Η ζωή δεν μετριέται από τον αριθμό των αναπνοών μας, αλλά από τις στιγμές που μας έκοψαν την ανάσα (George Carlin)


Αγαπώ τη Θάλασσα

Αγαπώ τη Θάλασσα.
Γιατί ξεκινάει με το θήτα των θέλω μου. Γιατί είναι ανοιχτή σαν τα άλφα που την απλώνουν. Γιατί το λάμδα της καμπυλώνει τη γλώσσα μου σε κύμα που σπάει μαλακά στο φράγμα των δοντιών μου. Γιατί τα σίγμα της μου χαϊδεύουν τ’ αφτιά σαν το φλοίσβο της σ’ έρημη παραλία.

Δευτέρα, 7 Απριλίου 2014

Η γλώσσα της εξουσίας και η γλώσσα της ελευθερίας

Σ’ ένα απόσπασμα από ένα άρθρο του σχολικού εγχειριδίου σχετικά με τη γλώσσα της εξουσίας και τη γλώσσα της παιδείας και της ελευθερίας υποστηρίζεται ότι η γλώσσα δεν είναι μόνο εργαλείο επικοινωνίας. Δεν απεικονίζει απλώς την πραγματικότητα, δεν εκφράζει απλώς τις κοινωνικές συγκρούσεις. Γίνεται και η ίδια πεδίο αυτών των συγκρούσεων.
Η κυρίαρχη τάξη επιβάλλει τον δικό της τονισμό στο περιεχόμενο των λέξεων και με αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να τεντώνει ή να συρρικνώνει, να αλλοιώνει ή να στρεβλώνει τα σημαινόμενα των λέξεων. Με τη μαζική δε επανάληψη επιβάλλει και τη γενικευμένη χρήση των λέξεων με τη σημασία που εκείνη επιθυμεί.
Επεμβαίνει έτσι και στον τρόπο της σκέψης μας. Γιατί —είτε το θέλουμε είτε όχι— σκεφτόμαστε με τις λέξεις. Οπότε «μαθαίνουμε» να σκεφτόμαστε —ή να μη σκεφτόμαστε— με τον τρόπο που υπηρετεί τους στόχους της.
Ο Μπρεχτ έδειξε πολύ νωρίς το πώς μπορούμε ν’ αντισταθούμε σ’ αυτήν την επιβολή και να υπερασπιστούμε ή να κατακτήσουμε την ελευθερία της σκέψης μας: με την αποδόμηση της γλώσσας της εξουσίας και την αποκάλυψη του τι εννοεί και του πού αποσκοπεί.
Η φωτογραφία από εδώ
Προσπαθώντας να το εξηγήσω αυτό στους εφήβους, μου ήρθε στο μυαλό η ονομασία του πιο οικείου τους υπουργείου. Αφού τους υπενθύμισα ότι η αρχική σημασία της λέξης «υπουργός» (και του λατινογενούς minister) είναι «υπηρέτης», ρώτησα τι φέρνει στο μυαλό τους ο όρος «υπουργείο παιδείας». Κατέληξαν ότι είναι ο κρατικός φορέας που οργανώνει την παιδεία της χώρας. Στην ερώτησή μου αν οι όροι «παιδεία» και «εκπαίδευση» ταυτίζονται απάντησαν αρνητικά και διευκρίνισαν ότι η παιδεία είναι πολύ γενικότερη έννοια και αναφέρεται στη γενικότερη μόρφωση και καλλιέργεια του ανθρώπου. Βρήκαν μάλιστα ότι η παιδεία έχει στενή εννοιολογική συγγένεια με τον πολιτισμό.
Τα ερωτήματα, γιατί αυτά τα δύο υπουργεία ονομάζονται έτσι και ποιο ακριβώς είναι το αντικείμενό τους, έμειναν μετέωρα…

Κυριακή, 16 Φεβρουαρίου 2014

Μικρά αναπάντεχα

Οδηγείς μέσα στο μποτιλιάρισμα της κίνησης τις πρώτες απογευματινές ώρες. Το ραδιόφωνο παίζει ερήμην σου στο συνήθη σταθμό με την ήπια μουσική.
Από το πίσω κάθισμα ο μικρός εντεκάχρονος ίσα που πρόλαβε ν’ αλλάξει μόλις γύρισε από το σχολείο και τώρα κοιτάει κάθε τόσο το ρολόι του αυτοκινήτου. Φοβάται μην αργήσει στην προπόνηση. Πού και πού λέει καμιά κουβέντα. Αναρωτιέσαι τι μπορεί να σκέφτεται και πιθανολογείς πως μάλλον προσπαθεί ν’ ανασυντάξει τις δυνάμεις του από τη σχολική ένταση.
Ξαφνικά σε ρωτάει:
— Θεία, πώς λέγεται αυτό το τραγούδι;
— Δεν ξέρω, χαρά μου, απαντάς και συνειδητοποιείς μόλις εκείνη τη στιγμή ότι σιγομουρμούριζε αδέξια τους στίχους που δεν πολυκαταλαβαίνει ακόμα.
— Σου αρέσει; τον ρωτάς ξαφνιασμένη. Όταν γυρίσουμε, θα το ψάξουμε…


Στην επιστροφή, μετά από μιάμιση ώρα τρεχαλητό στο γήπεδο και υπάκουη εκτέλεση των προπονητικών εντολών, αποδίδεις τη σιωπή στην κόπωση και το μασούλισμα της μπανάνας για την απαραίτητη αναπλήρωση του καλίου. Έχει αρχίσει να σκοτεινιάζει πια.
— Τι φεγγάρι! Κοίτα το, θεία! Κοίτα τι ωραία χρώματα! Μα… κοίτα το!
Κι εσύ; Εσύ σφίγγεις το τιμόνι και προσπαθείς να συνταιριάσεις την ηλικία του, τις δραστηριότητές του και τις ανεξάντλητες σκανταλιές του με όσα φαίνεται να τον συγκινούν.
Τα παιδιά δεν παύουν να με ξαφνιάζουν…

Τετάρτη, 25 Δεκεμβρίου 2013

Προσέλθετε

Ξέρω, είναι λίγο τετριμμένα. Τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια, εννοώ, που συνοδεύουν τις ευχές μας στις αναρτήσεις των ημερών. Έλεγα να τα προσπεράσω φέτος. Έλα όμως που έπεσα πάνω σ’ αυτό το φιλμάκι. Και φυσικά θέλησα να το μοιραστώ μαζί σας.
Τι ήχος!
Ακόμη κι αν κάποιος δεν γνωρίζει λατινικά, θα καταλάβει… Ακόμη κι αν δεν πιστεύει σε θεό, θα πιστέψει στον Άνθρωπο…
Την εσωτερική γαλήνη, που τόσο απρόσμενα μου πρόσφερε, σας εύχομαι από καρδιάς!


Κυριακή, 17 Νοεμβρίου 2013

Χωρίς σύνορα

Το έχουμε αναφέρει πολλές φορές: η καλή μουσική, όπως και όλες οι τέχνες, διακρίνεται μόνο από το κατά πόσο αγγίζει την ανθρώπινη ψυχή. Δεν γνωρίζει σύνορα γεωγραφικά ούτε τελωνεία ταξινομήσεων. Σχίζοντας κάθε ετικέτα, απλώνεται και συγκινεί, εκφράζει κι ενθουσιάζει όλες τις ανοιχτές ψυχές, αυτές που πετάνε ελεύθερες πέρα και πάνω από «κουτάκια», γιατί κι αυτά μια μορφή μισητού εγκλεισμού είναι.
Τα είχαμε ξαναπεί αυτά κάποτε συζητώντας την έννοια της λαϊκότητας. Αφορμή για το σημερινό σημείωμα είναι ένα βίντεο που βρήκα στην ιστοσελίδα «Όγδοο, Το τραγούδι αλλιώς» με όλες τις απαραίτητες συνοδευτικές πληροφορίες.
Θα παρακολουθήσετε την Emmy Storms, νεαρότατη βιολονίστα με διεθνή αναγνώριση, να παρουσιάζει δεξιοτεχνικά με τη συνοδεία της Ορχήστρας Νέων της Ολλανδίας το έργο Tzigane του Maurice Ravel. Η έκπληξη όμως κρύβεται στο μπιζάρισμα, καθώς επιλέγει τα «Ωραία του Τσιτσάνη» για να ευχαριστήσει το κοινό που την επαναφέρει στη σκηνή. Απολαύστε την!


Κυριακή, 20 Οκτωβρίου 2013

Κυριακάτικο ξύπνημα

Πολύ πρωινό κυριακάτικο ξύπνημα. Μαχμουρλίδικο. Καφές βιαστικός και δεύτερος, για ενίσχυση, στο θερμός. Βιαστικό περπάτημα μέχρι το σταυροδρόμι του ραντεβού με το μυαλό ακόμα μουδιασμένο.
Τι το ’θελες κυριακάτικα, μονολογώ. Μόνο αυτό πρόλαβα. Το αυτοκίνητο σταματάει μπροστά μου. Η καλημέρα μου ακούγεται βραχνή ακόμη. Στο πίσω κάθισμα όμως οι δύο ανιψιοί έχουν αρχίσει ήδη τις αδελφικές φάπες και τα τσιμπήματα. Σε τρία λεπτά τα πειράγματα περνάνε και στο μπροστινό κάθισμα.
— Πότε είχαμε πανσέληνο;
— Χτες, νομίζω.
— Και προχτές.
— Βρε, μία μέρα κρατάει η πανσέληνος!
— Όχι, δύο!
— Μία μέρα!
— Δύο μέρες!
— Η πανσέληνος κρατάει μία νύχτα, διορθώνει το μπροστινό κάθισμα και το πίσω ψάχνει νέο θέμα διαφωνίας…
Ο μεγάλος κρυώνει ακόμα από τη νύστα. Σιγά που δεν θα ξενυχτούσε σαββατιάτικα ο πρωτοετής μας. Ο μικρός ωστόσο έχει κέφια και λογοδιάρροια. Σήμερα, βλέπεις, είναι αυτός ο πρωταγωνιστής. Έχει εξασφαλίσει το κοινό του. Πατέρας, αδελφός και θεία θα παρακολουθήσουν τον δεύτερο αγώνα του με την καινούργια του ομάδα.
Τα πλαστικά καθίσματα στο γήπεδο είναι ακόμα βρεμένα από την πρωινή υγρασία. Μέχρι να τελειώσουν όμως το ζέσταμα οι παίκτες, ο ήλιος τα έχει στεγνώσει και μπορούμε επιτέλους να καθίσουμε. Ο διαιτητής σφυρίζει κι ο αγώνας ξεκινάει.
Τα παιδάκια ακόμα δεν έχουν πάρει μπρος. Το τρέξιμό τους είναι αργό και οι φάσεις ελάχιστες. Σαν να τα βλέπω όλα στην τηλεόραση σε αργή κίνηση. Οι οδηγίες των δύο προπονητών καλύπτονται από τις φωνές των πατεράδων που προσπαθούν να ταρακουνήσουν τους κανακάρηδές τους. Μια που δεν μπορούν να παίξουν οι ίδιοι, αναλαμβάνουν το ρόλο του προσωπικού προπονητή! Χάος!
Μετά το πρώτο πεντάλεπτο όμως η ομάδα «μας» έχει ξυπνήσει για τα καλά. Ντρίπλες, γρήγορες πάσες, τριγωνάκια, ξεμαρκαρίσματα. Ειδικά ένα πιτσιρίκι, που η μπάλα τού φτάνει σχεδόν στο γόνατο, κεντάει στο γήπεδο. Το γκολ έρχεται λίγο πριν τη λήξη του ημιχρόνου.
Στο δεύτερο ημίχρονο η υπεροχή της ομάδας «μας» είναι πασιφανής. Το δεύτερο γκολ μπαίνει από συγγενικό πόδι! Χαμόγελα! Οι αντίπαλοι κατορθώνουν από στημένη φάση να μειώσουν τη διαφορά, αλλά ακολουθούν δύο δικά «μας» γκολ και το ματς τελειώνει χωρίς κανένας να τα βάλει με τον διαιτητή! Οι ομάδες χαιρετιούνται αθλητικότατα μεταξύ τους και αποχωρούν. Στο δρόμο της επιστροφής είναι αναμενόμενη η ανάλυση των φάσεων, η κριτική και τα σχετικά πειράγματα.
— Μάλλον χρειαζόσουν περισσότερες φάπες για να ξυπνήσεις…
— Λέγε ό,τι θέλεις… Πάντως έβαλα δύο!
Σ’ όλο αυτό το διάστημα προσπαθώ να θυμηθώ ποια είναι αυτή η μουσική που τριβελίζει σαν υπόκρουση τ’ αφτιά μου από τη στιγμή που άρχισε ο αγώνας. Χαμηλόφωνη στην αρχή, όσο οι προσπάθειες των παικτών ήταν ακόμα υποτονικές, και στη συνέχεια επιταχυνόμενη, με αύξουσα ένταση, σαν σάλπισμα για επίθεση.
Εμ βέβαια, Rossini! Το δεύτερο μέρος της εισαγωγής στον Γουλιέλμο Τέλλο! Άει στο καλό, πια!

Παρασκευή, 27 Σεπτεμβρίου 2013

Στο λιμάνι


Πέμπτη απόγευμα κι ο ήλιος χρωματίζει πια με τα απαλά χρώματα της παλέτας του τη ζεστή ακόμη ατμόσφαιρα του Πειραιά. Η γνωστή όμως υγρασία δεν εμποδίζει δύο περίπου χιλιάδες ανθρώπους να μαζευτούν στην πύλη Ε9 του μεγάλου μας λιμανιού. 
Είναι μια συγκέντρωση με διαφορετικά αιτήματα, μια συγκέντρωση διαφορετικής αντίστασης. Είναι άνθρωποι που αιτούνται την τέχνη, που έχουν ανάγκη την ποιότητα, που αντιστέκονται στην ασχήμια. Η Εθνική Λυρική Σκηνή κάνει εδώ μια ανοιχτή πρόβα και τους δίνει την ευκαιρία να γυρίσουν για λίγο την πλάτη στη μιζέρια. 
Σ’ αυτό το υπέροχα παράδοξο σκηνικό η ορχήστρα και οι σολίστ της Ε.Λ.Σ. κάνουν δοκιμή σε αποσπάσματα από τα τρία πρώτα έργα που θα παρουσιάσουν στη φετινή σεζόν. Ο Ροσίνι μάς κερνάει ολίγη Σταχτοπούτα. Ο Βέρντι μάς προσφέρει λίγο Ριγκολέτο. Ο Τσαϊκόφσκι μάς λικνίζει με Καρυοθραύστη. 
Τα καράβια, μεγάλα και μικρά, πιάνουν χωρίς δυσκολία το ρυθμό του βαλς κι εμείς… Εμείς… χαμογελάμε! Χαμογελάμε μόνοι μας, χαμογελάμε ο ένας στον άλλο, γενικώς… χαμογελάμε!

Η Ε.Λ.Σ. στον Πειραιά 

Ελπίζω πως η Ε.Λ.Σ. έχει πια καταλάβει ότι έχει πολύ περισσότερους φίλους απ’ ό,τι νόμιζε μέχρι τώρα και ότι την έχουμε ανάγκη… Ζωτική ανάγκη!

Παρασκευή, 20 Σεπτεμβρίου 2013

Συνομιλώντας με τον Σοφοκλή


Σε πολλούς Έλληνες η τραγωδία «Αντιγόνη» του Σοφοκλή είναι κάποιο αρχαίο κείμενο που διδάχτηκαν —όπως διδάχτηκαν— στο σχολείο και από το οποίο δεν θυμούνται τίποτε απολύτως. Για κάποιους λειτουργεί υποβοηθητικά για τη μνήμη τους η ταινία της Βουγιουκλάκη που τους έμαθε το «Ἔρως ἀνίκατε μάχαν», χωρίς να καλοκαταλαβαίνουν τι ακριβώς σημαίνει αυτό και… μέχρι εκεί.
Για μένα όμως, που είχα την τύχη να έχω μια εξαιρετική φιλόλογο, το έργο αυτό σημαίνει πολύ περισσότερα. Και στη διάρκεια της ζωής μου πολύ συχνά οι στίχοι του μου μιλούν, μου εξηγούν, με παρηγορούν, μου δίνουν κουράγιο, μου θυμίζουν το σωστό και το λάθος.
Αυτές τις μέρες —και όλοι καταλαβαίνετε το γιατί— δύο κυρίως στίχοι φωτίζονται στο μυαλό και την ψυχή μου και δεν μπορώ να τιθασεύσω το επίμονο τριβέλισμα στο οποίο με υποβάλλουν, αν δεν τους βάλω στο χαρτί ή, έστω, στην οθόνη.
Η υπόθεση, λίγο ως πολύ, στους φίλους και τις φίλες είναι γνωστή: Τα δυο αδέλφια της Αντιγόνης αλληλοσκοτώνονται στην πολιορκία της Θήβας, καθώς ο ένας προσπαθεί να διατηρήσει την εξουσία του, ενώ ο άλλος διεκδικεί τη σειρά του. Η διάδοχη κατάσταση φέρνει στην εξουσία τον απολυταρχικό Κρέοντα, που με την πρώτη του διαταγή επιβάλλει την εν τιμή ταφή του αδελφού που υπερασπίστηκε την πόλη (και το θρόνο του), αλλά και την εγκατάλειψη του κουφαριού του άλλου αδελφού που, αποσιωπώντας τα κίνητρά του, τον χαρακτηρίζει προδότη, καθότι στράφηκε κατά της πόλης του. Η ποινή για την παραβίαση αυτής της διαταγής είναι ο θάνατος δια δημοσίου λιθοβολισμού. Για την Αντιγόνη, αντίθετα προς την αδελφή της Ισμήνη, δεν υπάρχει δίλημμα. Πρέπει να αποδίδονται οι νεκρικές τιμές σ’ όλους τους νεκρούς, γιατί αυτό ορίζει ο άγραφος νόμος, που είναι ισχυρότερος της όποιας ανθρώπινης εξουσίας.
Στη μάταιη προσπάθεια της αδελφής να τη μεταπείσει υπενθυμίζοντάς της το βαρύ τίμημα, εκείνη στο στίχο 72 απαντά:
καλόν μοι τοῦτο ποιούσῃ θανεῖν
(μου φαίνεται ωραίο να πεθάνω κάνοντας αυτό, δηλαδή το χρέος μου)
Όταν μετά την πράξη της συλλαμβάνεται και οδηγείται μπροστά στον Κρέοντα, ο Σοφοκλής δημιουργεί μια αριστουργηματική σκηνή, στην οποία συγκρούονται, μέσω των λόγων των δύο προσώπων, οι ιδέες και η στάση ζωής που το καθένα τους εκπροσωπεί. Εκεί λοιπόν, στο στίχο 523, η Αντιγόνη μεταξύ άλλων επιχειρημάτων δηλώνει:
Οὔτοι συνέχθειν ἔφυν, ἀλλά συμφιλεῖν
(δεν γεννήθηκα, δεν είναι στη φύση μου να μοιράζομαι το μίσος αλλά την αγάπη)

Οι συνειρμοί δικοί σας 

Σημείωση: Οι ταινίες συμπληρώθηκαν χάρη στην ευγενική συμβολή της πάντα εύστοχης Άστριας
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...