τρομάρα του!), αλλά υιοθετεί το χριστουγεννιάτικο δέντρο, τα χάμπουργκερ, τον Άγιο Βαλεντίνο. Ο νεοέλληνας θέλει βέβαια να εξασφαλίσει από τους «βάρβαρους» μετανάστες τη συνέχεια του πολιτισμού του και τις ρίζες του, αλλά προτιμά τις ξένες ονομασίες στο μαγαζί ή την επιχείρησή του —οι ελληνικές επιγραφές τραβούν το βλέμμα ακριβώς επειδή είναι τόσο σπάνιες! (Κάποιος νόμος σχετικός υπήρχε, θαρρώ…). Όσο για τη σθεναρή προστασία του γλωσσικού πολιτισμού του, μην ξεχνάμε τα γκρίκλις (πόσο γδέρνει την αισθητική η όψη αυτού του όρου, όταν γράφεται με ελληνικούς χαρακτήρες!), που έχουν αναχθεί πια σε επίσημη γλώσσα της γραπτής επικοινωνίας του νεοέλληνα! Ο νεοέλληνας ευχαρίστως ξεπουλάει ωραιότατα κομμάτια της γης του στα νησιά, τις παραθαλάσσιες περιοχές και τις λίγες εναπομείνασες πράσινες ορεινές οάσεις σε Ιταλούς, Γερμανούς, Γάλλους, Σκανδιναβούς και υποδέχεται με ανοιχτές αγκάλες νεαρούς ξεσαλωμένους Βρετανούς τουρίστες, αλλά θεωρεί αδιανόητο να έχουν εργασιακά δικαιώματα οι μελαμψοί εργαζόμενοι στις ίδιες αυτές περιοχές. Ο νεοέλληνας διεκδίκησε, δικαίως, τα δικαιώματα των συμπατριωτών του από τις χώρες υποδοχής τους, επιδιώκοντας συχνά στις δύσκολες στιγμές του την πολιτική και οικονομική ενίσχυση από τα διάφορα ελληνικά lobby της Διασποράς. Ο ίδιος όμως αυτός νεοέλληνας αρνείται, αδίκως, να αναγνωρίσει αντίστοιχα δικαιώματα στη δική του επικράτεια.

Εδώ που τα λέμε, έχουμε άραγε ξεχάσει ποια υποδοχή «γεύτηκαν» οι μικρασιάτες πρόσφυγες και οι παλιννοστούντες των πρόσφατων δεκαετιών;

Ένα τηλεφώνημα

Λες κάποια στιγμή: Σαν πολύ δεν κράτησε η σιωπή του θυμού; Και συμπληρώνεις: Δεν είναι ώρα να ξεκλέψεις λίγα λεπτά από τα πρέπει σου για τα θέλω σου; Καταφατική η απάντηση.

Κάθεσαι τότε μπροστά στο πληκτρολόγιο και ατενίζεις τη λευκή οθόνη που σε κοιτά προκλητικά. Λοιπόν, τι; σε ρωτάει. Έχεις να γράψεις κάτι; Κάτι που αξίζει να γραφτεί;

Αμήχανα ξεφυλλίζεις τις μέρες της συννεφιασμένης σιωπής. Τι μεσολάβησε; Μμμμ, ναι: ο σεισμός στην Αϊτή με τη συγκίνηση των απλών ανθρώπων και την ευκαιρία για εκμετάλλευση από τους επιτήδειους. Η ευρωπαϊκή επιτήρηση, το Σύμφωνο Σταθερότητας και τα (χιλιο)μέτρα για την οικονομία. Η απόφαση του Συνασπισμού για έκτακτο συνέδριο (έκτακτα!). Μην ξεχάσεις και το διαζύγιο της Μενεγάκη (οποία φαιδρότης!). Ο αποκλεισμός επίσης του ισχυρού ΠΑΟΚ από τον «Αίαντα» της Ηπείρου. Α ναι, και ο θάνατος του Κώστα Αξελού.

Κοντοστέκεσαι προσπαθώντας να διαλέξεις. Δεν μπορείς να συγκεντρωθείς. Το μυαλό σου ανυπάκουο παραμένει αγκιστρωμένο στον ήχο του τηλεφώνου που σε ανέσυρε ξανά στην επιφάνεια το απόγευμα. Από το ακουστικό παρεισέφρησε το φως που έβαλε πάλι στις αληθινές τους διαστάσεις τα πράγματα.

— Το παιδί εξασφάλισε την πρακτική του εξάσκηση στο ερευνητικό κέντρο ακριβώς που το ενδιέφερε στη Γερμανία. Και το κυριότερο, κέρδισε υποτροφία για τις σπουδές της επόμενης χρονιάς στην Αγγλία. Το παιδί σταθερά, κοπιαστικά, ρεαλιστικά, αλλά και με αυξανόμενο ενδιαφέρον για το αντικείμενό του, στήνει σιγά-σιγά τα θεμέλια για το μέλλον του. Χωρίς άγχος, αλλά με ψυχραιμία· χωρίς περιττές ανασφάλειες, αλλά με σύστημα· χωρίς ονειροφαντασίες, αλλά με τα μάτια ορθάνοιχτα και τα πόδια στέρεα να πατούν στην πραγματικότητα.

Αυτό αξίζει να γραφτεί, απαντάς στην αυθάδη οθόνη. Αυτό πρέπει να γραφτεί, της λες και καλύπτεις το παγωμένο λευκό του κενού της. Ποιο είναι αυτό; Μα, το φως του μέλλοντος.

Χρειάζεσαι διαυγέστερο φως; Χρειάζεσαι θερμότερο φως;

Δεν νομίζω.

Για όλα τα υπόλοιπα —και για αρκετά ακόμη—, επιφυλάσσομαι…

Βαριές συννεφιές

(Εικόνα από την ιστοσελίδα του Oregon State University)

Βουβά βλέμματα. Μουντοί ήχοι. Λόγια σπάταλα και στιγμές σπαταλημένες. Πολλά τα χρέη προς τρίτους και τα προσωπικά ελλείμματα. Λογαριασμοί απαιτούν επιτακτικά ισολογισμό. Εκκρεμούν αναπάντητες μνήμες και σχέδια διαγράφονται από αόρατη μελάνη. Ακυρωτική μοναξιά υπό στενή πολιορκία.

Και θυμός. Πολύς θυμός. Χωρίς κρατήρα ν’ απελευθερώσει τη λάβα του.

Μην ασθενείτε ασυνόδευτοι

Ένας ηλικιωμένος χρειάστηκε να κάνει μια σοβαρή εξέταση, μια αγγειογραφία. Το Αρεταίειο, Πανεπιστημιακό νοσοκομείο, τον ενημέρωσε εγγράφως σε ποια κατάσταση (νηστικός κ.λπ.) και με ποια ιατρικά έγγραφα (άλλες σχετικές με το νόσημά του εξετάσεις κ.λπ.) έπρεπε να εμφανιστεί στο ραντεβού και, τέλος, ότι ήταν απαραίτητη η παρουσία συνοδού, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.

Το μυστήριο λύθηκε την ημέρα της προγραμματισμένης εξέτασης. Ο συνοδός κατά τη διάρκεια της διαδικασίας θα μετέφερε το ιατρικό σημείωμα από το συγκεκριμένο τμήμα στη γραμματεία του νοσοκομείου, ώστε να εκδοθεί το απαραίτητο «εισιτήριο» έγγραφο, που έπρεπε στη συνέχεια να το παραδώσει πάλι στο τμήμα που θα διενεργούσε την εξέταση. Μετά την ολοκλήρωσή της, όταν ο ασθενής ήταν ακινητοποιημένος στο φορείο, ο συνοδός έπρεπε να συγκεντρώσει τα ρούχα που είχε βγάλει στο εξεταστήριο και να περιμένει μαζί του στο διάδρομο το νοσηλευτή για τη μεταφορά στο θάλαμο. Η αναμονή δεν διήρκεσε πολύ, μόλις 10-15 λεπτά, αλλά ο γυμνός, καλυμμένος μόνο μ’ ένα σεντόνι, ασθενής κρύωνε. Κουβέρτα δεν υπήρχε, οπότε ο συνοδός τον σκέπασε με το μπουφάν του.

Στο θάλαμο, όπου ο ασθενής έπρεπε να παραμείνει για 24 ώρες ακίνητος, έγινε περισσότερο κατανοητό το γιατί ήταν αναγκαία η παρουσία συνοδού. Τα 4 τετράκλινα και 2 μονόκλινα δωμάτια του θαλάμου είχαν στη φροντίδα τους μία προϊσταμένη και δύο νοσηλεύτριες —για το βράδυ προβλεπόταν ένα μόνο άτομο. Εφόσον ο ασθενής δεν επιτρεπόταν να κινηθεί, αλλά ταυτόχρονα ήταν επιτακτικό να ουρεί συχνά, το κενό στη δυνατότητα παροχής φροντίδας ήταν ολοφάνερο. Έτσι κι αλλιώς πάντως, χρειάστηκε ο ίδιος ο συνοδός, μία ώρα μετά την άφιξη στο δωμάτιο, να ζητήσει να ενημερωθεί για το πού θα έβρισκε το ειδικό σκεύος και από πού μπορεί να εξασφαλίσει το απαραίτητο νερό (να το αγοράσει δηλαδή από το κυλικείο —που βρισκόταν βέβαια σε άλλο κτήριο—, γιατί ούτε ποτήρι πλαστικό δεν διέθετε το νοσοκομείο). Η τραπεζοκόμος παρέδωσε και τον μεσημεριανό και τον βραδινό δίσκο στα χέρια του συνοδού, ούτε καν στο ειδικό κομοδίνο, και βέβαια το κουταλάκι για το γιαούρτι κρίθηκε και τις δύο φορές περιττό!

Όλα όσα περιέγραψα δεν έχουν με κανέναν τρόπο στόχο το νοσηλευτικό προσωπικό, που η συμπεριφορά του ήταν άλλωστε απόλυτα ικανοποιητική και από την επαγγελματική και από την ανθρώπινη άποψη, οποτεδήποτε ο συνοδός απευθύνθηκε σ’ αυτό.

Τα ερωτήματα που δημιουργούνται είναι τα εξής: Τι θα έκανε ένας ασθενής, αν ο συνοδός του δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθεί στα καθήκοντα που περιγράφηκαν, δεδομένου ότι δεν είχε υπάρξει προηγούμενη ενημέρωση; Πώς αντιμετωπίζει το δημόσιο σύστημα υγείας της χώρας μας εκείνους τους πολίτες που η μοίρα το ’φερε να μην μπορούν να εξασφαλίσουν συνοδό; Πόση οικονομία κάνει ο δημόσιος κορβανάς από τέτοιες περιστάσεις, όταν ο συνοδός — συγγενής συνήθως, σε παραγωγική ηλικία— πρέπει να χάσει ένα με δύο μεροκάματα για να προσφέρει τις φροντίδες ενός μη ειδικού στις ειδικές ανάγκες του πάσχοντα; Τι θα έκανε ένας συνάνθρωπός μας μόνος σε μια ανάλογη περίπτωση, αν δεν είχε αρκετούς οικονομικούς πόρους; Και βέβαια, αν τους διέθετε, τότε γιατί να μην απευθυνθεί στον ιδιωτικό τομέα; Μιλάμε για κοινωνικό πρόσωπο του κράτους; Μιλάμε για οργάνωση; Μιλάμε για ευρωπαϊκή χώρα του 21ου αιώνα;

Ας μη μιλάμε πια…

Ας φωνάξουμε επιτέλους!

ΥΓ: Στη γενικότερη συμπεριφορά των γιατρών προς τους ασθενείς στην Ελλάδα θα πρέπει να αφιερωθεί ξεχωριστό σημείωμα.