Feeling blue

Ο Κριστόφ Κισλόφσκι (Krzysztof Kieślowski), ο πολύ πρόωρα χαμένος εξαιρετικός Πολωνός σκηνοθέτης και σεναριογράφος, έγινε γνωστός στο ευρύτερο κοινό κυρίως από τις ταινίες του Δεκάλογος, Η διπλή ζωή της Βερόνικα και την τριλογία Τρία χρώματα: Μπλε, Λευκό, Κόκκινο, στηριγμένη στους συμβολισμούς των χρωμάτων της γαλλικής σημαίας (ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη). Ένα κινηματογραφικό διαμάντι ήταν καθεμιά από αυτές τις ταινίες και είχαν την τύχη επιπλέον να επενδυθούν μουσικά από τον συμπατριώτη του σκηνοθέτη, τον Σμπίγκνιου Πράισνερ (Zbigniew Preisner).

Προσωπικά μου άρεσαν περισσότερο Η διπλή ζωή της Βερόνικα, με έξοχα τρυφερή την Ιρέν Ζακόμπ (Irène Jacob), και από την τριλογία των χρωμάτων η Μπλε ταινία, με εκφραστικότατα απόμακρη την Ζιλιέτ Μπινός (Juliette Binoche).

 Η φωτογραφία από εδώ

Στην Μπλε ταινία το θέμα είναι η ελευθερία, με κύρια εστίαση στη συναισθηματική ελευθερία. Διαπραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο η ηρωίδα επιχειρεί να διαχειριστεί την απώλεια του άντρα και της κόρης της σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Την προσπάθειά της ν’ αποσυρθεί σε μια απομονωμένη ζωή, απαλλαγμένη από συναισθηματικούς δεσμούς και τις αντιδράσεις των ανθρώπων που την περιβάλλουν.

Περιττό να πούμε ότι οπτικά το χρώμα που κυριαρχεί είναι το κυανό. Σκούρο, σκοτεινό, άλλοτε αγκαλιάζει τις σκιές, άλλοτε αντιτίθεται σ’ ένα ψυχρό, αδιάφορο φως και άλλοτε παίζει με τις φωτεινές εκδοχές των πλούσιων αποχρώσεών του.

Το καταλυτικό στοιχείο, κατά τη γνώμη μου, σ’ αυτή την ταινία είναι η μουσική. Είναι από τις λιγοστές φορές που πραγματικά κυριολεκτεί κανείς όταν χρησιμοποιεί τον όρο «μουσική επένδυση». Όχι απλώς σχολιάζει, αλλά και συμπληρώνει την εικόνα. Επιπλέον εισέρχεται ευρηματικά στην υπόθεση, αφού ο νεκρός σύζυγος ήταν συνθέτης και η ηρωίδα πρέπει ν’ ασχοληθεί με τις παρτιτούρες του, όπου εκείνος δούλευε την ενορχήστρωση ενός έργου του για την ένωση της Ευρώπης.

Το αποκορύφωμα είναι ο ύμνος στην αγάπη, στηριγμένος σε φράσεις από την Προς Κορινθίους επιστολή του Παύλου, που ακούγονται ελληνικά από τη χορωδία.

Μια μουσική και μια ταινία. Από εκείνες που απαλλάσσουν από την προσπάθεια να εκφραστούν ψυχικές διαθέσεις με το λόγο, ο οποίος συχνά αποδεικνύεται κατώτερος των επιδιώξεών του και, κυρίως, των συναισθηματικών μας αναγκών.

Ευχαριστώ τον καλό φίλο και συνάδελφο α-Κενταύρου που, με την τελευταία του ανάρτηση, μου θύμισε ότι υπάρχουν αρκετοί τρόποι να πει κανείς κάποια πράγματα, είτε για την αγάπη (σ’ όλες της τις μορφές) είτε για τη θλίψη είτε και για τα δύο.

Πολύτιμες διακριτικές παρουσίες

— Καλησπέρα. Τι γίνεται;

— Ε, όχι και τόσο καλά… Αλλά προτιμώ να μην το κουβεντιάσω τώρα.

— Είμαι εδώ. Το ξέρεις. Χτες το βράδυ, λοιπόν, ήμουν…

Κι εσύ το ξέρεις πως είναι εδώ. Ακόμα κι αν είναι 3 ή 1.500 χιλιόμετρα μακριά. Το ξέρεις πολύ καλά. Είναι εδώ, δίπλα σου. Χωρίς ανταλλάγματα.

Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που δεν είναι καθόλου διαχυτικοί. Δεν ξεσπούν σε τρανταχτά γέλια, αλλά ούτε και θρηνολογούν. Δεν απλώνουν το χέρι να σ’ αγγίξουν σε κάθε δεύτερη φράση τους ούτε έχουν εύκολα τα φιλιά και τα χάδια. Ταυτόχρονα, είναι εκείνοι που αποφεύγουν κάποιες ταινίες που αφηγούνται πραγματικές ιστορίες, γιατί τους κάνουν να κλαίνε. Ωστόσο στις κρίσιμες στιγμές μοιάζουν ψύχραιμοι και ατάραχοι. Είναι οι άνθρωποι που, ενώ έχουν βαθιές πεποιθήσεις, δεν θα επιχειρήσουν ποτέ να επιβάλουν την άποψή τους. Αντίθετα, ακούν πολύ προσεκτικά τους συνομιλητές τους.

Αυτοί οι άνθρωποι, όταν σε ρωτούν τι κάνεις, περιμένουν ν’ ακούσουν και την απάντηση. Και ακούγοντάς την σε κοιτάζουν στα μάτια ν’ ακούσουν κι αυτά που δεν τους λες. Θα σ’ αφήσουν να μιλήσεις, όταν πνίγεσαι, και θα μιλήσουν, όταν θα πρέπει πια ν’ ακούσεις μερικά πράγματα. Ακόμα κι αν δείχνουν ν’ αλλάζουν θέμα συζήτησης, το κάνουν για να ικανοποιήσουν τη δική σου ανάγκη. Είναι οι άνθρωποι που θα σου ράψουν τη σχισμένη τσέπη, χωρίς να το ζητήσεις, μόνο και μόνο επειδή το χρειάζεσαι.

Αυτή η χαμηλόφωνη, σταθερή και συνεπής ισορροπία τους σε επαναφέρει στην τάξη σε στιγμές πανικού. Δίνει στις καταστάσεις τις πραγματικές τους διαστάσεις και ανοίγει προοπτικές στα αδιέξοδα.

Προπάντων, όμως, η διακριτικότητα και ο σεβασμός τους στην ατομικότητα, την ιδιωτικότητα ή και την ιδιαιτερότητά σου είναι που κάνει πολύτιμη τη διακριτική παρουσία τους δίπλα σου.

Μην κάνετε όμως το λάθος να πιστέψετε πως όλα αυτά σημαίνουν ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν πάθος. Διαθέτουν και πολύ μάλιστα! Μόνο που δεν το σπαταλούν σε φλύαρες και περιττές εκδηλώσεις.

Τέτοιες παρουσίες κάνουν εμένα δυνατή και τη ζωή μου πλούσια.

Αφιερώνω στις Ν.Β. και Έ.Κ.

Και μετά… απολαμβάνω τον αβίαστο σεβασμό της Ν. Βενετσάνου στην τέχνη της, τη διακριτικότητα της κιθάρας του Ν. Μαυρουδή και τη δύναμη της μουσικής να με συγχωρεί για τα πρωινά (και όχι μόνο) τσιγάρα μου, σαν μερικούς-μερικούς.

Coro ή solo;

Τελευταία συλλαμβάνω τον εαυτό μου όλο και συχνότερα ν’ αντιμετωπίζω τη ζοφερή πραγματικότητα, που μας σφίγγει στη μέγγενή της, με μουσικούς όρους. Διευκρινίζω από την αρχή ότι δεν έχω καμιά μουσική εκπαίδευση. Είναι ζήτημα αν θα κατόρθωνα να θυμηθώ από κάποια μακρινή σχολική χρονιά το πώς εγγράφεται η κάθε νότα στο πεντάγραμμο. Ωστόσο, η μουσική, όπως και κάθε τέχνη, είναι γενναιόδωρη με τους αδαείς. Έτσι συχνά πυκνά κάποια μουσικά έργα μού αποκαλύπτουν νέους κόσμους και καταργούν τα χωροχρονικά μου σύνορα. Ανακαλύπτω σε μουσικά δημιουργήματα την ιδανική έκφραση όχι μόνο των συναισθημάτων μου αλλά και των σκέψεών μου.

Βιώνοντας λοιπόν το φόβο και την ανασφάλεια των ημερών μας, αναμασούσα μια πρόδηλη και κοινή, πλέον, διαπίστωση: ότι εδώ και χρόνια αυτοί που κινούν τα νήματα προώθησαν έναν τρόπο ζωής, που δυστυχώς υιοθετήθηκε από ένα μεγάλο μέρος των συμπολιτών μας. Είναι ένας τρόπος ζωής που επέβαλε το αδυσώπητο κυνήγι της ικανοποίησης διαρκώς διογκούμενων επίπλαστων αναγκών με λάβαρο την ήσσονα προσπάθεια. Κατακερματίστηκε η κοινωνία μας σε αντιμαχόμενες ομάδες που φθονούσε η μία την άλλη και αλληλοϋποβλέπονταν. Και το σμπαράλιασμα αυτό έφτασε μέχρι το μεδούλι, μέχρι το άτομο, που έγινε κυριολεκτικά πια ά-τομο! Εκεί πια χάσαμε και την ανθρωπιά μας. Οι φιλίες γίνονταν όλο και πιο σπάνιες, ενώ στην αξιακή μας ιεραρχία ανέβαιναν οι «γνωριμίες». Η δικαιοσύνη υποκαταστάθηκε από τη «νομιμότητα» και η ισότητα από την ισοπέδωση. Η ευφυΐα χλόμιασε μπροστά στη μαγκιά. Η εργατικότητα και η αίσθηση του καθήκοντος λοιδορήθηκαν. Η επιφάνεια εκτόπισε το βάθος. Τελικά η επιθυμία του ἔχειν κατασπάραξε το εἶναι μας. Έτσι μείναμε γυμνοί κι ανάπηροι. Χάσαμε τα πολύ απλά, αλλά αναγκαία για τις περιστάσεις που ζούμε, εφόδια που χρειάζεται ο άνθρωπος για ν’ αντιμετωπίσει τις αντιξοότητες της ζωής, την αλληλεγγύη και τη συλλογικότητα, που μπορούν να τροφοδοτήσουν μια κοινή προσπάθεια.

Με άλλα λόγια, όλον αυτό τον καιρό από τη μια ένιωθα την ανάγκη ενός ώμου ν’ ακουμπάει στον δικό μου κι από την άλλη συλλογιζόμουν ότι από τέτοιες δύσκολες καταστάσεις μόνο με συλλογική προσπάθεια μπορούμε να βγούμε. Αυτές οι σκέψεις και τα αντίστοιχα συναισθήματα, συνδυασμένα με μια πικρή νοσταλγία για μια πατρίδα ψυχής που βλέπω ν’ αργοσβήνει στα χέρια μου και που διακαώς ποθώ να κρατήσω ζωντανή και να την παραδώσω καλύτερη, μεταμφιέζονταν σε νότες και πλημμύριζαν τ’ αφτιά μου. Μέχρι που ξεδιάλυνα ότι ήταν το πασίγνωστο χορικό των σκλάβων (Va pensiero) από την όπερα του Βέρντι Nabucco. Έτσι, για να εξηγήσω το πού κολλάει η μουσική επένδυση της ανάρτησης.

Στην αναζήτηση όμως του συγκεκριμένου κομματιού, έπεσα και στην ακόλουθη εκτέλεση από εκλεκτούς, απ’ ό,τι λέει το συνοδευτικό σχόλιο, λυρικούς Ούγγρους καλλιτέχνες. Όταν το άκουσα, θυμήθηκα ένα σχόλιο του Ξωτικού σε παλαιότερη ανάρτησή μου για τη δυσκολία συντονισμού ενός μουσικού συνόλου. Προσωπικά αυτή τη δεύτερη εκτέλεση δεν την απόλαυσα. Ενώ στην πρώτη περίπτωση παρακολουθούσα ένα σφιχτοδεμένο σύνολο προσηλωμένο στον κοινό στόχο, στη δεύτερη ένιωθα τους σολίστες να μην μπορούν να πειθαρχήσουν το εγώ τους και να υπονομεύουν τελικά την κοινή προσπάθεια.

Ε, λοιπόν, και σ’ αυτή τη δεύτερη μουσική απόπειρα βλέπω, με τις γνωστές πια λοξές ματιές μου, κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις.

Εσείς τι λέτε;

Μαθήματα από τη φύση

 Η φωτογραφία από εδώ

Πριν από καμιά δεκαριά μέρες απόλαυσα εκστατική τις φωτογραφίες 6-10 σ’ άλλη μια πετυχημένη ανάρτηση της Margo. Ζώντας μέχρι τώρα πάντα σε αστικό κέντρο, η επαφή μου με τη φύση είναι κάτι που απολαμβάνω σπάνια και με ελάχιστη γνώση. Έτσι μου φάνηκε φυσικό να μην αναγνωρίσω τα λουλούδια της φραγκοσυκιάς και η ντελικάτη ομορφιά τους με απορρόφησε τόσο που να μην παρατηρήσω το υπόλοιπο φυτό!

Οι φωτογραφίες αυτές ανέσυραν από το παρελθόν την πρώτη μου πραγματική εμπειρία από αυτό το φυτό, σήμα κατατεθέν σε άνυδρες περιοχές της χώρας μας.

Στα παιδικά μου μάτια τα καλοκαίρια οι φραγκοσυκιές φάνταζαν πάντα σαν άλλος ένας κάκτος που έπρεπε ν’ αποφεύγω. Μέχρι που η μητέρα μου σε κάποια ανύποπτη στιγμή ανέφερε το πόσο της άρεσαν οι καρποί αυτού του φυτού, που εγώ δεν μπορούσα να φανταστώ ότι καν καρποφορεί!

Πέρασαν μερικά χρόνια και ένα καλοκαίρι βρεθήκαμε στον Πόρο. Όταν ήμουν μικρή, μου άρεσε να περιπλανιέμαι και να προσποιούμαι ότι χάθηκα. (Όταν μεγάλωσα, χανόμουν πραγματικά και δεν μου άρεσε καθόλου!). Τέλος πάντων, σε μια μοναχική εξερεύνηση εκεί, στο μικρό νησί του Σαρωνικού, βρέθηκα μπροστά σε μια φραγκοσυκιά φορτωμένη με τους κίτρινους, σχεδόν κόκκινους καρπούς της. Ήταν απόμερα από δρόμους και μονοπάτια και μάλλον γι’ αυτό είχε ακόμη τους θησαυρούς της. Πάντως εγώ έτσι τους είδα, γιατί αποφάσισα ότι θα πρόσφερα στη μητέρα μου ένα απρόσμενο δώρο! Έπιασα λοιπόν και έκοψα καμιά δεκαριά. Κυριολεκτώ: έπιασα τους ίδιους τους καρπούς και όχι κάποιο μέσο για να τους κρατήσω! Και τους μετέφερα μέχρι το ξενοδοχείο στις φούχτες μου! Μέχρι να φτάσω και μέχρι να εντοπίσω τη μητέρα μου, τα μάτια μου είχαν βουρκώσει. Αλλά ήμουν πολύ πεισματάρα, για να εγκαταλείψω το δώρο μου και –προκαταβολικά– πολύ περήφανη για τη χαρά που θα διάβαζα στο βλέμμα της όταν θα της το πρόσφερα.

Περιττό να σας πω ότι δεν ήταν χαρά αυτό που είδα στα μάτια της όταν με πρωταντίκρισε, αλλά ανησυχία, για να μην πω πανικός. Εξίσου περιττή είναι και η αναφορά στην επόμενη μία ώρα που πέρασα με τις παλάμες απλωμένες ικετευτικά στο τσιμπιδάκι της μαμάς.

Πολλά χρόνια αργότερα, όταν εκείνη δεν ήταν πια κοντά μου, γεύτηκα κι εγώ για πρώτη φορά παγωμένα φραγκόσυκα.

Εν τω μεταξύ, είχα τρυπηθεί πάμπολλες φορές από αγκάθια άλλα, μέχρι να γευτώ αντίστοιχα γλυκούς καρπούς –κι ας είχαν τα κουκουτσάκια τους!

Πες πως...

Πες πως βρίσκεσαι εκεί, κοντά στο τέλος της εφηβείας. Πες πως υποφέρεις από μια σοβαρή, αλλά ιάσιμη ασθένεια. Πες πως επί δώδεκα χρόνια κάποιοι σου έδειχναν πρόχειρα γιατροσόφια και σ’ έβαζαν ν’ αποστηθίζεις τα χημικά συστατικά διαφόρων φαρμάκων. Πες πως έφτασε η στιγμή να διεκδικήσεις μια θέση σ’ ένα χώρο όπου ελπίζεις να γνωρίσεις πλέον σε βάθος και σε πλάτος τον τρόπο ή τους τρόπους να θεραπευτείς ή, τουλάχιστον, να βάλεις σε σταθερή πορεία την προσπάθειά σου ν’ αντιμετωπίσεις σοβαρά την κατάσταση της υγείας σου.

Πες, τώρα, πως για να κατακτήσεις αυτή τη θέση, σου ζητάνε να περάσεις από κάποιες δοκιμασίες. Πες λοιπόν πως στην πρώτη δοκιμασία σου δίνουν ένα κείμενο που αναφέρει ότι ο νέος άνθρωπος στη ζωή του θα χρειαστεί ν’ αλλάξει δυο-τρεις ίσως και παραπάνω θεραπείες. Και καπάκι, πες πως σου ζητάνε ν’ αναπτύξεις σ’ ένα άρθρο 500-600 λέξεων (δήθεν για το έντυπο της δωδεκάχρονης θητείας σου, που σημειωτέον δεν είναι και σίγουρο ότι έχεις πιάσει ποτέ στα χέρια σου κάτι τέτοιο) τη σημασία της αυτοθεραπείας και να προτείνεις τρόπους για την πραγμάτωσή της!

Πώς θα ένιωθες;

Εγώ πάντως θα ’λεγα πως είτε με κοροϊδεύουν είτε θεωρούν ότι με δώδεκα χρόνια κομπογιαννιτισμού η ασθένεια με αποβλάκωσε πλήρως είτε μου λένε εμμέσως πλην λίαν σαφώς: «Άκουσε να δεις… Για θεραπεία από μας, μην περιμένεις. Κοίταξε να δεις τι θα κάνεις μόνη σου. Κι αν μέχρι τώρα δεν το είχες σκεφτεί το ζήτημα ώστε να έχεις ήδη ξεκινήσει την προσπάθεια για αυτοθεραπεία, ε, τι να κάνουμε… Κακό του κεφαλιού σου!»

Εσείς τι θα λέγατε;

Είχα αποφασίσει ότι στη διάρκεια των πανελλαδικών δοκιμασιών (ναι, δοκιμασιών!) δεν θα ’σκαγα μύτη. Ήρθε όμως το θέμα της έκθεσης για τη σημασία της αυτομόρφωσης και τους τρόπους πραγμάτωσής της για νέα παιδιά που διεκδικούν θέση σε ανώτερα και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην τωρινή κοινωνική και οικονομική συγκυρία.

Δεν μ’ αφήνουν ν’ αγιάσω! Το καταλαβαίνετε;

Κλέφτρα κίσσα

Όταν ήταν πολύ μικρή, σε προσχολική ακόμη ηλικία, είχε την τύχη να υπάρχει στο σπίτι ένα καλό πικάπ, απ’ αυτά που έπαιζαν τις σκληρές πλάκες των 78 στροφών, αλλά και τα μικρά 45άρια δισκάκια. Τέτοια δεν είχαν πολλά. Ήταν όμως ένα μικρό, κόκκινο σκούρο, σχεδόν γκρενά, που είχε γίνει το αγαπημένο της. Από τη μια πλευρά είχε κάποια εισαγωγή έργου του Verdi –δεν θυμάται πλέον ποιανού, κι ας είναι απόλυτα σίγουρη ότι ήταν από τα πιο γνωστά του έργα. Στην άλλη υπήρχε η εισαγωγή από την Gazza Ladra του Rossini. Έβαζε λοιπόν το δισκάκι στο πικάπ, ανέβαινε σ’ ένα ξύλινο τραπεζάκι, που είχε και βολικό σκαλοπατάκι, και μ’ ένα μικρό χάρακα στο χέρι γινόταν μαέστρος.

Ξεκινούσαν τα κρουστά, αργά, επιβλητικά, αυστηρά, σχεδόν απειλητικά, σαν εχθρικός στρατός που με αυτοπεποίθηση προελαύνει. Κι εκείνη, μ’ ένα ανάλογα σοβαρό ύφος, αγκάλιαζε με τ’ απλωμένα χέρια της ολόκληρη την ορχήστρα και προσκαλούσε τα έγχορδα να παραμερίσουν τη μελωδικότητά τους και να ορμήσουν μαζί με τα πνευστά στην αντάρα μιας λαίλαπας που κατέκλυζε το χώρο. Μικρές ανάπαυλες ανάλαφρων πνευστών ετοίμαζαν κάθε και λίγο το επόμενο φουσκωμένο ηχητικό κύμα μέχρι που τα κρουστά έκλειναν νικηφόρα την ενότητα της επίθεσης. Τώρα ήταν η σειρά των εγχόρδων ν’ αναδείξουν τον πλούτο τους σ’ ένα χαριτωμένο διάλογο με πνευστά που υπέτασσαν την ισχύ τους στις ανάγκες του αμοιβαίου παιχνιδιού. Μέσα στις γρήγορες εναλλαγές το κλίμα άλλαζε αργά αλλά σταθερά. Χτιζόταν και πάλι μια νίκη. Δεν ήταν όμως η νίκη σε μια μάχη, αλλά η νίκη του Καλού επί της Καταστροφής, του Δικαίου επί της Αδικίας, η νίκη της αισιοδοξίας. Με χαμηλόφωνους επιδέξιους ελιγμούς που όλο και δυνάμωναν, με μικρές κοφτές δοξαριές που όλο και απλώνονταν, γιγαντωνόταν η ισχύς της ζωής μέχρι την τελική Νίκη.

Τα μάτια της έκλειναν. Το δεξί της χέρι χάραζε τον ενθουσιασμό της στον αέρα, ενώ το αριστερό της φτερούγιζε σε αγαπησιάρικες καμπύλες. Το κεφάλι της έγερνε προς τα πίσω και δραπέτευε από τη βαρύτητα. Μόνο που η απογείωσή της αυτή οφειλόταν πάντα σε κάποιο ανήσυχο ζευγάρι ενήλικα χέρια που την απομάκρυναν βιαστικά από το επικίνδυνο αυτοσχέδιο podium, προσηλωμένα πιο πολύ στην ασφάλειά της παρά στη γοητεία της μουσικής.

Δεκαετίες αργότερα, στο τώρα της, βιώνει το κοφτό τυμπάνισμα, καθώς οι βλοσυρές μέρες επελαύνουν, στη ζωή πλέον, τη δική της και των αγαπημένων της. Μέρες που απαιτούν και πάλι, με πολύ πιο βίαιο τρόπο, από αυτήν να κρατάει ορθάνοιχτα τα μάτια για να μη βυθιστεί στην άβυσσο. Μόνο που εκείνη, με το δικό της φανταστικό πια χαρακάκι, είναι επίσης αποφασισμένη να χαράξει ανάλογη ouverture προς τη Νίκη. Προς το Φως.

Κι ας ξέρει ότι η πορεία προς τα εκεί θα διαρκέσει πολύ περισσότερο από το αγαπημένο μουσικό κομμάτι.

Φωνή από το Μάη του τότε...

Κάποιοι δεν έχουν διαγράψει ακόμα εντελώς το παρελθόν τους.