Αιτία θανάτου: τα ψώνια

Η "Μαύρη Παρασκευή", που ακολουθεί τη γιορτή της Ημέρας των Ευχαριστιών, είναι η μέρα κατά την οποία παραδοσιακά αρχίζουν στις ΗΠΑ οι χριστουγεννιάτικες αγορές και τα καταστήματα συνηθίζουν να ξεκινούν με μεγάλες προσφορές. Σ' ένα πολυκατάστημα γνωστότατης αλυσίδας, το πλήθος που όρμησε στο πρώτο πρωινό άνοιγμα της πόρτας ποδοπάτησε και προκάλεσε το θανάσιμο τραυματισμό του υπαλλήλου, που είχε την ατυχία να ανοίξει αυτή την πόρτα, αλλά και τον τραυματισμό τεσσάρων τουλάχιστον άλλων ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και μιας εγκύου που μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο.

Όταν έγινε γνωστό το τραγικό συμβάν, πάρα πολλοί ήταν οι πελάτες που αρνήθηκαν να σταματήσουν τα ψώνια τους προβάλλοντας ως επιχείρημα την πολύωρη αναμονή τους μέχρι την έναρξη της λειτουργίας του καταστήματος.

Δεν ήταν πλήθος λιμοκτονούντων που συνωστίζονταν για ένα καρβέλι ψωμί. Δεν ήταν πλήθος αγωνιστών για την ελευθερία. Δεν ήταν πλήθος διαμαρτυρομένων για την αδικία.

Ήταν πλήθος - όχλος ανυπόμονων καταναλωτών!

Μέχρι πού μπορεί να φτάσει η αλλοτριωτική δύναμη του οικονομικού μας συστήματος; Σε ποιο χειρότερο βαθμό απανθρωποποίησης θα καταπέσουμε;

Οι ταμπάκοι, οι πίθηκοι και το καινούργιο

Με τη φράση "Κάθε νεωτερισμός ήταν ξιπασμός" περιγράφει ο Δημήτρης Χατζής τη νοοτροπία των μελών της συντεχνίας των ταμπάκων (= βυρσοδεψών) στο διήγημά του "Ο Σιούλας ο ταμπάκος" από την περίφημη συλλογή του Το τέλος της μικρής μας πόλης. Στο διήγημα μάλιστα οι ταμπάκοι προγκάρουν άγρια αυτόν που τόλμησε να βγει παραέξω και να τους μεταφέρει όσα θαυμαστά γνώρισε εκεί.

Αντιγράφω από τη στήλη του Διον. Γουσέτη "Αχάριστος φωνή" της εφημερίδας ΑΥΓΗ κάποιου Σαββάτου:

"Η ΤΑΞΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ * Μία ομάδα επιστημόνων τοποθέτησε 5 πιθήκους σε ένα κλουβί και στη μέση έβαλε μία σκάλα με μερικές μπανάνες στην κορυφή. Κάθε φορά που ένας πίθηκος ανέβαινε στη σκάλα, οι επιστήμονες κατέβρεχαν τους υπόλοιπους πιθήκους με παγωμένο νερό. Μετά από λίγο, κάθε φορά που ένας πίθηκος ανέβαινε στη σκάλα, οι υπόλοιποι ορμούσαν και τον ξυλοκοπούσαν. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, κανένας πίθηκος δεν ανέβαινε πια στη σκάλα παρά τον έντονο πειρασμό.

Τότε οι επιστήμονες αποφάσισαν να αντικαταστήσουν τον έναν από τους πιθήκους. Το πρώτο πράγμα που έκανε αυτός ο νέος πίθηκος ήταν να ανέβει στη σκάλα. Αμέσως οι υπόλοιποι τον ξυλοκόπησαν. Μετά από μερικά ξυλοκοπήματα, ο νεοφερμένος έμαθε να μην ανεβαίνει στη σκάλα παρότι δεν ήξερε γιατί. Στη συνέχεια αντικαταστάθηκε και 2ος πίθηκος και συνέβη το ίδιο, όπου ο πρώτος πίθηκος συμμετείχε στο ξυλοκόπημα του δεύτερου. Άλλαξε και τρίτος πίθηκος και συνέβη το ίδιο. Ήρθε και 4ος και το ξυλοκόπημα συνεχίστηκε και τέλος αντικαταστάθηκε και ο 5ος. Αυτό που είχε απομείνει, ήταν μια ομάδα πιθήκων που, παρότι δεν είχαν δεχτεί ποτέ παγωμένο νερό, συνέχισε να ξυλοκοπά όποιον πίθηκο επιχειρούσε να ανέβει στη σκάλα.

Το πείραμα δίνει μιαν απάντηση στο ερώτημα γιατί συνεχίζουμε να κάνουμε τα πράγματα με τον τρόπο που τα κάνουμε, αν και υπάρχει και άλλος τρόπος, πιθανόν καλύτερος. Αν, δηλαδή, μπορούσε κάποιος να ρωτήσει τους πιθήκους γιατί ξυλοκοπούσαν όποιον προσπαθούσε να ανέβει, είναι φανερό ότι θα ελάμβανε μια από τις εξής απαντήσεις:

`Δεν ξέρω, αλλά έτσι γίνονται τα πράγματα εδώ` ή `αυτή είναι η τάξη των πραγμάτων` ή `είναι η παράδοσή μας από πάππου προς πάππου` ή `έτσι τα βρήκαμε από τους γονιούς μας, δε θα μας τ' αλλάξεις εσύ τώρα` κ.λπ."

Κοιτάω γύρω μου. Στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την καθαριότητα των δημόσιων χώρων και το φυσικό περιβάλλον βλέπω ταμπάκικες αντιλήψεις, στα γρανάζια του δημόσιου μηχανισμού βλέπω γαντζωμένους πιθήκους να αιωρούνται μακριά από τις μπανάνες. Στις σχολικές αίθουσες κυριαρχούν οι ταμπάκοι, στα συνδικάτα βασιλεύουν οι πίθηκοι. Παντού ταμπάκοι και πίθηκοι! Σε μεγάλους αριθμούς.

Ξαναγυρνάω στο διήγημα του Δ. Χατζή. Εκεί οι ταμπάκοι κάποια στιγμή υποχρεώνονται υπό την πίεση της ίδιας της ζωής να ανοιχτούν σε νέους δρόμους και να υιοθετήσουν καινούργιες συμπεριφορές. Ήταν πλέον θέμα επιβίωσης γι' αυτούς.

Εμείς για πόσον καιρό ακόμη θα λειτουργούμε στις βασικές, τις ζωτικές μας επιλογές σαν τους πιθήκους του πειράματος;

Γυναικεία ψήφος

Μία από τις βασικότερες επιδιώξεις του φεμινιστικού κινήματος ήταν από παλιά η προώθηση γυναικών στα διάφορα κέντρα λήψης αποφάσεων. Στόχος δεν ήταν μόνο η διεύρυνση της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια σφαίρα, αλλά και -κυρίως- η ουσιαστική συνεισφορά της γυναικείας εμπειρίας. Επομένως, για να προκύψουν τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα, πάντα απαραίτητη και αναγκαία προϋπόθεση ήταν ότι αυτό θα έφερνε τη γυναικεία προσέγγιση στην αντιμετώπιση των κοινών.

Δυστυχώς, είναι πολλά τα παραδείγματα στη διεθνή ιστορία (Γκόλντα Μέιρ, Ίντιρα Γκάντι, Μάργκαρετ Θάτσερ, Μάντλιν Ολμπράιτ, Κοντολίζα Ράις) που χαιρετίστηκαν μεν σαν νίκες στον αγώνα των γυναικών για συμμετοχή στα δημόσια πράγματα, στην πραγματικότητα όμως επρόκειτο για φορείς της ανδρικής πολιτικής αντίληψης "με φουστάνια".

Είναι γεγονός ότι οι εκλογικοί μηχανισμοί ανά τον κόσμο παίρνουν πια πολύ σοβαρά υπόψη την ψήφο των γυναικών, στους υπολογισμούς που κάνουν για τις κατηγορίες του εκλογικού σώματος στις οποίες απευθύνονται (target groups) και τις οποίες προσπαθούν να κερδίσουν. Η υποψήφια αντιπρόεδρος των ρεπουμπλικανών στις Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρεται ως υπόθεση εργασίας προς διερεύνηση.

Μια τέτοια υποψηφιότητα πόσο προωθεί τη γυναικεία οπτική; Μια οπτική που είναι κατά του πολέμου, γιατί γνωρίζει καλύτερα τις συνέπειές του. Μια οπτική που είναι υπέρ της δικαιοσύνης και της ισότητας, γιατί βίωσε επί αιώνες τη στέρησή τους. Μια οπτική που υποστηρίζει την ελεύθερη αυτοδιάθεση ατόμων και λαών, γιατί ξέρει πολύ καλά τον αγώνα για επιβίωση σε περιβάλλον ανελευθερίας.

Τέτοιες υποψηφιότητες επιχειρούν να κολακεύσουν τις γυναίκες ψηφοφόρους. Ωστόσο στην πραγματικότητα υποτιμούν απροκάλυπτα την πολιτική νοημοσύνη τους.

Κυρίως όμως είναι επικίνδυνες!

Άνθρωποι του "ναι" - Άνθρωποι του "όχι"

Πώς μπορείς να γελάσεις με καταστάσεις, δράσεις και αντιδράσεις, σε σκηνές που δεν γελοιοποιούν την ανθρώπινη ύπαρξη;

Η τελευταία ταινία του Mike Leigh, Happy-Go-Lucky (ελληνική απόδοση του τίτλου: Τυχερή κι ευτυχισμένη), μας χαρίζει μια τέτοια ευκαιρία. Το βασικό πρόσωπο, η Poppy, με εξαιρετική άνεση δοσμένο από τη χαρισματική Sally Hawkins, αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της καθημερινότητας γελώντας ανυποχώρητα χωρίς να ξεπέφτει ούτε στιγμή στην ευκολία του χαζοχαρούμενου ανθρώπου. Σ' όλες τις σχέσεις της, προσωπικές, συγγενικές, φιλικές, συναδελφικές, λειτουργεί με γνώμονα την ευαισθησία, την τρυφερότητα, την κατανόηση και το ακατάλυτο χιούμορ, που ποτέ όμως δεν στρέφεται κατά προσώπων. Είναι άνθρωπος που νοιάζεται για τα προβλήματα των άλλων -ακόμη κι αν είναι άγνωστοι με τους οποίους περιστασιακά έρχεται σ' επαφή- και που δεν μένει αδρανής απέναντι σ' αυτά. Μάλλον δεν είναι τυχαίο ότι είναι δασκάλα. Αρνείται να αποδεχθεί και να υποκύψει στην ασχήμια και την κακία και προσπαθεί με το γέλιο της να γιατρέψει τα αίτιά τους.

Μια ταινία κατάφασης στη ζωή. Μια ταινία αντίστασης στη μιζέρια!

Ποιος παρανομεί;

Μέχρι τώρα ξέραμε ότι κάθε προϊόν που αγοράζουμε και κάθε υπηρεσία που χρησιμοποιούμε έχουν και το αντίτιμό τους, εκτός αν είναι δημόσιο αγαθό που παρέχεται δωρεάν, επειδή το κόστος παραγωγής του καλύπτεται από τη φορολογία των πολιτών. Σ' αυτό το πλαίσιο χαρακτηρίζουμε "παράνομο" όποιον αρνείται ή αποφεύγει να πληρώσει την απόκτηση ενός προϊόντος ή τη χρήση μιας υπηρεσίας.

Πώς όμως πρέπει να χαρακτηρίσουμε αυτόν που απαιτεί αντίτιμο (και μάλιστα υψηλό) για υπηρεσία που οφθαλμοφανώς και αποδεδειγμένα δεν παρέχει, εκμεταλλευόμενος την άγνοια του καταναλωτή σχετικά με τα δικαιώματά του;

Το ερώτημα αφορά τα διόδια της εθνικής (;) οδού Αθήνας - Πάτρας.

Αντιδρούμε; Πώς;

Διεκδικούμε; Πώς;

Έχω την αίσθηση ότι οι υπεύθυνοι κατασκευαστές αυτού του δρόμου -και απαιτούντες το αντίτιμο αυτών των διοδίων- δεν έχουν μόνο την οικονομική υποχρέωση επιστροφής αυτών των εισπράξεων. Αντίθετα, έχουν και την ηθική (αν όχι και την ποινική) ευθύνη για τους ουκ ολίγους τραυματισμούς και θανάτους που μετράει κάθε τόσο η κοινωνία μας σ' αυτή την καρμανιόλα που ονομάζουν εθνική οδό!

Συνθήματα

Διάβασα σε τοίχο σχολείου: "Ο Χριστός δίδαξε και πέθανε. Οι καθηγητές τι περιμένουν;"

Έχει χιούμορ; Ναι! Είναι εύστοχο; Ναι! Ακόμη κι από την πλευρά του δασκάλου ή του καθηγητή που το διαβάζει, χαμογελάει πικρά και ματώνει. Ματώνει γιατί ξέρει πολύ καλά από πού πηγάζει το συναίσθημα που γέννησε το σύνθημα.

Ὀπως ματώνει κάθε φορά που ένα παιδί στην τάξη χασμουριέται γιατί βαριέται. Όπως ματώνει κάθε φορά που βλέπει μέσα στην τάξη απλανή βλέμματα και μηχανικά παπαγαλάκια, αντί ζωντανούς εφήβους που ρωτούν κι αμφισβητούν. Όπως ματώνει κάθε φορά που πρέπει να βαθμολογήσει τα παιδιά σε μια διδακτέα ύλη και μ' έναν τρόπο που κάποιοι -πολύ μακριά από τις σχολικές αίθουσες- ορίζουν. Όπως ματώνει κάθε φορά που βλέπει στην τάξη την άδεια θέση που αφήνει πίσω του το παιδί που πρέπει να δουλέψει ή το παιδί που απογοητεύεται και παραιτείται αποδεχόμενο την πρώτη του ετικέτα της αποτυχίας και της απόρριψης. Όπως ματώνει κάθε φορά που παραπέμπεται από τους Άννες στους Καϊάφες για να βρει λύση στα σχολικά προβλήματα. Όπως ματώνει κάθε φορά που βλέπει τους Πόντιους Πιλάτους να πλένουν τα χέρια τους, όταν τους ζητάει περισσότερα, ακόμη κι αυτονόητα, μέσα για την παιδεία (δεῖ δή χρημάτων..., λένε). Όπως ματώνει κάθε φορά που δεν προλαβαίνει να μιλήσει με τα παιδιά, γιατί πρέπει να διεκπεραιώσει τα γραφειοκρατικά του καθήκοντα (η τεχνολογία μπήκε στη διοίκηση του ελληνικού σχολείου ως επιπρόσθετο καθήκον των εκπαιδευτικών και όχι για να τους ανακουφίσει από τον όγκο των γραφειοκρατικών διαδικασιών: όλα όσα γίνονταν παλιότερα χειρογράφως, τώρα γίνονται και ηλεκτρονικώς!!!).

Ο δάσκαλος και ο καθηγητής του ελληνικού σχολείου δέχεται καθημερινά ένα καρφί στις παλάμες του, μία λόγχη στα πλευρά του. Και ματώνει. Μόνο που το αίμα που στάζει δεν φαίνεται, γιατί κρύβει τα πλήγματα και τις πληγές του.

Και η κοινωνία γύρω του φωνάζει: Σταύρωσον! Σταύρωσον!

Πρόλογοι

Ένας υπάλληλος παραπονιέται για το χαμηλό επίπεδο των επιμορφώσεων που έχει παρακολουθήσει και ξεκινάει να αφηγηθεί ένα παράδειγμα:

- Μπαίνει, που λέτε, στην αίθουσα μια κοπελιά. Θα 'ταν δε θα 'ταν 26-27 Μαΐων. Φορούσε τη φούστα μέχρι εδώ. Καθόμουν στα πρώτα θρανία, οπότε καταλαβαίνετε... Μα πού πας, κοπέλα μου; Απευθύνεσαι σε σοβαρούς ανθρώπους...

Ερωτήσεις φιλολόγου:

1) Πόσο η εισαγωγή του εν λόγω υπαλλήλου ανταποκρίνεται στο αίτημα "ο πρόλογος πρέπει να σχετίζεται με το κύριο θέμα και να κατατοπίζει για τα όσα θα ακολουθήσουν";

2) Πόσο ισοδύναμος με τον προηγούμενο θα ήταν ένας αντεστραμμένος από άλλα χείλη πρόλογος με τη μορφή "Μπαίνει, που λέτε, στην αίθουσα ένας πιτσιρικάς. Θα 'ταν δε θα 'ταν 26-27 χρονώ. Φορούσε τζιν και πολύχρωμο μπλουζάκι...";

Ας μείνει ασχολίαστη η ιδιότητα του υπαλλήλου ως εκπαιδευτικού.

Κατά τα άλλα -περί ισότητος, δηλαδή-, σπεύδει ο επί της Δικαιοσύνης υπουργός να αλλάξει διατάξεις του οικογενειακού δικαίου, μεταξύ των οποίων και αυτή που αφορά το επώνυμο της συζύγου. Όλοι πράττουν το κατά δύναμιν ώστε να προχωρήσει η κοινωνία μας ολοταχώς προς τα ...πίσω.

Γυναικείες φωνές βοῶσαι ἐν τῆ ἐρήμῳ!